Aborygeni tajwańscy () – autochtoniczna ludność Tajwanu. Republika Chińska oficjalnie uznaje 16 grup aborygeńskich: Ami, Atayal, Bunun, , , , Paiwan, Puyuma, , Saisiyat, , , , , Tsou, Yami. Posługują się językami tajwańskimi, należącymi do rodziny języków austronezyjskich.

Historia thumb|Młodzieniec z plemienia Tsou

Do 1624 roku, kiedy Holendrzy ustanowili swoją kolonię na Tajwanie, Aborygeni stanowili główną ludność wyspy. Na zachodnim jej wybrzeżu pojawiali się Chińczycy, zwłaszcza z Fujianu, ale nie osiedlali się tam w większej liczbie. Większość zajmowała się rybactwem lub handlem z Aborygenami, którzy sprzedawali im lokalne produkty (w szczególności leśne). Aborygeni podówczas cieszyli się złą sławą niebezpiecznych barbarzyńców, i Chińczycy nie podejmowali prób ich intensywnej akulturacji. Sytuacja zmieniła się wraz z przybyciem Holendrów, którzy z jednej strony podejmowali próby chrystianizacji Aborygenów, a równocześnie sprowadzili ponad 30 tys. Chińczyków na wyspę, by rozwinąć intensywną produkcję rolną (Aborygeni posługiwali się prostymi metodami uprawy wypaleniskowej) i jako pośredników do handlu i opodatkowywania Aborygenów. Efektem kolonialnej polityki były liczne powstania, które Holendrzy tłumili dzięki sile militarnej i wykorzystaniu sojuszy: z Aborygenami przeciw Chińczykom, z Chińczykami przeciw Aborygenom.

Populację tajwańskich Aborygenów zdziesiątkowały powstania antyholenderskie, a następnie antychińskie. Zamieszkujących zachodnią część wyspy Aborygenów Chińczycy nazywali Pingpuzu () lub Aborygenami Nizinnymi, a wschodnią, górską część – Gaoshanzu (), lub Aborygenami Górskimi. Ponieważ tylko grupy, które wyemigrowały w góry lub pierwotnie w nich mieszkały, nie poddały się sinizacji, termin „Gaoshan” stał się synonimem „aborygena” i jest wciąż używany. Po zajęciu Tajwanu przez Japończyków w 1895 roku Aborygeni byli prześladowani jako „ludność dzika”. Po przejęciu władzy na Tajwanie przez Kuomintang w 1949 roku aż do lat 90. prowadzono przymusową sinizację Aborygenów.

Posiadają 8 reprezentantów w tajwańskim parlamencie.

Demografia i rozmieszczenie Aborygenów thumb|300px|Rozmieszczenie aborygeńskich gmin na Tajwanie; ciemnozielone – tereny górskie, jasnozielone – nizinne + Populacja i rozmieszczenie Aborygenów w kwietniu 2017 rokuJednostka administracyjna Łącznie Mężczyzn Kobiet nazwa chińska Nazwa polska Miasta wydzielone新北市 Nowe Tajpej 55 008 25 573 29 435臺北市Tajpej 16 248 6 835 9 413桃園市 Taoyuan 70 599 33 814 36 785臺中市 Taizhong 33 314 15 349 17 965臺南市 Tainan 7 589 3 192 4 397高雄市Kaohsiung 33 859 15 889 17 970 Prowincje臺灣省Tajwan 337 094 168 408 168 686 w tym: 宜蘭縣 Yilan (powiat) 16 848 8 309 8 539新竹縣 Xinzhu (powiat) 21 258 10 484 10 774 苗栗縣 Miaoli 11 241 5 437 5 804 彰化縣 Zhanghua 5 589 2 446 3 143 南投縣Nantou 28 916 14 547 14 369 雲林縣 Yunlin 2 360 926 1 434 嘉義縣 Jiayi (powiat) 5 820 2 777 3 043 屏東縣 Pingdong 58 981 29 289 29 692 臺東縣 Taidong 78 816 40 593 38 223 花蓮縣 Hualian 92 472 46 699 45 773 澎湖縣 Peskadory 489 221 268 基隆市 Keelung 9 321 4 530 4 791 新竹市 Xinzhu 3 929 1 699 2 230 嘉義市 Jiayi 1 054 451 603   福建省 Prowincja Fujian 1 214 628 586 w tym: 金門縣 Kinmen 1 019 515 504 連江縣 Lienjiang 195 113 82 Łącznie 554 925 269 688 285 237 +Populacja Aborygenów w latach 1995–2017RokŁącznieMężczyźniKobiety1995 (koniec roku)369 701195 473174 2281996 (koniec roku)381 204200 780180 4241997 (koniec roku)389 974203 998185 9761998 (koniec roku)396 094206 102189 9921999 (koniec roku)401 989208 081193 9082000 (koniec roku)408 030210 185197 8452001 (koniec roku)420 892215 335205 5572002 (koniec roku)433 689220 121213 5682003 (koniec roku)444 823224 289220 5342004 (koniec roku)454 951228 104226 8472005 (koniec roku)464 961231 961233 0002006 (koniec roku)474 919236 000238 9192007 (koniec roku)484 174239 832244 3422008 (koniec roku)494 107243 997250 1102009 (koniec roku)504 531248 321256 2102010 (koniec roku)512 701251 679261 0222011 (koniec roku)519 984254 704265 2802012 (koniec roku)527 250257 888269 3622013 (koniec roku)533 601260 616272 9852014 (koniec roku)540 023263 252276 7712015 (koniec roku)546 698266 041280 6572016 (koniec roku)553 228268 929284 2992017 (maj)555 438269 908285 530

Kultura thumb|Tradycyjna rzeźba Paiwanów Aborygeni tajwańscy początkowo nie znali pisma, ale używali systemu węzłów do odnotowywania najistotniejszych zdarzeń historycznych. Żyją we wspólnotach wiejskich, mają organizację rodową i plemienną. Są rolnikami (uprawy na nawadnianych polach tarasowych) i myśliwymi. W kulturze istotny jest wąż (w sztuce liczne przedstawienia istot o głowach ludzkich i ciałach węży).

Religia Pierwotnie byli animistami, część z nich oddawała cześć totemom, przedstawiającym najczęściej węże. W przeszłości Aborygeni tajwańscy byli łowcami głów, które przechowywali.

W okresie rządów dynastii Qing część Aborygenów przyjęła buddyzm.

Około 70% tajwańskich Aborygenów wyznaje chrześcijaństwo (głównie katolicyzm i prezbiterianizm), co jest wynikiem przeprowadzonej w XIX wieku chrystianizacji.

Język thumb|Zasięg poszczególnych języków tajwańskich Niegdyś Aborygeni tajwańscy posługiwali się wyłącznie językami tajwańskimi z grupy języków austronezyjskich. Obecnie część z tych języków już wymarła, do czego w dużej mierze przyczyniła się polityka sinizacji za rządów Czang Kaj-szeka, podczas której w 1953 r. narzucono Aborygenom standardowy język mandaryński. Dopiero w ostatnich latach języki tajwańskie zostały wprowadzone do szkół.

Obecnie językami tajwańskimi posługuje się ok. 200 tys. Aborygenów.

Zobacz też ludy austronezyjskie Aborygeni australijscy

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Tajwańczycy