Chronologiczna lista władców Imperium Inków, początkowo władających niewielkim królestwem w dolinie Cuzco, z czasem, na drodze podbojów, przekształconym w imperium sięgające od dzisiejszej Kolumbii do północnego Chile i Argentyny.
Zgodnie z legendą pierwszy król Inków i założyciel dynastii Manco Inca, syn boga słońca Inti i bogini księżyca Mamy Qulli zrodzony został nad jeziorem Titicaca i poślubił swoją siostrę, Mamę Ocllo, co stało się w inkaskiej rodzinie królewskiej tradycją. Mama Ocllo stała się w ten sposób pierwszą coyą, najważniejszą małżonką Manco i królową Inków.
Królowie Inków uważani byli więc za Synów Słońca, oddawano im cześć boską. Każdemu kolejnemu władcy przysługiwał tytuł Capac Inca (kecz. „Wspaniały Pan”) oraz Sapa Inca (kecz. „Jedyny Pan”). Używano również wobec osoby króla określenia Apu, co można przetłumaczyć jako „boski”.
Wstępując na tron, po otrzymaniu od bogów sprzyjających znaków wieszczych, odbywała się w świątyni Coricancha w Cuzco uroczysta koronacja nowego władcy. Najważniejszym symbolem jego władzy była opaska Mascapaicha. Po śmierci ciało władcy Inków było mumifikowane i osadzane na złotym tronie w sanktuarium boga Inti w świątyni Coricancha.
Historię inkaskiej dynastii panującej dzieli się na cztery okresy. Pierwszy okres panowania legendarnej dynastii Húrin, starszej linii królewskiego rodu zakończony powstaniem dynastii Hanan i przejęciem władzy przez młodszą linię rodu. Drugi okres to panowanie legendarnych władców dynastii Hanan. Kolejny to okres imperialny, gdy Królestwo Inków osiągnęło szczyt swojej potęgi, zakończony hiszpańskim podbojem. Ostatni okres, nazywany od nazwy stolicy Królestwem Vilcabamba to okres walk ostatnich potomków królewskiego rodu z Hiszpanami.
Informacje dotyczące małżonek, matek oraz niektórych dat są niepełne.
Dynastia Húrin (Dolnego Cuzco) – starsza linia rodu królewskiego. Władcy legendarni # Imię Urodzony Zmarł Czas rządów CoyaPierwsza małżonka Rodzice 1 Manco Capac 50px II poł. XII wiekunad jez. Titicaca ok. 1230,Cuzco do ok. 1230 Mama Ocllo, Mama Huaco (?) według mitologii inkaskiej syn boga słońca Intii bogini księżyca Mamy Quilli 2 Sinchi Roca 50px XII- XIII wiek,Cuzco ok. 1260,Cuzco ok. 1230–ok. 1260 Mama Coca Manco Capac,Mama Ocllo 3 Lloque Yupanqui 50px I poł. XIII wieku,Cuzco ok. 1290,Cuzco ok. 1260–ok. 1290 Mama Cahua (Mama Cora Ocllo) Sinchi Roca,? 4 Mayta Capac 50px II poł. XIII wieku,Cuzco ok. 1320,Cuzco ok. 1290–ok. 1320 Mama Tankariy Yachiy Lloque Yupanqui,Mama Cahua (Mama Cora Ocllo) 5 Capac Yupanqui XIII- XIV wiek,Cuzco ok. 1350,Cuzco ok. 1320–ok. 1350 Mama Cusi Hilpay Mayta Capac,Mama Tankariy Yachiy
Dynastia Hanan (Górnego Cuzco) – młodsza linia rodu królewskiego. Władcy legendarni # Imię Urodzony Zmarł Czas rządów CoyaPierwsza małżonka Rodzice 6 Inca Roca I poł. XIV wieku,Cuzco ok. 1380,Cuzco ok. 1350–ok. 1390 Mama Micay Capac Yupanqui,Cusi Chimbo 7 Yahuar Huacac 50px poł. XIV wiek,Cuzco prawdop. po 1410 ok. 1390–ok. 1410(usunięty) Mama Chikya,Mama Ipaucoma Inca Roca,Mama Micay 8 Viracocha 50px II poł. XIII wieku,Cuzco 1438,Cuzco ok. 1410–ok. 1438 ? Yahuar Huacac (?),Ipaucoma
Imperium Tahuantinsuyu # Imię Urodzony Zmarł Czas rządów CoyaPierwsza małżonka Rodzice 9 Pachacutec 50px I poł. XV wieku,Cuzco 1471,Cuzco 1438–1471 Mama Anawarkhi Viracocha,? 10 Tupac Yupanqui 50px I poł. XV wiek,Cuzco 1493,Chinchero 1471–1493 Mama Ocllo II Pachacutec,Mama Anawarkhi 11 Huayna Capac 50px ok. 1476,Tumibamba 1527,na terenie Kolumbii 1493–1527 Cusi Rimay, Raura Ocllo Tupac Yupanqui,Mama Ocllo II 12 Ninan Cuyochi XV- XVI wiek 1527,na terenie Kolumbii 1527 ? Huayna Capac,Cusi Rimay 13 Huascar 1503 1532,Cuzco 1527–1532 Mama Chuqi Huylpa Chuqipa Huayna Capac,Raura Ocllo 14 Atahualpa 1502,Quito 26 lipca 1533,Cajamarca 1532–1533 ? Huayna Capac,Tocto Coca 15 Tupac Huallpa pocz. XVI wieku październik 1533,dolina Jauja 1533 ? Huayna Capac,Raura Ocllo
Królestwo Vilcabamba # Imię Urodzony Zmarł Czas rządów CoyaPierwsza małżonka Rodzice 16 Manco Inca 50px 1516,Cuzco 1544,Vilcabamba 1533–1544 Cura Ocllo Huayna Capac,Raura Ocllo 17 Sayri Tupac 1535 1561,Cuzco 1544–1558 Cusi Huarcay Manco Inca,Cura Ocllo 18 Titu Cusi Yupanqui 1529 1571,Vilcabamba 1558–1571 ? Manco Inca,? 19 Tupac Amaru 50px 1545 24 września 1572,Cuzco 1571–1572(usunięty) ? Manco Inca,Mama Cura
Bibliografia Maria Rostworowska „Historia państwa Inków” Państwowy Instytut Wydawniczy, 2007 Jan Szemiński i Mariusz Ziółkowski „Mity, rytuały i polityka Inków” Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2014 Miloslav Stingl „Indianie bez tomahawków”, 1987, .
Inkowie