Geografia Francji – dziedzina nauki zajmująca się opisem środowiska przyrodniczego oraz procesów społeczno-gospodarczych zachodzących na terytorium Francji.

Francja jest trzecim co do wielkości państwem Europy (po Federacji Rosyjskiej i Ukrainie). thumb|skala=1.4|Mapa geograficzna Francji thumb|skala=1.4|Mapa polityczna Francji

Granice Francji Zachodnią granicę kraju wyznacza Zatoka Biskajska. Na północy Francję od Wysp Brytyjskich oddziela Kanał La Manche, natomiast od południa granicę stanowi Morze Śródziemne. Południowa granica z Hiszpanią i Andorą przebiega przez Pireneje. Francja graniczy również z państwami Europy Zachodniej i Południowej: Niemcami, Belgią, Luksemburgiem, Szwajcarią i Włochami, a na południowym wschodzie z Księstwem Monako.

Francja graniczy z następującymi państwami: Andora – 56,6 km linii granicznej, Belgia – 620 km linii granicznej, Hiszpania – 623 km linii granicznej, Luksemburg – 73 km linii granicznej, Monako – 4,4 km linii granicznej, Niemcy – 451 km linii granicznej, Szwajcaria – 573 km linii granicznej, Włochy – 488 km linii granicznej, Brazylia (Gujana Francuska) – 730,4 km linii granicznej, Surinam (Gujana Francuska) – 510 km linii granicznej, Holandia (Sint Maarten) – 10 km linii granicznej.

Linia brzegowa: 3427 km (2 783 km z wyłączeniem wysp).

Powierzchnia i skrajne punkty Powierzchnia Francja metropolitalna: 551 695 km² Francja metropolitalna (bez jezior i lodowców większych niż 1 km²): 543 965 km²

thumb|skala=1.4|Granice regionów Francji na tle wód, ukształtowania powierzchni przedstawionego za pomocą barw hipsometrycznych i cieniowania (pusta mapa fizyczna)

Skrajne punkty Na północ – Bray-Dunes, Nord Na południe – Îles Lavezzi, na Korsyce Na zachód – Île d’Ouessant, w Bretanii Na wschód – okolice Cervione, Haute-Corse

Ukształtowanie linii brzegowej Francja ma dwa wybrzeża. Na północy i zachodzie Francji znajduje się wybrzeże Oceanu Atlantyckiego, które stanowi około 67% całkowitej długości brzegu morskiego Francji, zaś południową granicę Francji wyznacza Morze Śródziemne, wzdłuż którego rozciąga się tzw. Lazurowe Wybrzeże, stanowiące 23% długości linii brzegowej kraju. Pozostałe 10% przypada na brzegi wysp. Główny udział ma największa wyspa Francji – Korsyka usytuowana na Morzu Śródziemnym, którą od stałego lądu Europy oddziela Morze Liguryjskie. thumb|Alpy Francuskie Wybrzeże atlantyckie Francji jest zróżnicowane – jego południowa część ma słabo rozwiniętą linię brzegową, a północna bardziej urozmaiconą. Jego południowa część (nad Zatoką Biskajską) jest wyrównana i praktycznie pozbawiona półwyspów i zatok. Na północ od 45° szerokości geograficznej północnej linia brzegowa zaczyna ulegać nagłym zmianom. Wyróżnia się tutaj głęboka i wąska zatoka Gironde, która jest przedłużonym ujściem rzeki Garonny. Dalej na północ linia brzegowa lekko zakręca w kierunku zachodnim i jest bardziej urozmaicona. Składają się na nią zatoki i półwyspy oraz liczne wyspy przybrzeżne. Linia brzegowa biegnie dalej na północny zachód, tworząc silnie wysunięty w Atlantyk Półwysep Bretoński. Na zachodnim krańcu kraju leży największy półwysep we Francji – Półwysep Bretoński o powierzchni około 24 tysięcy km². W północno-zachodniej części Francji znajduje się wysunięty ku północy Półwysep Cotentin, drugi co do wielkości, Półwysep Cotentin o powierzchni 2 tysięcy km². Linia brzegowa prowadzi następnie na północny wschód i jest nieco mniej urozmaicona. Wybrzeża Normandzkie oraz Pikardii tworzą wyrównane odcinki. Są one oddzielone niewielkimi i wąskimi zatokami, będącymi przedłużeniem ujść rzek Sekwany i Sommy. W pobliżu granicy z Belgią wybrzeże ma charakter równinny.

Linia brzegowa Morza Śródziemnego jest słabiej rozwinięta niż linia brzegowa Atlantyku i wchodzącego w jego skład Kanału La Manche. Ciągnąca się od Hiszpanii Zatoka Lwia ma wyrównaną linię brzegową. Kierując się na wschód od ujścia Rodanu, brzeg morski staje się bardziej urozmaicony. Do granicy z Włochami linia brzegowa to seria niewielkich skalistych półwyspów, wysuniętych w głąb morza na zaledwie kilka kilometrów.

Budowa pobrzeży morskich jest różnorodna. Południowa część pobrzeża atlantyckiego jest zasadniczo płaska, a w niektórych miejscach, zwłaszcza w rejonie miasta Arcachon (okolice Bordeaux) znajdują się wydmy. Wybrzeże Bretanii to prawie w całości klify ze ścianami skalnymi o wysokości dochodzącej do 100 m. Wybrzeże normandzkie jest niskie i piaszczyste, podobnie jak śródziemnomorskie, poza skalistymi odcinkami w rejonie Agde i Sète. W rejonach ujść rzecznych wybrzeże jest podmokłe. Wschodnia część wybrzeża jest zbudowana z twardych i odpornych skał. Występują tam formy zbliżone do riasowych i klifowych. W obniżeniach Lazurowego Wybrzeża występują plaże.

Wokół wybrzeża Francji znajdują się setki przybrzeżnych wysp, najwięcej od strony Atlantyku. Łańcuchy wysp ciągną się od Zatoki Arcachone do północnej części Półwyspu Cotentin (największą z nich jest Oléron o powierzchni 175 km²). Wzdłuż brzegu śródziemnomorskiego jest ich zdecydowanie mniej. Nieliczne przybrzeżne wyspy znajdują się od ujścia Rodanu do okolic Cannes. Największą wyspą jest Korsyka o powierzchni 8680 km². Leży ona 150 km na południowy wschód od brzegów Lazurowego Wybrzeża.

Budowa geologiczna i rzeźba Terytorium Francji cechuje zróżnicowanie krajobrazu i rzeźby terenu. Ponad połowę powierzchni kraju zajmują płaskie i pagórkowate niziny o wysokości do 200 m n.p.m. Średnia wysokość państwa wynosi 342 m n.p.m. Obszary o wysokości 100–250 m n.p.m. zajmują 36,4%, a tereny o wysokości 250–500 m n.p.m. kolejne 20,4%. Resztę stanowią obszary niskich i średnich gór, a 1,5% powierzchni Francji zajmują góry wysokie powyżej 2000 m n.p.m. Charakterystycznym elementem ukształtowania Francji są tzw. baseny, czyli tereny położone na niskich wysokościach otoczone terenami wyższymi. Obszary wybitnie nizinne zajmują 25,4%.

Starymi obszarami górskimi i wyżynami złożonymi z hercyńskich masywów o zrębowej budowie są: Masyw Armorykański, leżący w obrębie Półwyspu Bretońskiego, Masyw Centralny leżący w południowej części kraju, i leżące na wschodnim skraju Francji Wogezy. Te ostatnie ułożone są równolegle do niemieckiego Schwarzwaldu. Obszary te są rozdzielone sedymentacyjnymi obniżeniami, czyli wspomnianymi wyżej basenami. Głównymi basenami są: Basen Paryski, na terenie którego znajduje się stolica Francji i leżący w zachodniej części kraju Basen Akwitański, na którego obszarze płynie rzeka Garonna. Leżący u nasady Półwyspu Bretońskiego Basen Loary został nazwany od rzeki, która ma w nim główną część swojego dorzecza. Baseny składają się z utworów pochodzących z mezozoiku i trzeciorzędu. Na południowym zachodzie i wschodzie rozciąga się obszar młodych fałdowań alpejskich. Należą do nich Pireneje na południowym skraju Francji i Alpy na południowym wschodzie. thumb|Normandia

Basen Paryski Basen Paryski leżący pomiędzy Masywem Armorykańskim, Masywem Centralnym, Wogezami, Ardenami i wybrzeżem Kanału La Manche, spoczywa na starym hercyńskim podłożu. Obszar ten ma postać otwartej równiny nachylonej w kierunku północnym. Centralną część basenu zajmuje region Île-de-France. Jest on zbudowany z trzeciorzędowych wapieni i piaskowców i wznosi się na wysokości od 90 do 180 m n.p.m. Rozcina go gęsta sieć zbiegających się tu dopływów Sekwany. Od południowego wschodu Basenu Paryskiego rozciąga się południowo-wschodni i środkowy region Loary. Od północy basen zamyka region nadbrzeżny obejmujący wschodnią Normandię i Pikardię. Na wschodzie wznoszą się do 390 m n.p.m. progi Lotaryngii. Progi te zbudowane są z triasowych wapieni.

Basen Akwitański Na południowym zachodzie Basen Paryski łączy się z Basenem Akwitańskim poprzez bramę Poitou i Aunis. Jego znaczna część jest wypełniona utworami trzeciorzędowymi w postaci glin i margli. W północno-wschodniej części Basenu Akwitańskiego występują jurajskie wapienie. Doliny rzeczne basenu pokryte są pochodzącymi z czwartorzędu pokrywami piaskowo-żwirowymi o dużej miąższości. Zachodnia część basenu – Landy, to płaska nizina nadmorska zasypywana przez nadmorskie piaski.

Masyw Armorykański Ten masyw jest obszarem niewysokich wzniesień, maksymalnie do 417 m n.p.m. Zbudowany jest z odpornych granitów i gnejsów oraz kwarcytów pochodzących z prekambru. Masyw ten jest mocno rozczłonkowany, a jego obniżenia wypełniają młodsze osady geologiczne – łupki krystaliczne o mniejszej odporności niż granity i gnejsy. thumb|Prowansja – Alpy

Masyw Centralny Masyw Centralny leżący na wschód od Basenu Akwitańskiego, jest wyżynno-górzystym, hercyńskim zrębem zajmującym 1/6 powierzchni Francji. Cechą tego obszaru jest różnorodność rzeźby. Występują tam głęboko wcięte doliny rzeczne i masywy. Najwyżej położona jest jego południowa część, gdzie wznosi się Mont Lozère, o wysokości 1702 m n.p.m. Wysoka jest także wschodnia część masywu, gdzie znajduje się Mont Mèzenc, o wysokości 1754 m n.p.m. Najwyższe szczyty masywu są wygasłymi stożkami wulkanicznymi, którego najwyższym szczytem jest Puy de Sancy, wznoszący się na 1885 m n.p.m. Krajobraz wulkaniczny jest charakterystyczny dla tego regionu.

Wogezy i Ardeny Wogezy, będące wypiętrzeniem tektonicznym, są od wschodu ograniczone Rowem Renu, zaś od zachodu obszar się obniża przechodząc w Basen Paryski. Wogezy są średnio-niskimi górami, których najwyższy szczyt, Grand Ballon, wznosi się na 1426 m n.p.m. Południowa część – Wogezy Wysokie – zbudowana jest ze skał krystalicznych, w skład których wchodzą głównie granity. Część północna – Wogezy Niskie – których średnia wysokość wynosi od 800 do 1000 m n.p.m., zbudowana jest z mezozoicznych piaskowców. Te góry zrębowe zostały wypiętrzone w czasie trzeciorzędowych ruchów górotwórczych.

Ardeny są masywem górskim, którego zachodnia krawędź leży na obszarze Francji, reszta zaś na terenie Belgii. Góry te są przedłużeniem Reńskich Gór Łupkowych. Ardeny są górami bardzo niskimi, których średnia wysokości wynosi zaledwie od 450 do 500 m n.p.m.

Obniżenie Rodanu i Saony Obniżenia te leżą na wschód od Masywu Centralnego, na dnie których płynie Rodan i wpadająca do niego od północy Saona. Część północną rowu (obniżenie Saony) o przebiegu południkowym stanowi płyta zbudowana z wapieni jurajskich, które są przykryte osadami trzeciorzędowymi. W części środkowej, gdzie Saona wpada do Rodanu, i dalej na południe przeważa materiał morenowy i fluwioglacjalny, który wypełnia dolinę. Intensywna działalność akumulacyjna Rodanu spowodowała wytworzenie się delty na odcinku ujściowym. W strefie ujścia Rodanu licznie występują jeziora.

Alpy Alpy są najwyższym obszarem górskim Francji. Obszary wchodzące w skład Alp Zachodnich ciągną się pasmem o szerokości 100 – 150 km wzdłuż wschodnich granic Francji. Mają budowę płaszczowinową, a ich trzon stanowią krystaliczne masywy wewnętrzne, które pokrywają skały osadowe. Część północna Alp francuskich to: Alpy Graickie, Sabaudzkie i Delfinackie. Obszar ten składa się z masywów poprzecinanych dolinami. W tej część pasma górskiego wznosi się najwyższy szczyt Francji i Europy – Mont Blanc, o wysokości 4807 m n.p.m. Obszar tej części Alp charakteryzuje się krajobrazem glacjalnym. Podłużna depresja tektoniczna Bruzdy Alpejskiej oddziela północną część gór od południowej. Południowa część to: Alpy Kotyjskie, Nadmorskie i Prowansalskie. Góry te mają bardzo skomplikowaną budowę. Południowa część jest niższa, ale góry te i tak są dość wysokie, najwyższe szczyty leżące w Alpach Kotyjskich wznoszą się do 3370 m n.p.m. Doliny występujące w południowej części Alp francuskich mają charakter kanionów i są niedostępne.

Jura Średniej wysokości góry przylegają do Alp od północnego zachodu i stanowią przedalpejski obszar młodych gór. Fałdowe obszary tychże gór zbudowane są z jurajskich i kredowych wapieni. Ich północno-zachodnia część ma charakter wyżynny i gdzie teren opada ku dolinie Saony. Najwyższym szczytem Jury jest Crêt de la Neige o wysokości 1723 m n.p.m.

Pireneje