thumb|Wydanie z 1790 r. Zbiory Ossolineum we Wrocławiu. Wystawa w maju 2026 r. Powrót posła – komedia polityczna w trzech aktach napisana przez Juliana Ursyna Niemcewicza w 1790, która była reakcją na zewnętrzną i wewnętrzną sytuację polityczną Polski.
Geneza Powstanie utworu miało ścisły związek z obradami Sejmu Czteroletniego. Powrót posła miał oddziaływać na publiczność w określonym, reformatorskim kierunku. Sam tekst komedii uformował się na przestrzeni kilkunastu dni, na przełomie października i listopada 1790. Tak szybką pracę nad utworem wymuszały na autorze listopadowe wybory nowego kompletu posłów na sejmikach.
Premiera Powrót posła ogromnym sukcesem rozpoczął swój sceniczny żywot 15 stycznia 1791. Stał się zarazem przedmiotem ożywionej dyskusji, wystąpień sejmowych, komunikatów kancelarii królewskiej i korespondencji dyplomatycznej.
Osoby komedii Podkomorzy i jego żona Podkomorzyna Walery – syn Podkomorzego i Podkomorzyny Starosta Gadulski Starościna – druga żona Gadulskiego Teresa – córka Gadulskiego z pierwszego małżeństwa Szarmancki Kozak – służący Szarmanckiego Agatka – pokojówka Jakub – lokaj
Miejsce i czas dramatu Akcja rozgrywa się w domu Podkomorstwa w trakcie przerwy Sejmu Czteroletniego w 1790.
Problematyka W utworze zostali skonfrontowani zwolennicy dwóch obozów politycznych: konserwatystów i reformatorów.
Najzagorzalszym przedstawicielem pierwszej grupy jest Gadulski, który pragnie ponownie zaprowadzić dziedziczność tronu, obstaje za utrzymaniem zasady liberum veto i jest przeciwny nadaniu większych praw chłopom i mieszczanom. Krytykuje długość piastowania urzędu posła, jest za tym aby Sejm zwoływano co dwa lata. Obstawał za bierną postawą Polski w polityce zagranicznej.
Przedstawicielami reformatorów są: Podkomorzy, jego żona i Walery. Chcą zakończenia samowoli szlachty, która w większości dbała tylko o własne interesy, a nie o los państwa. Żądają zniesienia zasady liberum veto oraz utrzymania wolnej elekcji. Pragną zwiększenia praw dla mieszczaństwa i chłopów. Są zadowoleni z kadencyjności posłów, Podkomorzy wspomina, że gdy Sejm zwoływano co dwa lata, szlachta jeździła tam wyłącznie na kłótnie i swawole. W ich rozumieniu Polska miała brać czynny udział w polityce zagranicznej i walczyć o własne interesy na arenie międzynarodowej.
W kwestiach politycznych za neutralne osoby komedii można uznać Starościnę i Szarmanckiego, których obchodzi tylko to, co modne i eleganckie, a losy państwa nie obchodzą ich wcale.
Innym wątkiem komedii jest walka Walerego i Szarmanckiego o rękę Teresy, którą ostatecznie wygrywa syn Podkomorzego (Walery).
Bibliografia Zdzisław Skwarczyński, Wstęp, [do:] Julian Ursyn Niemcewicz, Powrót posła, Ossolineum, Wrocław 1983.
Linki zewnętrzne
Powrót posła (wyd. 1790) w bibliotece Polona
Kategoria:Polskie utwory komediowe Kategoria:Twórczość Juliana Ursyna Niemcewicza Kategoria:Utwory literackie z 1790