thumb|Pomnik 4 Armii Powietrznej w Symferopolu 4 Armia Powietrzna () – jedna z armii Związku Radzieckiego i Federacji Rosyjskiej (obecnie 4 Dowództwo Wojsk Lotniczych i Obrony Przeciwlotniczej; ros. 4 Командование Военно Воздушных Сил и Противовоздушной Обороны).

Historia Początek formowania sił 4 AL – 20 czerwca 1941. Była formowana jako Wojska Lotnicze Frontu Południowego ze składu Wojsk Lotniczych Moskiewskiego Okręgu Wojskowego, z sił lotniczych 9 i 18 Armii Ogólnowojskowej, samodzielnych dywizji oraz pułków i liczyła 827 samolotów. Formowania dowództwa i sztabu – pierwsze dni wojny ZSRR i Niemiec (czerwiec 1941) w rejonie Winnicy w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej. Pierwszy dowódca Wojsk Lotniczych Frontu – gen. major lotnictwa P.S. Szełuchin. W maju 1942 Wojska lotnicze Frontów i Armii zostały podporządkowane jednemu dowództwu i przeorganizowane w armie lotnicze. Siły Wojsk Lotniczych Frontu Południowego zgodnie z rozkazem nr 0085 z 7 maja 1942 Ludowego Komisarza Obrony przemianowano na 4 Armię Powietrzną. Formowanie Armii zostało zakończone 22 maja 1942. W skład 4 AL weszły: 216 Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego (dowódca gen. mjr lot W.I. Szewczenko); 217 Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego (dowódca płk D.P. Gałunow); 229 Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego (dowódca płk P.G. Stiepanowicz); 230 Dywizja Lotnictwa Szturmowego (dowódca ppłk S.G. Gietman); 219 Dywizja Lotnictwa Bombowego (dowódca płk I.T. Batygin); 218 Nocna Dywizja Lotnictwa Bombowego (dowódca D.D. Popow); siedem samodzielnych pułków mieszanych; pułk szkolny; eskadra łączności; eskadra dalekiego rozpoznania.

Uzbrojenie 208 samolotów, skład – 437 załóg lotniczych. Na początku czerwca 1942 4 Armia Powietrzna została wzmocniona 588 nocnym pułkiem lekkich bombowców (pułk kobiecy – dowódca – J.D. Wierszanskaja). Pierwszym dowódcą 4 Armii Powietrznej był gen. mjr lotn. Konstantin Wierszynin. 28 lipca 1942 4 AL została podporządkowana sformowanemu Frontowi Północno-Kaukaskiemu i osłaniała wycofujące się wojska. Od 11 sierpnia 1942 Armia walczyła w składzie Północnej Grupy Wojsk Zakaukaskiego Okręgu Wojskowego. 1 stycznia 1943 uderzenia Armii dały początek operacji zaczepnej wojsk Armii Czerwonej na kierunku stawropolskim. W czasie wyzwolenia Kaukazu Północnego ponad 70 lotników było nagrodzonych tytułem Bohatera Związku Radzieckiego. Od 1 listopada 1943 4 AL brała udział w operacji na półwyspie Kercz, dalej do wiosny 1944 brała udział w wyzwalaniu Sewastopola i Krymu. 12 maja 1944 dowództwo 4 AL przebazowano do m. Rosławl (płd. Smoleńsk) i podporządkowano 2 Frontowi Białoruskiemu. Armia rozpoczęła przygotowania do operacji Bagration. W okresie październik-listopad Armia przygotowywała się do decydujących operacji na terenie okupowanej Polski i Prus Wschodnich.

4 Armia Powietrzna zakończyła działania bojowe udziałem w operacji berlińskiej w 1945. W latach 1941–1945 4 AL wzięła udział w 17 zaczepnych operacjach frontowych, od Podgórza Kaukazu, na Kubaniu, w Tamaniu, na Krymie, Białorusi, w Prusach, Polsce i bitwie o Berlin. Piloci Armii wykonali 349 tys. wylotów bojowych, zrzucili 2 mln szt. bomb. Zniszczyli i uszkodzili w walkach powietrznych i na lotniskach ok. 5 tys. samolotów. Najwyższe Naczelne Dowództwo 42 razy ogłaszało „podziękowania” związkom taktycznym i jednostkom Armii za działania bojowe. 282 lotników było wyróżnionych tytułem Bohatera Związku Radzieckiego, 7 pilotów było wyróżnionych tytułem dwukrotnie, a Aleksander Pokryszkin trzykrotnie. 41 360 żołnierzy i oficerów było wyróżnionych orderami i medalami. 17 jednostek otrzymało tytuł jednostek gwardyjskich, 46 jednostek otrzymało tytuły od nazw wyzwolonych miejscowości i terytoriów, a 76 jednostek wyróżniono orderami.

Po II wojnie światowej 4 AL stacjonowała w Polsce. Początkowo w takim składzie w jakim uczestniczyła w operacji berlińskiej: 4 Korpus Lotnictwa Szturmowego – gen. por. lotn. G. Bajdukow 5 Korpus Lotnictwa Bombowego – gen. mjr lotn. M. Borisienko 8 Korpus Lotnictwa Myśliwskiego – gen. por. lotn. Aleksandr Osipienko, później w składzie dwóch dywizji lotnictwa bombowego i jednej dywizji lotnictwa myśliwskiego. W latach sześćdziesiątych XX w. Armię przemianowano na 37 Armię Powietrzną. 22 lutego 1968 na cześć 50-lecia Armii Radzieckiej, Armię wyróżniono orderem Czerwonego Sztandaru i wręczeniem nowego sztandaru.

4 kwietnia 1968, w celu zachowania tradycji bojowych Armii przywrócono nazwę 4 Armii Powietrznej Stawki Najwyższego Naczelnego Dowództwa. 4 AL brała udział w operacji „Dunaj” w Czechosłowacji. W 1984 4 AL została podporządkowana Głównemu Dowództwu Wojsk Kierunku Zachodniego. 22 sierpnia 1992 dowództwo i sztab Armii zostały przebazowane do Rostowa nad Donem. Armia zostaje przeformowana. W jej skład wchodzą związki taktyczne i jednostki z Kubania, Polski i Niemiec. W latach 1992–1994 jednostki 4 AL wchodzą w skład sił ONZ, wydzielanych przez Rosję w strefie walk w Osetii i Inguszetii, w latach 1993–1994 w Abchazji, a w latach 1993–1998 w Tadżykistanie. W latach 1994–1996 siły 4 AL brały udział w walkach na terenie Czeczenii, wykonując ponad 13 tys. lotów bojowych z nalotem ponad 21 tys. godzin.

1 czerwca 1998 na bazie sił 4 AL i 12 Samodzielnego Korpusu OPK była sformowana 4 Armia Wojsk Lotniczych i Obrony Przeciwlotniczej. Od 8 sierpnia 1999 do 2003 związki operacyjne, taktyczne i jednostki 4 A WL i OPlot. uczestniczą jako siły ONZ w działaniach w Dagestanie i Czeczenii. 30 grudnia 2002 w skład 4 A WL i OPlot. weszły jednostki lotnictwa Północnokaukaskiego Okręgu Wojskowego.

Od 1993 – 39 żołnierzy i oficerów Armii wyróżniono tytułem bohatera Federacji Rosyjskiej, z nich 17 pośmiertnie. Od 1994 – 2100 żołnierzy i oficerów wyróżniono orderami i medalami za walki w Dagestanie i Czeczenii.

W 2009 4 A WL i OPlot. przemianowano na 4 Dowództwo Wojsk Lotniczych i Obrony Przeciwlotniczej.

Dowództwo armii Dowódca: gen. płk Konstantin Wierszynin (07.05.1942 — 08.09.1942) gen. mjr Nikołaj Naumienko (8.09.1942 — 01.05.1943) gen. płk Konstantin Wierszynin (01.05.1943 — 05.1946) gen. por. Wasilij Stiepiczew (05.1946 — 09.1948) gen. mjr Dawid Słobożan (07.1950 — 01.1953) gen. mjr Dmitrij Bobrow (07.1979 — 10.1985) gen. mjr Walerij Ogniew (bd. — 03.1992) gen. por. Anatolij Basow (03.1992 — 11.1993) gen. por. Władimir Michajłow (11.1993 — 04.1998)

Szef sztabu: gen. mjr A. N. Aleksiejew

Struktura organizacyjna Skład w 1990 239 Baranowicka Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego – Kluczewo: 132 Sewastopolska Dywizja Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego – Czemiachowsk 149 Dywizja Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego – Szprotawa Jednostki podporządkowania armijnego: 164 Gwardyjski Kerczeński pułk lotnictwa rozpoznawczego – Brzeg; 151 pułk lotnictwa rozpoznawczego WRE – Brzeg; 55 pułk śmigłowców transportowych – Kołobrzeg Bagicz; 245 eskadra lotnictwa mieszanego; 25 eskadra śmigłowców; 19 Łomżyński pułk łączności – Legnica; 485 batalion zabezpieczenia radiotechnicznego; 635 batalion zabezpieczenia radiotechnicznego – Brzeg.

dywizja Federacji Rosyjskiej 1 Stalingradzka, Swirska Mieszana Dywizja Lotnicza – dowództwo w Jejsku, 368 pułk lotnictwa szturmowego – Budionnowsk – Su 25 SM, 461 pułk lotnictwa szturmowego – Krasnodar – Su 25 SM, 960 pułk lotnictwa szturmowego – Primorsko Achtarsk – Su 25, 559 pułk lotnictwa bombowego – Morozowsk – Su 24, Su 24 M, 959 pułk lotnictwa bombowego – Jejsk – Su 24.

51 Stalingradzki Korpus Obrony Przeciwlotniczej – dowództwo w Rostowie nad Donem. 3 Gwardyjski Pułk Lotnictwa Myśliwskiego – Krymsk – Su 27, 31 Gwardyjski Pułk Lotnictwa Myśliwskiego – Ziernograd – MiG 29, 19 Gwardyjski Nikołajewski Pułk Lotnictwa Myśliwskiego – Millerowo – MiG 29 SM, 1536 Doński pułk rakiet plot. – Rostów nad Donem – S 300 PM (2 dywizjony), 1537 Kubański pułk rakiet plot. – Noworosyjsk – S 300 PM, 338 pułk r/techniczny Rostów nad Donem, 339 pułk r/techniczny – Astrachań, 32 pułk r/techniczny – Wołgograd.

11 samodzielny Witebski pułk rozpoznania lotniczego – Marinowka – Su 24 MR, 325 samodzielny pułk śmigłowców transportowych – Jegorłykskaja – Mi 8, Mi 26, 55 samodzielny Sewastopolski pułk śmigłowców – Korienowsk – Mi 8, Mi 24, 487 samodzielny pułk dowodzenia – Budionowsk – Mi 8, Mi 24, Mi 28 N, samodzielny pułk śmigłowców – Hankała – Mi 8, Mi 24, 229 Baza Lotnicza Rostów nad Donem – Mi 8, An 12, An 26, 3224 Baza Lotnicza – Erebuni (Armenia) – MiG 29 S, 42 samodzielny pułk łączności – Rostów nad Donem, 250 Centrum Przygotowań Fizycznych i Specjalnych – Ziernograd.

Przypisy

Bibliografia

Mała Encyklopedia Wojskowa, MON, 1967. Greczko A.A., Siły zbrojne państwie radzieckiego, Warszawa 1975. „Ogoniok” nr 37/1990. 4 Wozdusznaja Armija RWGK, wyd. PGW, 1989.

Kategoria:Północna Grupa Wojsk Armii Radzieckiej Kategoria:Armie lotnicze ZSRR Kategoria:Armie 2 Frontu Białoruskiego Kategoria:Radzieckie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1941 Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1998