Kalendarium historii Bełchatowa

Kalendarium historii Bełchatowa – wybrane daty związane z Bełchatowem.

Historia Bełchatowa jest nierozerwalnie związana z Grocholicami, które od początków państwowości polskiej, łącznie z Klukami, Parznem i przyległościami stanowiły znaczną część majątku należącego do rozległych dóbr Arcybiskupstwa Gnieźnieńskiego.

mały|250px|Jedna z tablic informacyjnych umieszczonych na terenie Bełchatowa, opisujących historię miasta. mały|250px|Kościół i Parafia Wszystkich Świętych w Grocholicach – wejście główne. mały|250px|Herb Bełchatowa mały|250px|Dworek Olszewskich obecnie Muzeum Regionalne mały|250px|Budynek Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej w Bełchatowie oddany do użytku 15 stycznia 2002 roku mały|250px|Hala „Energia” im. Edwarda Najgebauera w Bełchatowie oddana do użytku 14 sierpnia 2006Poznaj Halę ENERGIA!

XII-XIII wiek 1137 – 1230–1233 –

XIV-XVIII wiek 1391 – 1405 – pierwszymi właścicielami Bełchatowa byli Grzymalici (lub Bełchat jak podaje między innymi „Miejski informator aktualności” miasta Bełchatowa) herbu Topór, którzy zmienili swoje nazwisko na Bełchaccy (bądź jak podają niektóre źródła Bełchaczcy). 1420 – Grocholice zostały podniesione przez Władysława Jagiełłę do praw magdeburskich. 1485 – podniesienie Grocholic do rzędu miast przez Kazimierza Jagiellończyka. Koniec XVI wieku – Bełchatów przejęła rodzina Kowalewskich herbu Prus III. 1617, 17 kwietnia – ufundowanie drewnianego klasztoru oo. Franciszkanów przez Zofie (z domu Bykowska) i Mikołaja Kowalewskich, przez to Bełchatów staje się wsią kościelną. 1624 – oo. Adam Gaski konsekruje drewniany klasztor. Pierwszym ojcem oo. W Bełchatowie był Bogusław Paruliusz. I ćw. XVIII wieku – Bełchatów przeszedł w ręce rodziny Rychłowskich. 1670 – dzięki Stanisławowi Rychłowskiemu powstaje nowy, murowany kościół, klasztor oraz dworek otoczony parkiem (dzisiejszy Dwór Olszewskich). Projektantem najprawdopodobniej był włoski architekt biskupa płockiego, Lodovico Coci. 1731, 25 lipca – oficjał i sufragan, franciszkanin, Józef Kraczkowski nadaje kościołowi 3 wezwania: Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, św. Jacka Odrowąża i św. Bonawentury. 1737 – możliwość urządzania przez Bełchatów targów uzyskany przez Franciszka Rychłowskiego. 1743 – Bełchatów otrzymał prawa miejskie z rąk króla Augusta III Sasa. Dokończono budowę wieży kościoła na ul. Pabianickiej (dzisiejsza ulica Kościuszki). 1750 – przebudowa z drewnianego na murowany kościoła oo. Franciszkanów przez Franciszka Rychłowskiego. 1793 – Bełchatów przeszedł pod panowanie pruskie (II rozbiór Polski), przez co zwiększył się napływ ludności niemieckiej, głównie rzemieślników.

XIX wiek 1801 – pierwsza manufaktura, założona przez Józefa Kaczkowskiego. 1803 – przybycie na teren Bełchatowa rodu Kaczkowskich herbu Świnka. 1805/1806 – w wyniku epidemii cholery umiera 30% mieszkańców miasta. 1809 – utworzono parafie Katolicką w Grocholicach (uzależnienie Bełchatowa od Grocholic). 1818 – pozwolenie na urządzanie kolejnych targów. 1820 – właścicielami Bełchatowa zostali Kaczkowscy; 18 września – Bełchatów dzięki staraniom ówczesnego właściciela – Leona Kaczkowskiego – znalazł się w rejestrze miast fabrycznych Królestwa Polskiego. 1830–1832 – budowa kościoła ewangelickiego – z inicjatywy Stanisława Kaczkowskiego. 1832 – Bełchatów należał do szeregu miast (246), w których Żydzi nie podlegali ograniczeniom, co do osiedlania się z uwagi, gdyż była to prywatna własność dziedzica; Stanisław Kaczkowski oddał do użytku nowy kościół ewangelicki wybudowany przez Czechów z Zelowa. 1835 – Ludwik Kaczkowski został właścicielem Bełchatowa. 1837 – konsekracja kościoła ewangelickiego i założenie parafii ewangelickiej. Pierwszym pastorem został Edward Lembke. 1839 – powstał w Bełchatowie pierwszy cech tkacki. 1840 – w Bełchatowie było już 18 zakładów tkackich. 1842, 3 maja – w Bełchatowie wybuchł pożar, który strawił 45% zabudowań miasta. 1843 – Ludwik Kaczkowski doprowadził do otwarcia w Bełchatowie Towarzystwa Szkoły Elementarnej, której pierwszym dyrektorem, a zarazem nauczycielem został Leon Ambroziewicz. 1847 – Bełchatów uzyskuje potwierdzenie herbu przedstawiającego Adama i Ewę przy rajskim drzewie. 1848 – otwarcie pierwszej apteki prowadzonej przez Piotra Cisarzewskiego (w niektórych źródłach podawane jest nazwisko Cieszkowski). 1850 – otwarcie granicy celnej z Rosją po 20 latach. 1852 – otwarcie Elementarnej Szkoły Ewangelickiej (ESE) dzięki staraniom Pastora Ludwika Schwarza; na początku uczyło się tam 148 dzieci; pierwszym nauczycielem w tej szkole został Henryk Korseln. 1859 – powstał park tysiąclecia i Zakon Patyja – zakon tatarski; 1526 mieszkańców (101 domów). 1860 – powstanie pierwszej w Bełchatowie poczty; w mieście są już dwie ulice: Piotrkowska i Pabianicka oraz jeden plac spełniający funkcję miejskiego targowiska. ówczesny burmistrz – Majewski – sporządza spis mieszkańców miasta. W Bełchatowie mieszka wówczas 325 Polaków (22% mieszkańców miasta), 35 Niemców (2%) oraz 1139 Żydów (76%). Według wyznania: 212 katolików, 148 ewangelików augsburskich (ponad 75% z nich uważało się za Polaków), 4 ewangelików reformowanych oraz 1139 osób wyznania mojżeszowego. 1863 – powstanie styczniowe; wojskami pod Bełchatowem dowodził mjr. Józef Oxiński; właściciele Bełchatowa czynnie poparli powstanie przekazując na rzecz żołnierzy broń, konie, odzież i żywność. W okolicach miasta dochodzi do kilku potyczek z Rosjanami – we wsiach Lipy, Kaszewice, Wólka Łękawska. 1864 – Sekularyzacja klasztoru franciszkanów. 1867 – licytacja majątku rodziny Kaczkowskich. 1870, 10 września – utrata przez Bełchatów praw miejskich. Jako osada Bełchatów został przydzielony przez gubernatora piotrkowskiego pod zarząd gminy Bełchatówek. Nowym wójtem zostaje August FelkerDziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241.. 1876 – licytacja majątku Kaczkowskich. Cenny księgozbiór rodzinny trafia do Biblioteki Jagiellońskiej Kolejnym właścicielem Bełchatowa stał się Niemiec Reinhard (lub też Reinhold) Spiller, który po kilku latach sprzedał nieruchomości Ernestowi Ludendorfowi. 1887 – Ernest Ludendorf odsprzedaje majątek Henrykowi Hellvigowi, pochodzącemu z Tuszyna (rodem z Bawarii); Bełchatów, pomimo formalnej utraty praw miejskich, nadal wolno się rozwijał dzięki bełchatowskim Żydom, w coraz większym stopniu inwestującym w bełchatowski przemysł. Hellwig zakłada w Bełchatowie browar. 1888 – pracę w Bełchatowie rozpoczyna lekarz, dr Włodzimierz Rodziewicz. 1890 – w Bełchatowie mieszka 2600 mieszkańców (w tym 2000 Żydów). 1891 – w Bełchatowie były już 32 zakłady tkackie 1892 – w Bełchatowie obowiązywały prawa budowlane obowiązujące w miastach. 1893, 25 czerwca – utworzenie parafii katolickiej pw. NNMP przez Leona Zarembę; budowa murowanej synagogi. Od tej pory przez 46 lat istniały obok siebie w koegzystencji 3 parafie, 3 wyznań i 3 narodowości. 1899 – założono lokalny bank zwany kasą pożyczkowo-oszczędnościową.

XX wiek, I połowa 1901, 6 grudnia – utworzenie Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), jej założycielami byli dr Włodzimierz Rodziewicz, Felicjan Otocki, ks. Leon Zaremba, Stanisław Pieniążek, Albert Hellvig. utworzenie pierwszej tkalni mechanicznej w Bełchatowie przez Pereca Frajtaga. 1905, październik – uchwalenie manifestu Dumy Państwowej. 1905, 9 listopada – pierwsza manifestacja w Bełchatowie z okazji uchwalenia manifestu Dumy Narodowej, jedna z największych w regionie. Wystąpieniom przewodził ksiądz Jan Żak, proboszcz z Łobudzic k. Zelowa. Domagano się między innymi spolszczenia szkół i urzędów. 1906, 1 sierpnia – powstanie w Bełchatowie Polskiej Macierzy Szkolnej skupiającej 30 osób. Przewodniczącą została Bronisława Hellvigowa, zastępcą Antoni Gotwald, członkowie: Anna Hellviżanka (córka) – skarbnik, ks. Leon Zaremba, Czesław Moskelewski. 1908-1910 – budowa młyna motorowego 1914, styczeń – walki o Borową Górę i do Bełchatowa wkroczyły wojska niemieckie. 1914, październik – do Bełchatowa na krótko wkroczyły wojska rosyjskie wypierając Niemców. 1915 – powstaje jeden z 15 obwodów Polskiej Organizacji Wojskowej (POW), przynależny do V okręgu POW w Piotrkowie Trybunalskim. 1916 – powstaje Polska Organizacja Wojskowa skupiająca 30 członków m.in. Albert i Stefan Hellvigowie, Jan Ubysz, Konstanty, Feliks i Julian Miętkiewiczowie. 1917 – rozpoczęło działalność Miejskie Gimnazjum Koedukacyjne Polskiej Macierzy Szkolnej, którego dyrektorem został dr inż. Bolesław Kołakowski. Do Bełchatowa jako instruktor został oddelegowany Stefan Starzyński, przyszły prezydent Warszawy. 1918–1920 – budowa drogi Bełchatów – Wadlew. Miało to ogromne komunikacyjne dla miejscowości (ułatwienie komunikacji między Bełchatowem a Łodzią), skąd surowiec do produkcji czerpali właściciele bełchatowskich manufaktur włókienniczych. mały|240px|Ogłoszenie informujące o rozmieszczeniu lokali wyborczych oraz listach partyjnych w czasie wyborów do Rady Miejskiej w Bełchatowie w 1927 r. 1925, 1 stycznia – Bełchatów odzyskuje prawa miejskie przywrócone rozporządzeniem Rady Ministrów RP z dnia 22 grudnia 1924 r. o utworzeniu gminy miejskiej „Bełchatów” w powiecie piotrkowskim. (Dz.U. z 1924 nr 116, poz. 1035) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1924 r. o utworzeniu gminy miejskiej „Bełchatów” w powiecie piotrkowskim.; 26 kwietnia – odbywają się wybory władz miasta – prezydenta, jego zastępcy oraz 3 ławników. Pierwszym prezydentem Bełchatowa po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został Ludwik Bryłka. dołączenie do Bełchatowa wsi Olsztyn (teren dzisiejszego osiedla Olsztyńskiego), Zamość i Lipy (okolice ulicy Lipowej). mały|Ogłoszenie prasowe Jana Mielczarka, opublikowane w Dzienniku ŁódzkimWydanie z 15 czerwca 1947 r. (niedziela), rok III, nr 161 (711). z prośbą o nadsyłanie zdjęć do albumu pamiątkowego z okazji 25. lecia pracy nauczycielskiej Stanisława i Celestyny MillerówStanisław Miller – nauczyciel, pierwszy kierownik szkoły im. A. Mickiewicza w Bełchatowie, wiceburmistrz Bełchatowa. Celestyna Millerowa – nauczycielka, bełchatowska działaczka społeczno-kulturalna. 1930 – powstaje Robotniczy Klub Sportowy SkraHistoria Skry. 1933 – przyłączenie do Bełchatowa wsi Czapliniec (okolice dzisiejszej ulicy Czaplinieckiej) na mocy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 5 października 1933 r. o zmianie granic miasta Bełchatowa w powiecie piotrkowskim, województwie łódzkiem. (Dz.U. z 1933 nr 88, poz. 679) Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 5 października 1933 r. o zmianie granic miasta Bełchatowa w powiecie piotrkowskim, województwie łódzkiem.; 1937, 14 stycznia – potwierdzenie herbu Bełchatowa. 1939, 4 września – bombardowanie Bełchatowa przez lotnictwo niemieckie; 6 września – wkroczenie wojsk niemieckich. Zniszczeniu uległy ulice Kościuszki, Pabianicka i rynek. Zniszczenia w budownictwie wyniosły 40%, a we włókiennictwie 50% (łącznie z maszynami i urządzeniami). Początkowo miasto zostało włączone do terenów Generalnego Gubernatorstwa. Podczas okupacji w Bełchatowie zaktywizowała się mniejszość niemiecka – na czele z miejscowym pastorem – Jakubem Gerhardtem, dzięki której po pół roku miasto włączono do Rzeszy, w granicach Kraju Warty, który miał zostać poddany szybkiej germanizacji. Sam Bełchatów został ogłoszony „miastem żydowskim”. 1940 – wiosną tego roku nowym komisarzem zostaje Reichsdeutscher Josef Tramler (był komisarzem miasta do końca wojny). 1941 – w Bełchatowie w rejonie ul. Fabrycznej, Sienkiewicza i Pabianickiej hitlerowcy założyli getto (zlikwidowane w sierpniu 1942) 1942, 7 marca – rozstrzelanie w Bełchatowie 3 żołnierzy Armii Krajowej 11 sierpnia – rozpoczęto likwidacje bełchatowskiego getta, gdzie stłoczono na niewielkiej przestrzeni ok. 5 tys. Żydów. Wywożono ich do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem i do getta łódzkiego. 1943 – Niemcy wprowadzili dla miasta nazwę okupacyjną niem. BelchentalDeutsche Heereskarte, 1944 rok..