Nastrój – utrzymujące się przez dłuższy okres zabarwienie emocjonalne wszystkich przeżyć, zarówno doświadczane subiektywnie i relacjonowane, jak również możliwe do obserwacji przez otoczenie.
Nastrój () jest składową temperamentu i wykazuje stałe i zindywidualizowane cechy; u osoby zdrowej psychicznie waha się zależnie od wpływu rozmaitych czynników zewnętrznych i wewnętrznych, nie przekraczając granic płytkiej subdepresji i słabo nasilonej hipomanii.
Elementy neurobiologii nastroju W regulacji nastroju i napędu psychoruchowego uczestniczą liczne obszary kory (przede wszystkim kora przedczołowa) i ośrodki podkorowe, m.in. należące do międzymózgowia i śródmózgowia (ciało migdałowate, prążkowie, wzgórze, hipokamp i wiele innych). Neurony mózgu łączą te obszary w pętle korowo-korowe, korowo-prążkowiowo-wzgórzowo-korowe (CSTC) i inne. W utworzonych sieciach neuronów zachodzi analiza zbiorów informacji o otoczeniu (środowisku przyrodniczym i społecznym), docierających do mózgu za pośrednictwem zmysłów (zob. bodziec w fizjologii i w psychologii) oraz sygnałów endogennych, pochodzących z wnętrza organizmu (np. o bólu, zmęczeniu, głodzie; zob. też oś jelitowo-mózgowa). Od wyniku tej analizy zależą dalsze zachowania (zob. np. układ nagrody). + Główne obszary mózgu, uczestniczące w kształtowaniu nastrojuSymbolNazwa obszaruZachowania, hipotetycznie powiązane z obszaramiAciało migdałowate(amygdala) strach, niepokój, panikaBF podstawne przodomózgowie(basal forebrain)pamięć, czuwanieCmóżdżek (cerebellum) napędHhipokamp(hippocampus)pamięć, ponowne przeżywanieHYpodwzgórze(hypothalamus)sen, apetyt, hormonyNAjądro półleżące(nucleus accumbens) urojenia, omamy, przyjemność, zainteresowanie, libido,zmęczenie, euforia, nagroda, motywacja, NTośrodki neuroprzekaźnika w pniu mózgu (brainstern neurotransmitter centers) PFCkora przedczołowa(prefrontal cortex)funkcje wykonawcze, uwaga, koncentracja, emocje, impulsy (np. wybuchy gniewu), obsesje, kompulsje, napęd, zmęczenie, luminacje, martwienie się, ból, objawy negatywne, wina, tendencje samobójczeSprążkowie(striatum)kluczowe miejsce przekaźnikowe z PFC, napędSC rdzeń kręgowy(spinal cord) bólTwzgórze(thalamus) ból, czuwanie, przekazywannie czuciowe do kory i z kory Działanie sieci jest zależne od neuroprzekaźników, docierających do poszczególnych jej węzłów. Za główne regulatory nastroju uważane są dopamina i noradrenalina (również serotonina, acetylocholina i histamina). thumb|400px|center|Projekcje noradrenaliny rozpoczynają się przede wszystkim w miejscu sinawym w pniu mózgu (NT). Projekcje wstępujące regulują m.in. nastrój, wzbudzenie, funkcje poznawcze, a zstępujące rozchodzą się w dół, do rdzenia kręgowego i regulują szlaki przewodzenia bólu W zmiennych warunkach życia człowieka dochodzi do naturalnych krótkookresowych zmian nastroju, zgodnych z sytuacją. W niektórych przypadkach wahania nastroju są znacznie większe i pojawiają się bez usprawiedliwiających je czynników zewnętrznych (zmiany egzogenne). W przypadkach wystąpienia takich endogennych wahań nastroju (tj. zaburzenia afektywne dwubiegunowe) jest potrzebna terapia (m.in. psychofarmakoterapia zaburzeń psychicznych).
Rodzaje nastroju
nastrój prawidłowy (eutymia) – obejmuje zwykły zakres wahań nastroju, bez nastroju wyraźnie obniżonego lub wzmożonego nastrój obniżony (depresja) – nastrój z poczuciem smutku: dysforia – nastrój obniżony z cechami drażliwości, skłonnością do agresji i czynów impulsywnych minorowy – pełen smutku, melancholii i żalu nastrój żałobny – nastrój smutku związany z realną utratą nastrój wzmożony – nastrój z poczuciem radości: euforia – nastrój wzmożony z przeżyciem szczęścia, wielkości, bez zwiększonej aktywności psychoruchowej ekstaza – nagłe przeżycie nieopisanego szczęścia mania – nastrój wzmożony z cechami ekspansywności, nadmiernym przekonaniem o możliwościach, z towarzyszącą wzmożoną aktywnością psychiczną i ruchową; lekkie nasilenie – hipomania labilność – wahania między nastrojem wzmożonym a obniżonym drażliwość – łatwe wpadanie w gniew anhedonia – niemożność odczuwania przyjemności powodująca zaprzestanie wykonywania czynności dających uprzednio przyjemność aleksytymia – niemożliwość wyrażenia za pomocą słów swoich stanów emocjonalnych
Zobacz też
afekt
Przypisy
Linki zewnętrzne Instytut Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego > Czytelnia > Emocje i nastrój
Kategoria:Emocje i motywacja Kategoria:Zaburzenia afektywne