thumb|Wasserversorgung z.v. Silberberg, Hydrant w Nowej Rudzie Srebrna Góra (, śl.-niem. Selberbarg) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie ząbkowickim, w gminie Stoszowice. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie wałbrzyskim.

Dawniej miasto; Srebrna Góra uzyskała lokację miejską w 1536 roku, zdegradowana w 1945 roku.

Miejscowość ma zabudowę małomiasteczkową, rozciągniętą wzdłuż stromej doliny. Położona jest na wysokości od około 400 m n.p.m. do około 600 m n.p.m. (najwyższe wzniesienie – Góra Warowna 686 m n.p.m.), w głębokiej, wąskiej dolinie oddzielającej Góry Sowie od Gór Bardzkich.

Według Narodowego Spisu Powszechnego (marzec 2011 r.) liczyła 1018 mieszkańców.

Historia mały|skala|Herb Srebrnej Góry Miejscowość założono w XIV wieku, jako osadę górniczą, wykorzystującą okoliczne złoża rud srebra. Pierwsze przywileje górnicze nadano osadzie w 1331. W 1370 do miejscowości przybyło gwarectwo ze Złotego Stoku, przyczyniając się do rozwoju wsi. Rozwój górnictwa przerywały wojny husyckie i uszkodzenia kopalń. Ożywienie nastąpiło po 1527 za rządów książąt ziębickich. Prawa miejskie uzyskała 25 czerwca 1536, na mocy przywileju książąt ziębickich: Joachima, Henryka, Jana i Jerzego II. W 1540 r. miastu nadany został herb. Po rozkwicie miasta, na początku XVI wieku, eksploatacja złóż zaczęła być nieopłacalna, w związku z czym po wojnie trzydziestoletniej zaniechano jej, a samo miasto podupadło. Próby reaktywacji wydobywania srebra podejmowano m.in. w latach 1754, 1812 i 1866, ale nie okazały się one opłacalne.

W rezultacie porażki Austrii w pierwszej wojnie śląskiej, miasteczko, razem z większością Śląska, weszło w skład Prus, a pobliska przełęcz zyskała pierwszorzędne znaczenie strategiczne dla obrony prowincji przed ewentualnym rewanżem austriackim. W 1765 r. rozpoczęto budowę górskiej twierdzy z koszarami, ukończoną w 1778. Polskojęzyczny dokument z 1750 wymienia miejscowość pod nazwą Sylberberga. Również Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, podaje jedynie nazwę Silberberg, bez słowiańskiego odpowiednika, za to z nazwą łacińską Argyrium. Polską nazwę Srebrna Góra w książce Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej wydanej w Głogówku w 1847, wymienił, górnośląski ksiądz, nauczyciel i pisarz, Józef Lompa. W 1807 r. wojska napoleońskie oblegały twierdzę srebrnogórską, w wyniku ostrzału przez ciężką artylerię zabudowa miasta spłonęła.

W 1900 r. miasteczko uzyskało dostęp do Kolei Sowiogórskiej, a w 1908 do Ząbkowickiej Kolei Powiatowej. 1 maja 1933 w Srebrnej Górze miał miejsce Dzień Lotnictwa (). Wśród innych asów wystartowała tam Hanna Reitsch, młoda rekordzistka sportów szybowcowych, później oblatywaczka nowych samolotów, a także szybownicy z Lądka-Zdroju. Przed 1945 było zamieszkane w dużej części przez emerytów, nie było tu żadnego zakładu przemysłowego, ani rzemiosła.

W 1945 r. miejscowość została włączona do Polski. Początkowo nazwano ją Srebrnogóra, potem ustalono nazwę Srebrna Góra, co było tłumaczeniem dotychczasowej nazwy niemieckiej. Nowa administracja zakwalifikowała niewielkie miasteczko do rzędu wsi, przez pewien czas miejscowość była opuszczona. Odebrane zostały jej również prawa miejskie.

W listopadzie 2015, odkryto wejście do nieczynnej sztolni dawnej kopalni srebra. Planowane jest jej udostępnienie dla zwiedzających.

Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: Układ urbanistyczny Starego Miasta Kościół parafialny pw. śś. Piotra i Pawła, z lat 1729–1731, 1808 Dawna plebania, ul. Letnia 6, po 1730 Kościół ewangelicki, z 1592, 1695 Twierdza, z lat 1763–1777, góruje nad Srebrną Górą i Przełęczą Srebrną, strzegła przejścia przez przełęcz do Kotliny Kłodzkiej, składa się z sześciu fortów, szeregu leśnych umocnień i bastionów, jeden z najciekawszych budowli architektury militarnej w Polsce, znacznie większa od Twierdzy Kłodzko, zbudowana przez Fryderyka II po wojnie siedmioletniej. Jest to największa górska twierdza w Europie. W 1939 utworzono tu karny obóz jeniecki, Oflag VIII B.

Obecnie w twierdzy znajduje się plenerowa wystawa broni ciężkiej z okresu II wojny światowej. Z korony twierdzy rozpościera się widok na Sudety (m.in.: Góry Sowie i Bardzkie): fort główny Donżon reduta i bateria Chochoł Wielki bateria Chochoł Średni fort i luneta Chochoł Mały schron Bramy Polowej fort Rogowy I fort Wysoka Skała fort Ostróg Villa Hubertus, dawne Schronisko „Pod Fortami”, ul. Kręta 2, z przełomu XIX i XX w. Dom, ul. Letnia 30, z połowy XVIII w. Sztolnia nr 2, w dawnej kopalni srebra Budowle inżynierskie sowiogórskiej kolejki zębatej, trasy zbudowanej na początku XX w. Najciekawszy jej odcinek biegnie między dwoma ogromnymi wiaduktami, gdzie zastosowano trzecią szynę wspomagającą lokomotywę na trudnych podjazdach. W latach 20. i 30. XX wieku wskutek Wielkiego kryzysu kolejka została zlikwidowana: wiadukt Żdanowski, murowano-betonowy, z 1901 wiadukt Srebrnogórski, murowano-żelbetowy, z 1901 most wiszący, stalowy, z 1903 r.

Turystyka W Srebrnej Górze rozpoczyna się żółty szlak turystyczny na Przełęcz Srebrną W pobliżu miejscowości znajduje się startowisko paralotniowe.

Gospodarka Główna gałąź gospodarki to turystyka. Corocznie kilkadziesiąt tysięcy turystów odwiedza twierdzę. Funkcjonuje dobrze rozwinięta baza noclegowa, m.in. zabytkowe schronisko PTTK, które przyjęło teraz swoją historyczną nazwę Villa Hubertus. Budynek funkcjonuje jako pensjonat i restauracja. Także dawne koszary zostały częściowo zaadaptowane dla potrzeb turystów. Tereny wokół twierdzy, jak i same jej elementy zostały zaadaptowane pod bike park Trasy Enduro Srebrna Góra.

Osoby związane ze Srebrną Górą Marie Wiegmann (1826–1893) – niemiecka malarka urodzona w Srebrnej Górze

Przypisy Dokument pruski z 1750 roku. Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas: Dolny Śląsk – przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 1977 s. 128–129. GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r. Józef Lompa, Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej, Głogówek 1847, s. 24.

W Srebrnej Górze znaleźli kopalnię srebra. Kopalnia pełna tajemnic.

Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 72–73.

Spis stacyj i przystanków Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych we Wrocławiu, Wrocław 1945, s. 20.

Bibliografia Słownik geografii turystycznej Sudetów. Marek Staffa (redakcja). T. 11: Góry Sowie, Wzgórza Włodzickie. Wrocław: Wyd: I-BiS 1995, .

Linki zewnętrzne Strona Twierdzy Srebrna Góra Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona

Kategoria:Dawne miasta w województwie dolnośląskim Kategoria:Dawne ośrodki górnictwa w Polsce Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVI wieku