Stefan Glaser (ur. 20 stycznia 1895 w Tarnowie, zm. 30 kwietnia 1984 w Brukseli) – polski prawnik, adwokat, profesor m.in. Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Uniwersytetu Wileńskiego, Uniwersytetu w Liège, Katolickiego Uniwersytetu w Leuven, współtwórca i organizator polskiego Wydziału Prawa na Uniwersytecie w Oksfordzie, polskiego Wydziału Medycyny na Uniwersytecie w Edynburgu i polskiej Szkoły Architektury przy Uniwersytecie w Liverpoolu.

Życiorys Urodził się w rodzinie Ludwika - adwokata w TarnowieAdam Redzik, Glaser Stefan Antoni (1895-1984), [w:] Słownik Biograficzny Adwokatów Polskich, t. III, Warszawa 2018, s. 114-117.. Uczył się początkowo w I Gimnazjum w Tarnowie (klasy I– IV), a następnie w Gimnazjum Adama Mickiewicza we Lwowie (kl. V–VIII). Z powodu okupacji Lwowa przez Rosjan (1914-1915), jesienią 1914 r. rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie w Wiedniu, gdzie zdał też w 1916 r. pierwszy egzamin (historycznoprawny). Następnie powrócił do Lwowa, gdzie w 1918 r. ukończył studia (uzyskał absolutorium i w październiku 1918 r. promowany został na doktora praw. Był uczniem prof. Piotr Stebelskiego (1857-1923), profesora prawa karnegoAdam Redzik, Z dziejów nauki i nauczania prawa karnego na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Profesor dr Piotr Stebelski (1857–1923), (w:) O prawie i jego dziejach księgi dwie: studia ofiarowane Profesorowi Adamowi Lityńskiemu w czterdziestolecie pracy naukowej i siedemdziesięciolecie urodzin, Białystok–Katowice 2010, księga pierwsza, s. 767– 787.. Do końca 1919 r. pracował w kancelarii adwokackiej swojego ojca. Od stycznia do sierpnia 1920 r. pracowała w Departamencie Ustawodawczym Ministerstwa b. Dzielnicy Pruskiej. 1.09.1920 r. objął obowiązki sędziego śledczego w Lublinie, które wykonywał do końca marca 1922 r. Jednocześnie od jesieni 1920 r. był zastępca profesora prawa i procesu karnego na Wydziale Prawa i Nauk Społeczno-Ekonomicznych Uniwersytetu Lubelskiego (potem KUL). Habilitowany został na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego dla wykładu z zakresu prawa karnego w 1921 roku. Podstawą habilitacji były prace: "Przyczynek do nauki o udziale w przestępstwie" i "Kilka uwag o podstawie prawnej lekarskiej działalności"Przemysław M. Żukowski , Profesorowie Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, tom II 1780–2012, pod red. D. Malec, Kraków 2016, s. 121–122.. W latach 1920–1924 wykładał na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, w latach 1923–1924 pełniąc funkcję dziekana Wydziału Prawa tego UniwersytetuMałgorzata Gałązka , Stefan Glaser (1895–1984), (w:) Profesorowie prawa KUL, red. A. Dębiński (i in.). Lublin 2008, s. 139–148.. W 1924 przeniósł się na Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie, gdzie objął Katedrę Prawa i Postępowania Karnego; drugą katedrę prawa karnego posiadał prof. Bronisław WróblewskiPrzemysław Marcin Żukowski, Bronisław Wróblewski-Stefan Glaser. Sprawa katedr prawa i procesu karnego na Wydziale Prawa i Nauk Społecznych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, „Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa” 2021, nr 14, s. 331–354..

W końcu 1930 był inicjatorem i jednym z sygnatariuszy listu protestacyjnego środowiska USB (późniejszego niż list profesorów UJ) przeciwko aresztowaniu posłów opozycji i osadzeniu ich w twierdzy brzeskiej (tzw. protest brzeski), a następnie tzw. procesu brzeskiego. Między innymi z tego powodu w 1934, w wieku 39 lat, został przeniesiony na emeryturę, jako jeden z 30 profesorów, których pozbawiono wówczas w Polsce katedr. Od tej chwili aż do wybuchu wojny Stefan Glaser wykonywał praktykę adwokacką w Warszawie, biorąc udział w kilku znanych procesach politycznych, broniąc m.in. Stanisława Cywińskiego, Stanisława Mikołajczyka, Władysława Tempkę. Reprezentował również Stanisława Kota, po jego zatrzymaniu w 1937 r. W tym okresie blisko współpracował ze środowiskiem gen. Władysława Sikorskiego. Przez cały ten czas kontynuował pracę naukową, czesto biorąc tez udział w kongresach międzynarodowych. W okresie międzywojennym opublikował kilkanaście książek i sto kilkadziesiąt artykułów i glos.

We wrześniu 1939 r. organizował wyjazd z Warszawy gen. Władysława Sikorskiego. W tym czasie, do początku listopada 1939 r. objął kierownictwo konsulatu i administrował poselstwem Portugalii w Warszawie. Następnie wraz z żoną i córką przedostał się do Francji, gdzie dołączył do rządu gen. Sikorskiego w Angres, gdzie objął stanowisko dyrektora w Departamencie Sprawiedliwości. Blisko współpracował z prof. Stanisławem Kotem. Politycznie związany był ze Stronnictwem Pracy. Przy jego znaczącym zaangażowaniu w grudniu 1939 r. w Paryżu inaugurowano Polski Uniwersytet na Obczyźnie, w ramach którego Glaser zorganizował Wydział Prawno-Ekonomiczny.

W 1941 r. prowadził w porozumieniu z gen. Sikorskim rozmowy z prymasem Anglii kardynałem Arthurem Hinsleyem (1865-1943) w kwestii spraw polskich. Od sierpnia 1941 był posłem przy emigracyjnym rządzie Belgii w Londynie, a po wyzwoleniu jej w Brukseli oraz równocześnie przy rządzie Wielkiego Księstwa Luksemburga (do września 1945 r.)Krzysztof Smolana, Glaser Stefan Antoni, [w:] Urzędnicy służby zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej 1918–1945. Przewodnik biograficzny, T. I, red. Krzysztof Smolana, Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2020, s. 135–136.. Był m.in. przedstawicielem rządu w Komisji Narodów Zjednoczonych do Spraw Zbrodni Wojennych.

W marcu 1944 r. doprowadził do powstania polskiego Wydziału Prawa na Uniwersytecie w Oksfordzie, którego został też pierwszym dziekanem. oraz współorganizatorem polskiego Wydziału Medycyny na Uniwersytecie w Edynburgu i polskiej Szkoły Architektury przy Uniwersytecie w Liverpoolu. Członek założyciel Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie.

Po wojnie Stefan Glaser wykładał na Uniwersytecie w Liège, Katolickim Uniwersytecie w Leuven i przez pewien czas na Uniwersytecie w Gandawie oraz na paryskiej Sorbonie.

Stał się znanym na świecie specjalistą w zakresie międzynarodowego prawa karnego, dzięki swoim cennym monografiom (szczególnie: Introduction à l’étude du droit international pénal, Paris 1954) oraz serii wykładów na europejskich uniwersytetach. Przyjmuje się, że był m.in. jednym z pomysłodawców Konwencji o niestosowaniu przedawnienia wobec zbrodni wojennych i zbrodni przeciw ludzkości, która została przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych dnia 26 listopada 1968 ()Karolina Wierczyńska, Wierczyński Grzegorz, Stefan Glaser. Polish Lawyer, dyplomat and scholar”, [w:] The dawn of a discipline. International criminal justice and it’s early exponents, red. Frederic Megret, Immi Tallgren, Cambridge: Cambridge University Press 2020, s. 306–334..

Działał w ramach Naczelnego Komitetu Wolnych Polaków na Obczyźnie. Stale angażował się w różne formy pomocy dla Polaków, szczególnie w okresach kryzysów w Polsce.

Stefan Glaser był zwolennikiem współpracy międzynarodowej i integracji europejskiej. Brał udział w Kongresie Europejskim w Hadze, na którym 8 maja 1948 r. na forum Komitetu Kulturalnego przedstawił referat, w którym postulował, by integracja w Europie dokonywała się nie tylko na płaszczyźnie politycznej i gospodarczej, ale również edukacyjnej. Proponował m.in. utworzenie w tym celu międzynarodowego uniwersytetu.

Publikacje Urywki wspomnień, Londyn, 1974 Droit international penal conventionnel, t. I Bruksela 1970, t. II 2 Bruksela 1978 Introduction à l’étude du droit international pénal, Paris 1954. Kodeks karny – komentarz. Prawo o wykroczeniach, przepisy wprowadzające, tezy z orzeczeń Sądu Najwyższego, wyciągi z motywów ustawodawczych, (współautor Aleksander Mogilnicki), Kraków, 1934 Polski proces karny w zarysie, Kraków 1934 Polskie prawo karne w zarysie, Kraków 1933 Das neue polnische Strafgesetzbuch und die deutsche Strafrechtsreform, Berlin 1933 Wiążący bezprawny rozkaz, Kraków 1933 Od kary do środka zabezpieczającego, Lwów 1930 Okupacja niemiecka na Litwie w latach 1915–1918. Stosunki prawne, Lwów 1929 Zarys polskiego procesu karnego wraz z prawem o ustroju sądów powszechnych, Wilno 1929 Wstęp do nauki procesu karnego, Wilno 1928 Kompetencja sądów przysięgłych, Lublin 1923 Beccaria a reforma ustaw karnych w duchu humanitaryzmu, Warszawa, 1922 O mocy obowiązującej ustawy karnej pod względem czasu, Lublin 1921 Kilka uwag o podstawie prawnej działalności lekarskiej, Lwów 1920 Prawo karne — część ogólna, Warszawa 1920.

Przypisy

Bibliografia Marian Cieślak, Stefan Glaser (1895–1984), Państwo i Prawo 1985, z. 4., s. 104. Gałązka Małgorzata, Stefan Glaser (1895–1984), (w:) Profesorowie prawa KUL, red. A. Dębiński (i in.). Lublin 2008, s. 139–148. Koredczuk Józef, Wpływ nurtu socjologicznego na kształt polskiego prawa karnego procesowego w okresie międzywojennym (Les classiques modernes), Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego 2007. Łoza Stanisław, Czy wiesz kto to jest?, Warszawa 1938, s. 205. Redzik Adam, Z dziejów nauki i nauczania prawa karnego na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Profesor dr Piotr Stebelski (1857–1923), (w:) O prawie i jego dziejach księgi dwie: studia ofiarowane Profesorowi Adamowi Lityńskiemu w czterdziestolecie pracy naukowej i siedemdziesięciolecie urodzin, Białystok–Katowice 2010, księga pierwsza, s. 767– 787. Redzik Adam, Glaser Stefan Antoni (1895-1984), [w:] Słownik Biograficzny Adwokatów Polskich, t. III, Warszawa 2018, s. 114-117. Redzik Adam, Poczet Jurystów i Ekonomistów”(12): Stefan Glaser (1895-1984), „Głos Prawa” 2024, t. 7, nr 1 (13), poz. 11. Smolana Krzysztof, Glaser Stefan Antoni, [w:] Urzędnicy służby zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej 1918–1945. Przewodnik biograficzny, T. I, red. Krzysztof Smolana, Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2020, s. 135–136. Tarkowski Mikołaj, Wybrane poglądy Stefana Glasera na prawo karne procesowe oraz jego kodyfikację w latach 1918–1939, „Prawi i Więź” 2023, nr 3 (46), s. 231-250. Wierczyńska Karolina, Wierczyński Grzegorz, Stefan Glaser. Polish Lawyer, dyplomat and scholar”, [w:] The dawn of a discipline. International criminal justice and it’s early exponents, red. Frederic Megret, Immi Tallgren, Cambridge: Cambridge University Press 2020, s. 306–334. Żukowski Przemysław Marcin, Profesorowie Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, tom II 1780–2012, pod red. D. Malec, Kraków 2016, s. 121–122. Żukowski Przemysław Marcin, Bronisław Wróblewski-Stefan Glaser. Sprawa katedr prawa i procesu karnego na Wydziale Prawa i Nauk Społecznych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, „Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa” 2021, nr 14, s. 331–354.

Linki zewnętrzne Wystąpienie prof. Stefana Glasera na Kongresie Europejskim 8 maja 1948 CVCE, dostęp 2013.09.06.

Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Polscy adwokaci Kategoria:Polscy karniści Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie Kategoria:Zmarli w 1984 Kategoria:Ludzie urodzeni w Tarnowie