Wyłącznik instalacyjny (wyłącznik nadmiarowo-prądowy) – łącznik elektryczny stosowany w instalacjach elektrycznych, którego zadaniem jest przerwanie ciągłości obwodu, gdy prąd płynący w tym obwodzie przekroczy wartość bezpieczną dla tego obwodu. Wyłączniki te przeznaczone są do zabezpieczenia obwodów odbiorczych przed skutkami przeciążeń i zwarć.

Wyłączniki nadmiarowo-prądowe wypierają powszechnie stosowane wcześniej bezpieczniki topikowe . Istotnymi zaletami są wyższa czułość (rozłączenie prądu przy niższych natężeniach i krótszym czasie) oraz możliwość wielokrotnego zadziałania.

Wytwarza się je na napięcia do 440 V prądu przemiennegoStosowanie wyłączników nadprądowych w instalacjach prądu stałego jest ograniczone możliwością gaszenia łuku elektrycznego oraz inną charakterystyką zadziałania zwarciowego. Do układów prądu stałego projektowane są specjalne wykonania wyłączników, np. do instalacji fotowoltaicznych których podstawowym ograniczeniem jest napięcie pracy., prądy znamionowe do 125 A i prądy wyłączalne do 25 kA o charakterystykach czasowych B, C, D oraz innych, specjalnych. Najbardziej rozpowszechnione są jednak „B, C, D” na prądy znamionowe do 63 A i prądy wyłączalne nie większe niż 10 kA.

Budowa W instalacjach elektrycznych stosuje się obecnie wyłączniki instalacyjne płaskie mocowane na wsporniku DIN TH35, o znormalizowanej szerokości jednego bieguna 17,7 mm dla wykonań standardowych, oraz 27 mm (1,5 modułu) dla wykonań przemysłowych (prądy znamionowe do 200 A i prądy zwarciowe do 25 kA). Występują w odmianach 1-, 2-, 3- i 4-biegunowych. Dodatkowo wyróżnia się odmiany wyłączników z torem neutralnym (np. 1P+N – jednobiegunowy z torem neutralnym) lub bez (np. 1P – jednobiegunowy bez toru neutralnego).

Przekrój przez wyłącznik instalacyjny płaski|thumb Na załączonym przekroju wyłącznika instalacyjnego wyróżnione zostały jego następujące elementy: Dźwignia napędowa Zamek Styk stały i styk ruchomy Zaciski przyłączowe Wyzwalacz termobimetalowy (przeciążeniowy) Wkręt regulacyjny Wyzwalacz elektromagnetyczny (zwarciowy) Komora gaszeniowa (do gaszenia łuku elektrycznego)

Wyłącznik ma dwa wyzwalacze: zwarciowy (elektromagnetyczny lub elektroniczny), przeciążeniowy (termobimetaliczny lub elektroniczny).

thumb

Popularne wyłączniki instalacyjne o charakterystyce B (np.: S301B16) mają wyzwalacz przeciążeniowy ustawiony na 1,13-1,45 krotności prądu znamionowego, a zwarciowy na 3-5 krotności prądu znamionowego. Natomiast wyłączniki o charakterystyce C wyłączają prąd zwarciowy, gdy osiągnie on wartość 5-10 krotności prądu znamionowego (typowe np. dla prądu rozruchowego silników indukcyjnych), a o charakterystyce D, gdy osiągnie wartość 10-20 krotności prądu znamionowego. Istnieją ponadto wyłączniki instalacyjne selektywne, których zadziałanie następuje z opóźnieniem, po zadanej zwłoce czasowej.

Do większości wyłączników instalacyjnych, producenci przewidują dodatkowe akcesoria w postaci dołączanych styków pomocniczych (AUX) i alarmowych (ALARM) oraz wyzwalaczy wzrostowych (SHUNT) i podnapięciowych (UVT).

Właściwy i umiejętny sposób doboru (na etapie projektu instalacji) wyłączników instalacyjnych w instalacji elektrycznej, ich prądów znamionowych i charakterystyk jest bardzo ważny dla ich właściwego i selektywnego działania, tzn. aby wyłączenie następowało przez najbliższy miejscu awarii wyłącznik. Ze względu na obecność komory gaszeniowej ważna jest orientacja (góra/dół) wyłącznika przy montażu.

Charakterystyka Wyłączniki nadprądowe produkowane są zgodnie ze ściśle określonymi charakterystykami wyłączenia: TypPrzeznaczeniePrąd wyzwalania przeciążeniowego (krotność)Prąd wyzwalania zwarciowego (krotność)ADla urządzeń elektroniki1,13 – 1,452 -3BStandardowe, np. gniazda w mieszkaniach1,13 – 1,453 - 5CDla urządzeń o zwiększonym prądzie rozruchowym, np. silniki indukcyjne, lampy wyładowcze1,13 – 1,455 -10DDla urządzeń o dużym prądzie rozruchowym, np. zabezpieczenie zwarciowe silników energooszczędnych, transformatorów1,13 – 1,4510 - 20EWyłączniki selektywne, np. zabezpieczenie przedlicznikoweKCharakterystyka dla urządzeń trójfazowych (Eaton/Moeler)1,05 - 1,308 - 12LCharakterystyka stosowana we wkręcanych bezpiecznikach automatycznych zastępujących bezpieczniki topikowe, obecnie zastąpiona charakterystyką B.SCharakterystyka selektywna (Eaton/Moeler)13 - 17ZCharakterystyka o podwyższonej czułości, przeznaczona do ochrony elektroniki2 - 3 Standardowe prądy znamionowe to szereg: 6 A, 10 A, 13 A, 16 A, 20 A, 25 A, 32 A, 40 A, 50 A, 63 A, 80 A, 100 A, 125 A (13 A w Polsce jest rzadko używany).

W zależności od producenta dostępne są także prądy znamionowe 0,5 A, 1 A, 2 A, 3A, 4A, 8A (np. dla zabezpieczenia urządzeń trójfazowych).

Parametry i właściwości mały|Instalacyjny wyłącznik nadmiarowo-prądowy wkrętkowy Niektóre właściwości i parametry wyłączników instalacyjnych, ważne dla celów ochrony przetężeniowej instalacji i urządzeń, są następujące: czas umowny jest równy 1 h dla wyłączników o prądzie znamionowym do 63 A oraz 2 h dla wyłączników na większe prądy znamionowe, umowny prąd niezadziałania jest równy 1,13 prądu znamionowego wyzwalacza przeciążeniowego wyłącznika, umowny prąd zadziałania jest równy 1,45 prądu znamionowego wyzwalacza przeciążeniowego. trwałość łączeniowa charakterystyka działania napięcie znamionowe prąd znamionowy klasa ograniczenia energii znamionowa zwarciowa zdolność łączeniowa maksymalne i minimalne napięcie pracy klasa palności materiału obudowy sposób mocowania sposób przyłączania przewodów odporność na udary odporność na drgania

Wyłączniki instalacyjne wielobiegunowe obciążone jednobiegunowo przy pracy od stanu zimnego powinny zadziałać w czasie umownym przy przeciążeniu: -1,1 umownego prądu zadziałania w przypadku wyłączników dwubiegunowych, -1,2 umownego prądu zadziałania w przypadku wyłączników trój- i czterobiegunowych.

Przykłady Wyłączniki instalacyjne (nadprądowe) S300 firmy Legrand S301 B – wyłącznik nadprądowy 1-biegunowy S302 B – wyłącznik nadprądowy 2-biegunowy S303 B – wyłącznik nadprądowy 3-biegunowy S304 B – wyłącznik nadprądowy 4-biegunowy wyłączniki nadprądowe NB1-63H 10 kA (lub 6 kA)

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Aparaty elektryczne Kategoria:Instalacja elektryczna