Kościół św. Marii Magdaleny w Czersku – rzymskokatolicki kościół parafialny w Czersku (woj. pomorskie), zbudowany w 1913, w stylu neogotyckim.
Historia Parafia w Czersku powstała zapewne w XII wieku, a wzmiankowana jest po raz pierwszy w dokumencie lokacyjnym z 1382. Udokumentowane jest istnienie drewnianego kościoła z wieżą w 1565. W wyniku pożaru w 1756 kościół ten został zniszczony. W latach 1764–1842 nabożeństwa odprawiano w nowym kościele zbudowanym również z drewna. Kościół ten został rozebrany w 1842 i w 1844 położono kamień węgielny pod kościół murowany, który został ukończony w 1852. Kościół ten został następnie w 1909 rozebrany i w latach 1910–1913 wzniesiono obiekt obecnie używany.
Architektura Kościół zlokalizowany jest w centrum miasta. Jest to okazała budowla halowa, trójnawowa, z wielobocznie zamkniętym, krótkim prezbiterium skierowanym na zachód (świątynia jest orientowana odwrotnie). Budynek z czerwonej cegły na planie krzyża łacińskiego. Przy północnym ramieniu transeptu czworoboczna wieża (dzwonnica) o wysokości 40 metrów, zwieńczona dachem w kształcie ostrosłupa, krytym miedzianą blachą, z krzyżem na szczycie. Na wieży znajduje się zegar skierowany na cztery strony świata oraz cztery dzwony. Nawa główna i transept pokryty dwuspadowym dachem, nawy boczne dachami dwuspadowymi o kalenicach prostopadłych do osi nawy głównej. Dach prezbiterium jest nieco niższy od dachu nawy głównej, pokryty dachówką falistą rzymsko-kombinowaną i mniszką. Na skrzyżowaniu transeptu z nawą główną znajduje się sygnaturka. Budowla jest na zewnątrz pokryta dekoracją blendową, ze szczytami nad korpusem i ramionami transeptu. Do prezbiterium przylagają dwie zakrystie: północna i południowa. Kościół posiada 7 wejść do naw, trzy z nich obecnie zamurowane. Nad głównym wejściem (od wschodu) umieszczono figurę Marii Magdaleny o wysokości 1,9 m autorstwa rzeźbiarza Trillhase z Erfurtu.
Obejście kościoła wykonane jest z betonu i kostki brukowej. Dla osób niepełnosprawnych przygotowano podjazd.
Projektantem kościoła św. Marii Magdaleny jest wrocławski architekt Oskar Hossfeld.
Wnętrze thumb|250px|Wnętrze kościoła Wnętrze nakryte jest stropami belkowymi, pokrytymi polichromią. Nawy boczne rozgraniczone są od nawy głównej sześcioma kwadratowymi kolumnami, pozbawionymi podstaw i kapiteli. We wnętrzu znajdują się dwa chóry: większy, z prospektem organowym, zamyka nawę główną od wschodu, mniejszy w nawie południowej, przy południowym ramieniu transeptu. Kościół ma dwie zakrystie, kruchty znajdują się pod chórem oraz w wieży. Posadzka kościoła pokryta jest płytami kamiennymi. Wnętrze jest oświetlone przez okna witrażowe i kryształowe żyrandole.
Wymiary ogólne – 53 m długości 18,50 m szerokości, w transepcie 29,60 m szerokości nawa główna – 10,50 m szeroka, 43 m długa, 9,50 m wysoka nawy boczne – 2,50 szerokie, 29 m długie, 8,25 m wysokie nawy poprzeczne – 8,50 szerokie, 10,50 m długie, 8,25 m wysokie prezbiterium – 10,50 × 10 m miejsc siedzących ok. 900, stojących ok. 3000
Wyposażenie wnętrza W kościele znajduje się 8 ołtarzy, 6 konfesjonałów, kazalnica, chrzcielnica, obrazy z drogą krzyżową. Dla uczestników nabożeństw w nawie głównej i nawach bocznych ustawione są ławy. Na emporze znajdują się organy. Przy wejściu głównym granitowe kropielnice. Sufit jest bogato zdobiony malowidłami, a kolumny pokryte są freskami.
Ołtarz główny Główny ołtarz w stylu manierystycznym znajduje się w prezbiterium. Ufundowany przez opata pelplińskiego Feliksa Kosa w 1611 dla tamtejszego kościoła cystersów. W 1845 ołtarz został ofiarowany przez kapitułę chełmińską do czerskiej parafii. Ołtarz wykonany z drewna ma wymiary 2,75 m szerokości i 6,50 m wysokości. W 1911 ołtarz powiększono poprzez dodanie po bokach rzeźbionego paludamentu z postaciami aniołów. Posiada bogatą dekorację okuciową i roślinną na kolumnach oraz naddatki. Na belkowaniu ołtarza znajdują się dwie rzeźby nierozpoznanych biskupów. Ponadto ołtarz udekorowany jest postaciami pięciu aniołów oraz płaskorzeźbą pokutującej św. Marii Magdaleny w zwieńczeniu. Nad belkowaniem herb rodowy Kosów. W centrum ołtarza umieszczony jest obraz przedstawiający Trójcę Świętą w otoczeniu aniołów, namalowany w 1611 przez Hermana Hana. Wymiary obrazu to 2,30 × 1,55 m. Pod obrazem znajduje się predella przedstawiająca koncert anielski. Jej wymiary: 0,40 × 1,35 m. Na jej odwrocie znajduje się napis: Inceptum Anno 1611 Adj 20 Julij Perfectum Erdem Anno in festo Scti Mathei Hoc altare pictum ab Hermanno Gallo Oretur pro eo. Przed predellą umieszczane jest tabernakulum.
W 1958 przeprowadzono renowację ołtarza. Przywrócono pierwotny kolor drewna hebanu i odrestaurowano szatę złota dukatowego.
Ołtarze boczne Ołtarz św. Krzyża Ołtarz o wysokości 5 m i szerokości od 3 do 1,5 m umieszczony w południowej części transeptu. W starym kościele drewnianym spełniał funkcję ołtarza głównego. Został wykonany w 1766 w stylu rokokowym. Jest to ołtarz typu sarkofagowego, w kształcie ramy z wplecionymi w grzebykowe ornamenty narzędziami męki Chrystusa. Ufundowany przez kanonika kamieńskiego herbu Newlin, ks. Franciszka Łukowicza. W kartuszu herbowym znajdują się inicjały: F, Ł, C, C – Franciscus Łukowicz Canonicus Caminensis.
Nastawa ołtarza ma formę płytkiej wnęki, zwieńczonej baldachimem z dwiema postaciami aniołów. Środkowa część ołtarza zawiera rzeźbę ukrzyżowanego Chrystusa i klęczącej św. Marii Magdaleny. Po bokach zaś znajduje się figura Matki Boskiej Bolesnej i św. Jana Ewangelisty. Mensa ołtarza jest wklęsło-wypukła, z herbem Newlin. Ołtarz nie ma portatylu.
W 1960 dokonano konserwacji i odnowienia ołtarza.
Ołtarz św. Michała Umieszczony w północnej części transeptu. Wykonany w połowie w połowie XVIII wieku, w stylu rokokowym, posiada wklęsło-wypukłe retabulum. Jest to ołtarz typu stołowego – jego mensa oparta jest na dwóch dekoracyjnych nogach. Wymiary ołtarza: 6 m wys., 2,30 m szer. Tylna ściana ołtarza stanowi przedłużenie nastawy. W środkowym polu ołtarza znajduje figura św. Michała zabijającego smoka. Na bokach ołtarza umieszczone są dwie postacie aniołów, a w górnej jego części dwa putta i trzy uskrzydlone główki. Ołtarz nie posiada portatylu.
W 1960 przeprowadzono jego konserwację i odnowienie.
Ołtarz św. Marii Magdaleny Umieszczony w północnej części transeptu. Wykonany około 1912 przez pracownię z Poznania w stylu barokowym. W 1958 wstawiono doń nowy obraz św. Marii Magdaleny namalowany przez Władysława Drapiewskiego.
W 1962 dokonano jego odnowienia.
Ołtarz św. Najświętszej Marii Panny Umieszczony w południowej części transeptu. Ołtarz wykonała firma z Wrocławia około 1912 w stylu późnorenesansowym. W 1957 w ołtarz wstawiono obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy namalowany przez Władysława Drapiewskiego.
W 1962 został odnowiony.
Ołtarz posoborowy z ambonką Ołtarz posoborowy i ambonka zostały wykonane z drewna przez czerskich artystów w 1980.
Ołtarzyk św. Judy Tadeusza Umiejscowiony w kruchcie po lewej stronie głównego wejścia do kościoła. Ufundowany przez parafian na pamiątkę II Soboru Watykańskiego. Ołtarzyk wykonał z piaskowca Antoni Łangowski z Czerska.
Ołtarzyk św. Antoniego Umiejscowiony w kruchcie po prawej stronie głównego wejścia do kościoła. Ołtarzyk wykonany z piaskowca przez Antoniego Łangowskiego z Czerska. Ołtarzyk został ufundowany przez czerskich parafian z okazji złotego jubileuszu kapłaństwa ks. kanonika Franciszka Drosta (1884–1972) – byłego proboszcza.
Kazalnica Kazalnica została wykonana w stylu barokowym. Sklepienie kazalnicy pochodzi z poprzedniego kościoła. Kazalnicę zdobią rzeźby czterech ewangelistów z ich symbolami: św. Mateusz z młodzieńcem, św. Marek z lwem, św. Łukasz z bykiem i św. Jan z orłem.
Konfesjonały Dwa konfesjonały i kratki znajdujące się przy ołtarzu główny wykonane zostały w 1912, w stylu barokowym. Pozostałe konfesjonały ustawiono w okresie późniejszym.
Chrzcielnica Wykonana z drewna w stylu rokokowym w 1766. W jej środkowej części usytuowana jest gołębica, symbolizująca Ducha Świętego. W górnej części znajdują się dwa aniołki z kartuszem.
W 1965 została poddana konserwacji i odnowieniu.
Stacje drogi krzyżowej Osiem stacji jest w stylu starochrześcijańskim. Namalowane są na płótnie o wymiarach 1,35 m. × 1,60 m.
Na I stacji widnieje napis: Sprengel parochus erat, Guntermann pinxit MCMXVII; na IV stacji – 30...5.1918; na VIII stacji – J. G. November 1918.
Dwie stacje pochodzą z 1930.
W 1954 zostały namalowane cztery ostatnie stacje.
Organy Organy pochodzą z 1913. Wykonane zostały przez firmę Pawła Voelknera z Bydgoszczy. Organy posiadają 28 rejestrów.
W 1958 organy zostały przebudowane i otrzymały nowy kontuar. Obecnie organy posiadają trakturę pneumatyczną, 2 manuały i pedał. W 1985 został przeprowadzony kapitalny remont instrumentu, łącznie z wymianą wszystkich membran. W 2014 wymieniono miech i zamontowano nowy silnik wiatrownicy.
Prospekt organowy został wykonany w stylu baroku nadwiślańskiego.
Kropielnice Przy wejściu głównym, po obu stronach nawy głównej pod emporą znajdują się kropielnice granitowe. Jedna z nich, prawdopodobnie romańska z XIII wieku, z czarą zdobiona prymitywnymi pasami, druga – niezdobiona – zapewne z XV lub XVI wieku.
Malatura wnętrza Malaturę wykonał profesor Otto Linnemann z Frankfurtu nad Menem przy pomocy Kazimierza Jasnocha i Franciszka Konitzera w 1912. Malowidła przedstawiają obrazy z Pisma św. Starego Testamentu i alegorie do Nowego Testamentu. Malowidło sufitowe w prezbiterium przedstawia monstrancję z hostią w świetlistym obłoku. Obok monstrancji klęczy dwóch cherubinów, a z prawej i lewej strony umieszczono napisy: Ecce, qui tollit peccata mundi oraz Ego sum resurrectio et vita.
Malowidła sufitowe nawy poprzecznej przedstawiają sceny narodzenia, męki i zmartwychwstania Zbawiciela. Środkowy obraz męki Pańskiej jest otoczony wizerunkami Ojców Kościoła.
Obraz zmartwychwstania Pańskiego w północnej części nawy poprzecznej przedstawia Chrystusa rozmawiającego z pokutnicą Magdaleną, a otoczony jest wizerunkami św. Jana Nepomucena, św. Stanisława, św. Alojzego i św. Kazimierza.
Narodziny Chrystusa są zestawione z wyobrażeniami krzaku gorejącego, różdżki Aarona i Hortus conclusus.
Malowidła sufitowe nawy głównej przedstawiają Wniebowstąpienie Pańskie i Zielone Świątki z figurami ze Starego Testamentu, wężem miedzianym, Eliaszem na wozie ognistym, ofiarą Eliasza i wizerunki Dawida, Izajasza, Mojżesza, Salomona, Joela i Ezechiela.
Dzwony W dzwonnicy znajdują się cztery dzwony. W 1957 w wieży zamontowano trzy dzwony odlane w pracowni J. Felczyńskiego: św. Franciszek (500 kg), św. Kazimierz (800 kg) i św. Maria Magdalena (1650 kg), a czwarty (ok. 1500 kg) z 1907 przeniesiono z kościoła ewangelickiego. Poprzednie ukradli Niemcy w 1941, podczas II wojny światowej, na cele zbrojeniowe.
Plebania Budynek wolnostojący, zbudowany w 1828, o skromnych cechach klasycystycznych, parterowy, murowany z cegły, usytuowany kalenicowo, prostokątny, dwutraktowy, z sienią w osi budynku – od frontu dach dwuspadowy z powieką, kryty dachówką.
Przypisy
Bibliografia
Piotr Pałamarz i Jerzy Tadeusz Petrus: Katalog zabytków sztuki w Polsce. T. 11. Warszawa, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1979. .
Linki zewnętrzne
Kategoria:Kościoły w diecezji pelplińskiej Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Marii Magdaleny Kategoria:Architektura neogotycka w województwie pomorskim Kategoria:Zabytkowe kościoły w powiecie chojnickim Kategoria:Obiekty sakralne w Czersku Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w 1913 Kategoria:Chrześcijaństwo w Czersku