thumb|Grób Leona Pasternaka na warszawskim cmentarzu Wojskowym na Powązkach Leon Jakub Pasternak (ur. 12 sierpnia 1909 we Lwowie, zm. 14 października 1969 w Warszawie) – polski poeta, satyryk, pochodzenia żydowskiego, pierwszy mąż (1940–1956) aktorki Ryszardy Hanin.
Życiorys Urodził się w rodzinie Józefa i Róży z Hirschhornów. Członek Komunistycznej Partii Polski. W II RP był kilkakrotnie aresztowany i skazany za zakazaną działalność komunistyczną, m.in. w 1932 skazany przez sąd w Stanisławowie za działalność wywrotową na 7 miesięcy więzienia. Był także dwukrotnie osadzony (decyzją administracyjną) w Berezie Kartuskiej (w 1937 i w 1938) przy czym za drugim razem jego zatrzymanie przedłużano kilkukrotnie: od marca 1938 do września 1939.
Współzałożyciel pisma Lewar. Pisał wiersze, głównie satyryczne do czasopism takich jak „Szpilki” czy „Chochoł”. W początkach roku 1938, w „Chochole” opublikowano jego wiersz „Pieśń o hańbieniu rasy”, który był komentarzem do coraz silniejszego w Polsce antysemityzmu. Wiersz odnosił się do relacji seksualnych podmiotu lirycznego – Żyda z kobietą-Polką, co wzbudziło w prasie narodowej bardzo duże wzburzenie, szczególne z powodu użycia zwrotu „Matka Polka”.
[...]I myślę sobie Zochnę głaszcząc,piastową córę pieszcząc ninie:Poczynam sobie choć mój praszczurnie rodził mi się w Biskupinie.[...]Cóż ja? Żydowin. Cóż? Semita.Nie było w rodzie moim Bolka,jakaż wyrośnie z niej kobita,jaka matrona, Matka Polka?[...]Jeśli z nią będę miał potomka,to biada mi, po trzykroć biada!Syn mego Józwy, czy też Romka,zaprze się pewno swego dziada![...]
Wydrukowanie tego wiersza stało się przyczyną nagonki prasowej na autora, która spowodowała zamknięcie go w obozie w Berezie Kartuskiej. W marcu 1938 sprawa tego wiersza stała się pretekstem do urządzenia w kilku uczelniach polskich „Dnia bez Żydów”.
Od 1939 roku w ZSRR. Pracownik redakcji „Czerwonego Sztandaru”. 19 listopada 1939 roku podpisał oświadczenie pisarzy polskich witające przyłączenie zachodniej Ukrainy do Ukrainy Radzieckiej. 17 września 1940 roku wstąpił do Związku Radzieckich Pisarzy UkrainyBohdan Urbankowski, Czerwona msza, czyli uśmiech Stalina, t. 1, Warszawa 1998, s. 123.. W 1940 roku przyczynił się do aresztowania i późniejszej śmierci innego redaktora „Czerwonego Sztandaru” Stanisława Salzmana.
Od 1943 oficer 1 Dywizji Wojska Polskiego. Członek PKWN (1944).
Według Ryszarda Marka Grońskiego „Leon Pasternak był ideowcem do końca, wiernym do ostatniego tchnienia”.
Leon Pasternak tak pisał w Wierszu noworocznymLeon Pasternak, Wiersz noworoczny. na nowy rok 1940, w okupowanym przez Związek Radziecki Lwowie, po agresji Armii Czerwonej na Polskę 17 września 1939 roku:
„a jednak podejmij kalendarz zdeptany,część kart jego będziesz sławił w pieśniachgdy padła granica, pękły więzień bramy,w ten dzień wyzwolenia: siedemnasty września”
Autor wierszy i pieśni propagandowych (m.in. „Oka”), dorobił nowe słowa do melodii My, Pierwsza BrygadaAndrzej Romanowski, „My, Pierwsza Brygada”: powstanie pieśni – przemiany – recepcja społeczna s. 294n.:
My, Pierwsza Dywizja,Wolność i Ojczyzna.Baczność! Komendo, dzwoń!Pobudka gra! Na ramię broń!
Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A32-3-24).
Ordery i odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (11 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Złoty Krzyż Zasługi (8 maja 1946) „w uznaniu zasług położonych dla dobra demokratycznej Polski w dziele zabezpieczenia porzuconego przez okupanta mienia, odbudowy i uruchomienia miejskich zakładów pracy, jak również stworzenia życia gospodarczego i społecznego na terenie m. Łodzi”. Medal „Za waszą wolność i naszą” (1966)30 rocznica walk Dąbrowszczaków, „Życie Warszawy”, nr 257, 26 października 1966, s. 5. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Członkowie PKWN Kategoria:Członkowie Związku Radzieckich Pisarzy Ukrainy Kategoria:Działacze Komunistycznej Partii Polski Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Osadzeni w Miejscu Odosobnienia w Berezie Kartuskiej Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Polscy redaktorzy naczelni Kategoria:Polscy satyrycy Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Skazani wyrokami sądów II Rzeczypospolitej Kategoria:Urodzeni w 1909 Kategoria:Więźniowie polityczni w II Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1969 Kategoria:Żołnierze ludowego Wojska Polskiego – uczestnicy walk na froncie wschodnim