Kodeks Cypryjski, (Gregory-Aland no. Ke albo 017), ε 71 (von Soden) – grecki uncjalny rękopis Nowego Testamentu z tekstem czterech Ewangelii, pisany na pergaminie. Paleograficznie może być datowany na wieki IX-XI, obecnie większość badaczy opowiada się za IX wiekiem. Tekst pisany jest w sposób ciągły, dzielony jedynie punktami stychometrycznymi.
Reprezentuje tekst większości rękopisów, w jego wczesnym stadium, a ponieważ jest kompletny, bez żadnych luk w tekście – jest ważnym świadkiem tekstu większości (nazywany tekstem bizantyńskim).
W 1673 roku przywieziony został z Cypru i odtąd przechowywany jest w Paryżu. Kodeks badany był przez wielu paleografów i krytyków tekstu od końca XVII wieku do połowy XX wieku. Tekst rękopisu jest cytowany w krytycznych wydaniach greckiego Nowego Testamentu.
Opis Kodeks przekazuje pełny tekst czterech Ewangelii na 267 pergaminowych kartach (26 na 19 cm). Karty kodeksu ułożone są in quarto (cztery karty w foliale). Jest jednym z nielicznych rękopisów uncjalnych zawierających pełny tekst czterech Ewangelii. Tekst pisany jest jedną szeroką kolumną na stronę, 16-31 linijek na stronę. Zazwyczaj jest to 21 linijek na stronę. Wielkość liter jest bardzo nieregularna i zmienna, na niektórych stronach litery uzyskują bardzo duże rozmiary i dlatego liczba linijek tekstu nie jest stała. Atrament jest koloru brunatnegoWilliam Hatch, A redating of two important uncial manuscripts of the Gospels – Codex Zacynthius and Codex Cyprius, w: Quantulacumque (1937), s. 338..
Kształt uncjały przypomina bardzo trzy lekcjonarze datowane zwykle na wieki X-XI: ℓ 296, ℓ 1599 i ℓ 3.
Słowa pisane są ciągle, bez przerw między literami (scriptio-continua). Często i regularnie występuje punkt stychometryczny, który, jak się sądzi, pozostał po dawnym stychometrycznym sposobie pisania. Litery są wielkie, proste i ściśnięte, w kształcie prostokątów. Stosuje przydechy (oddawane przy pomocy znaków ⊢ i ⊣) i akcenty, które pochodzą od pierwszej ręki (prima manu), ale nie zawsze we właściwych miejscach, bądź brakuje ich. Często występuje błąd itacyzmu, a także inne błędyCaspar René Gregory, Textkritik des Neuen Testaments (Leipzig 1900), t. 1, s. 54..
thumb|Łukasz 20,9, w drugiej linii, pomiędzy 11. a 12. literą stoi punkt stychometryczny; drugi taki punkt stoi na końcu 2. linii Tekst dzielony jest według krótkich Sekcji Ammoniusza (Mateusz 359, Marek 241, Łukasz 342, Jan 232), ale nie posiada odniesień do Kanonów Euzebiusza. Pierwotnie nie zawierał podziału na dłuższe κεφαλαια (rozdziały), ale ich τιτλοι (tytuły) umieszczone zostały w górnym marginesie. Późniejsza ręka dodała numery κεφαλαια na marginesie (Mateusz 68, Marek 48, Łukasz 83, Jan 19)J.M.A. Scholz, Commentario inauguralis de Codice Cyprio et familia quam sistit pro summis in theologia honoribus rite impetrandis w: Curae criticae in historiam textus Evangeliorum: commentationibus duabus, Heidelberg 1820, s. 57.
Tablice Euzebiusza (karty 10-14) dodane zostały przez późniejszą rękę, ponadto Synaxarion (lista świętych) wraz z Menologion (święte dni) na kartach 1-9J.M.A. Scholz, Commentario inauguralis de Codice Cyprio et familia quam sistit pro summis in theologia honoribus rite impetrandis w: Curae criticae in historiam textus Evangeliorum: commentationibus duabus, Heidelberg 1820, s. 56. Na marginesie posiada noty liturgiczne. Na końcu każdej z trzech pierwszych Ewangelii kolofon informuje o liczbie stichoi w Ewangelii oraz czasie jej napisania. W Mateuszu: ευαγγελιον κατα ματθαιον ΣΤΙ ΑΒΨ (Ewangelia według Mateusza 703 stychów) το κατα ματθαιον ευαγγελιον υπ αυτου εν ιεροσολυμοις (Ewangelia przez samego Mateusza w Jerozolimie) μετα χρονους η της του χριστου αναληψεως (Po wniebowstąpieniu Chrystusa). W Marku: ευαγγελιον κατα μαρκον ΣΤΙ ΔΨ (Ewangelia według Marka 704 stychów) το κατα μαρκον ευαγγελιον εξ δοτη μετα χρονους δεκα (Ewangelia napisana przez Marka dziesięć lat po) της του χριστου αναληψεως (Wniebowstąpieniu Chrystusa) W Łukaszu: ευαγγελιον κατα λουκαν ΣΤΙ ΑΒΩ (Ewangelia według Łukasza 803 stychów) το κατα λουκαν ευαγγελιον εξεδοτη μετα χρονους ιε (Ewangelia napisana przez Łukasza 15 lat po) της του χριστου αναληψεως (Wniebowstąpieniu Chrystusa)J.M.A. Scholz, Commentario inauguralis de Codice Cyprio et familia quam sistit pro summis in theologia honoribus rite impetrandis w: Curae criticae in historiam textus Evangeliorum: commentationibus duabus, Heidelberg 1820, s. 58.
Nomina sacra pisane są skrótami: ΑΝΟΣ dla ανθρωπος (człowiek), ΔΑΔ dla δαυιδ (Dawid), ΘΣ dla θεος (Bóg), ΙΣ dla Ιησους (Jezus), ΙΛΗΜ dla ιερουσαλημ (Jeruzalem), ΙΗΛ dla ισραηλ (Izrael), ΚΣ dla κυριος (Pan), ΜΗΡ dla μητηρ (matka), ΟΥΝΟΣ dla ουρανος (niebo), ΟΥΝΙΟΣ dla ουρανιος, ΠΗΡ dla πατηρ (ojciec), ΠΝΑ dla πνευμα (duch), ΠΝΙΚΟΣ dla πνευματικος (duchowy), ΣΡΙΑ dla σωτηρια (zbawienie), ΥΣ dla υιος (syn), ΧΣ dla χριστος (Chrystus)J.M.A. Scholz, Commentario inauguralis de Codice Cyprio et familia quam sistit pro summis in theologia honoribus rite impetrandis w: Curae criticae in historiam textus Evangeliorum: commentationibus duabus, Heidelberg 1820, s. 59.
Tekst Charakter tekstualny thumb|Tablice Kanonów Euzebiusza Grecki tekst kodeksu reprezentuje tekst bizantyński, z licznymi przedbizantyjskimi wariantami. Niektóre z nich są zgodne z tekstem aleksandryjskim. Należy do tekstualnej rodziny Π i obok kodeksu Kodeksu Petropolitańskiego jest najważniejszym przedstawicielem tej grupy. Grupa ta jest w bliskiej relacji do Kodeksu Aleksandryjskiego. Aland zaklasyfikował go do V kategorii.
Hermann von Soden zaklasyfikował go do rodziny tekstualnej Iκa, której pochodzenie wiązał z Jerozolimą. Dzisiaj rodzina ta określana jest przy pomocy siglum Π. Według Claremont Profile Method (metoda wielokrotnych wariantów), która rozbija tę rodzinę na dwie podgrupy, należy do rodziny Πa w Łukaszu 1, Łukaszu 10 i Łukaszu 20.
Silva Lake uznała, że tekst kodeksu jest rozcieńczoną formą tekstu rodziny Π, wzbogaconego w znaczą liczbę wariantów obcych dla tej grupy, większość z nich jest wynikiem błędów nieostrożnego i niewykształconego kopisty. Zawodowy skryba nie mógłby popełnić takich błędów, jakie spotykamy w Marku 4,1; 6,26; 9,4; 13,3; 14,38; 16,4. Szereg wariantów kodeksu nie znajduje tekstualnego oparcia u innych członków rodziny Π, znajdują takie wsparcie jedynie na zewnątrz rodziny, niejednokrotnie wśród rękopisów tekstu aleksandryjskiego (C, L, M, N, Δ). Zdaniem Lake warianty aleksandryjskie są raczej dziełem przypadku niż wpływu tekstu aleksandryjskiegoSilva Lake, Family Π and the Codex Alexandrinus. The Text According to Mark, S & D V, London 1937, s. 37..
Warianty tekstowe W Mateuszu 27,34 stosuje οινον (wino), w czym jest zgodny z: Kodeksem Synajskim, Watykańskim, Bezae, Regius, Koridethi, rękopisami rodziny Lake’a (f1), rękopisami rodziny Ferrara (f13), oraz 33; Alexandrinus, Washingtonianus, Climaci Rescriptus i w większości rękopisów występuje wersja οξος (ocet) (por. Psalm 69,22). Według Wettsteina wariant οινον pochodzi ze starołacińskich rękopisów.
W Marku 10,19 – brak frazy μη αποστερησης, podobnie jak w kodeksach: B (dodana przez drugiego korektora), W, Ψ, f1, f13, 28, 700, 1010, 1079, 1242, 1546, 2148, ℓ 10, ℓ 950, ℓ 1642, ℓ 1761, syrs, arm, geo. Brak tej frazy jest charakterystyczny dla rękopisów tekstu aleksandryjskiego oraz cezarejskiego.
W Łukaszu 9,55-56 zawiera interpolację: στραφεις δε επετιμησεν αυτοις και ειπεν, Ουκ οιδατε ποιου πνευματος εστε υμεις; ο γαρ υιος του ανθρωπου ουκ ηλθεν ψυχας ανθρωπων απολεσαι αλλα σωσαι („ale On obrócił się, zgromił ich i powiedział: Wy nie wiecie, jakiego ducha jesteście; bo Syn Człowieczy nie przyszedł zatracać dusze ludzkie, ale je zachować”) – zawierają ją kodeksy: Π 1079 1242 1546 (f1 bez γαρ) (Θ f13 bez υμεις oraz γαρ)The Greek New Testament, ed. K. Aland, A. Black, C. M. Martini, B. M. Metzger, and A. Wikgren, in cooperation with INTF, United Bible Societies, 3rd edition, (Stuttgart 1983), s. 248.
W Jana 1,29 brakuje słów ο Ιωαννης, w czym wspierany jest przez rękopisy: Sinaiticus, Alexandrinus, Vaticanus, Campianus, Petropolitanus Purpureus, Vaticanus 354, Nanianus, Macedoniensis, Sangallensis, Koridethi, Petropolitanus, Athous Lavrensis, Athous Dionysiu, 047, 0141, 8, 9, 565, 1192The Gospel According to John in the Byzantine Tradition (Deutsche Bibelgesellschaft: Stuttgart 2007), s. 7;
W Jana 1,42 stosuje wariant εγαγον, podobnie jak w kodeksach: Athous Lavrensis (044), 1519, lekcjonarz 1692; w większości wersja εγαγενThe Gospel According to John in the Byzantine Tradition (Stuttgart 2007), s. 10;
W Jana 1,45 stosuje wariant Ιησουν τον υιον Ιωσηφ (Jezusa, syna Józefa), podobnie jak w kodeksach: Alexandrinus, Campianus, Macedoniensis, Sangallensis, Petropolitanus, Kodeks 047, 7, 8, 196, 461, 817, 1514, 1519; większość rękopisów ma Ιησουν τον υιον του Ιωσηφ (Jezusa, syna Józefa)The Gospel According to John in the Byzantine Tradition (Stuttgart 2007), s. 11;
W Jana 1,50 stosuje wariant οψη (zobaczysz), podobnie jak w kodeksach: Alexandrinus, Basilensis, Boreelianus, Seidelianus I, Campianus, Vaticanus 354, Sangallensis, Koridethi, Petropolitanus, Athous Lavrensis, 045, 047, 9, 461, 1216, ℓ 253; większość rękopisów stosuje wariant οψει (zobaczysz)The Gospel According to John in the Byzantine Tradition (Stuttgart 2007), s. 12;
W Jana 1,51 stosuje wariant και λεγει (i mówi), podobnie jak w kodeksach: Alexandrinus, Seidelianus I, Campianus, Nanianus, Macedoniensis, Koridethi, Petropolitanus, 0141, 0211, 210, 1212; większość rękopisów stosuje λεγει (mówi)The Gospel According to John in the Byzantine Tradition (Stuttgart 2007), s. 13;
W Jana 2,8 stosuje wariant οι δε (oni zaś), podobnie jak w kodeksach: Petropolitanus Purpureus, Petropolitanus, 044, 565, 1192; większość rękopisów ma και (i)The Gospel According to John in the Byzantine Tradition (Stuttgart 2007), s. 14;
W Jana 2,22 stosuje wariant ελεγε αυτοις (powiedział im), podobnie jak w kodeksach: Petropolitanus, 754, 1212, lectionary 1076; większość rękopisów ma ελεγε (powiedział)The Gospel According to John in the Byzantine Tradition (Stuttgart 2007), s. 18;
W Jana 3,2 stosuje wariant αυτον (Jego), podobnie jak w kodeksach: Alexandrinus, Vaticanus 354, Nanianus, Macedoniensis, Sangallensis, Koridethi, Petropolitanus, 044, 045, 047, 0211, 7, 9, 194, 196, 210, 461, 565, 743; większość rękopisów stosuje τον Ιησουν (Jezusa)The Gospel According to John in the Byzantine Tradition (Stuttgart 2007), s. 20;
W Jana 3,19 stosuje wariant αυτων πονηρα τα εργα; większość rękopisów przekazuje tę frazę w sekwencji πονηρα αυτων τα εργαThe Gospel According to John in the Byzantine Tradition (Stuttgart 2007), s. 25;
W Jana 4,1 stosuje wariant ο κυριος (Pan), podobnie jak w kodeksach: A, E, F, G, K, S, U, 034, 036, 037, 041, 044, 045, 0141, 0211, 2, 7, 8, 9, 27, 194, 196, 461, 475; większość rękopisów ma ο Ιησους (Jezus)The Gospel According to John in the Byzantine Tradition (Stuttgart 2007), s. 30;
W Jana 4,42 stosuje unikatowy wariant εγνωμεν, inne rękopisy mają οιδαμεν (εγνωκαμεν – kodeksy: 034 oraz 041)The Gospel According to John in the Byzantine Tradition (Stuttgart 2007), s. 39;
W Jana 4,51 stosuje wariant υπηντησαν, podobnie jak w kodeksach: 022, 038, 044, 565, 1194, 1519; większość rękopisów ma απηντησανThe Gospel According to John in the Byzantine Tradition (Stuttgart 2007), s. 412;
W Jana 7,8 stosuje wariant εγω ουκ αναβαινω (Ja nie pójdę), podobnie jak w kodeksach: Sinaiticus, Kodeks Bezy, 1241, zamiast εγω ουπω αναβαινω (Ja jeszcze nie pójdę) – Vaticanus, Regius, Borgianus, Washingtonianus, Koridethi, Athous Lavrensis, 0105, 0180, Climaci Rescriptus, f1, f13, bizantyjskie rękopisy;
W Jana 8,9 stosuje wariant: οι δε ακουσαντες και υπο της συνειδησεως ελεγχομενοι εξερχοντο εις καθ εις – Kodeks Bazylejski, G, H, minuskuł 1079, 1365;