Jaskinia Harmaniecka () – duża jaskinia krasowa znajdująca się w Dolinie Harmanieckiej w Górach Kremnickich, na północny zachód od Bańskiej Bystrzycy na Słowacji. Całkowita długość jaskini w 2015 r. wynosiła 3193 m, rozpiętość pionowa 75 m. Jest udostępniona do zwiedzania.
Położenie Jaskinia znajduje się w wapieniach Krasu Harmanieckiego (słow. Harmanecký kras), obejmującego prawie całą Dolinę Harmaniecką. Jej korytarze i sale rozwinięte są w skałach grzbietu zwanego Kotolnicą, dominującego od południowego zachodu nad spływem potoków Bystrica i Harmanec. Wejście do jaskini znajduje się w północnym zboczu Kotolnicy, na wysokości 821 m n.p.m., ok. 260 m nad dnem doliny.
Geneza Jaskinia wypreparowana została w ciemnoszarych wapieniach tzw. gutensteinskich, pochodzących ze środkowego triasu i zaliczanych do płaszczowiny choczańskiej. Powstała dzięki erozyjnej działalności wód podziemnych wzdłuż licznych szczelin i uskoków tektonicznych połączonej z zapadaniem się stropów największych wymywanych komór i korytarzy. Znaczna ilość ściekających wód zasobnych w składniki mineralne zapewnia bogatą i urozmaiconą szatę naciekową z licznymi stalaktytami i stalagmitami. Charakterystyczną cechą jest występowanie dużych ilości białych, miękkich nacieków o konsystencji kaszy i dużej (40–80%) zawartości wodyBella P.: op. cit.
Przyroda Jaskinia posiada bogatą faunę. Jest jednym z najważniejszych miejsc występowania nietoperzy na Słowacji. Dotychczas stwierdzono w niej 11 gatunków tych ssaków. Dominują nocek duży i nocek ostrouszny, które wielokrotnie były tu obserwowane w liczbie od 1000 do 1500 osobników. Kolejnymi pod względem liczebności występowania gatunkami są karlik malutki i nocek rudy. W jaskini żyje też troglofilny krocionóg z gatunku Allorhiscosoma sphinx, a w występujących w niej wodach reliktowy skorupiak głębinówka ślepa.
Od 1968 roku (nowelizacja w 1972 r.) jaskinia jest narodowym pomnikiem przyrody (Národná prirodná pamiatka).
Dzieje poznania i udostępniania turystycznego Wstępne partie jaskini pod nazwą Izbica były znane miejscowej ludności od dawna. Znajdowały się na terenach lasów miejskich Bańskiej Bystrzycy. Połączenie przepaści Izbica z dalszym systemem jaskiniowym stwierdził już w 1932 r. Michal Bacúrik, jednak pierwszego przejścia tego systemu dokonał dopiero w 1938 r. leśniczy wspomnianych miejskich lasów, Vojtech Kovalčík, w towarzystwie kolegi nazwiskiem OndrouškaMičovský Ján: Lesnicke korene, w: "Lesník" č. 3/2007, s. 20-21 (jęz. słowacki). Do zwiedzania uprzystępniono jaskinię w 1950 r. Trasa zwiedzania ma formę pętli o długości 1020 m. Zwiedzanie trwa ok. 60 minut. W latach 2003–2004 jaskinia była zamknięta dla zwiedzających. Wiązało się to z budową nowego pawilonu wejściowego.
Jaskinia Harmaniecka należy do mniej licznie odwiedzanych słowackich jaskiń: w latach 1996–2005 odwiedzało ją rocznie średnio ok. 22,2 tys. osóbTomáš Gall, Ľubica Nudzíková: Návštevnosť sprístupnených jaskýň v rokoch 1995-2005, [w:] "Aragonit nr 11, 2006, s. 53-57, natomiast w latach 2011–2019 rocznie średnio 18,9 tys.Návštevnosť jednotlivých jaskýň za posledných 10 rokov, wg strony "Správy slovenských jaskýň" Do końca 2005 r. jaskinię odwiedziło łącznie blisko 685 tys. osób. Przyczyną niezbyt dużej frekwencji jest położenie jaskini poza najliczniej uczęszczanymi szlakami drogowymi, a także usytuowanie wejścia wysoko na stoku doliny. Punktem wyjściowym do jaskini jest parking w Horným Harmancu. Dojście do otworu jaskini z parkingu zajmuje ok. 45 min.
Przypisy
Bibliografia Bella Pavel: Národná prírodná pamiatka Harmanecká jaskyňa, w: „Krásy Slovenska” R. 82, nr 7-8/2005, s. 32-33, ISSN 0323-0643.
Kategoria:Góry Kremnickie Kategoria:Turystyczne jaskinie na Słowacji