Edward Dusza pseud. A.R. Poray, Marian Izdebnik (ur. 7 września 1947 w Krakowie) – polski poeta emigracyjny, prozaik, krytyk literacki, dziennikarz, wydawca.
Emigrant polityczny (w USA od 1969 roku), nazywany ostatnim bardem polskiej emigracji niepodległościowej i żołnierskiej.
Życiorys Debiut poetycki na łamach Tygodnika Powszechnego w roku 1970 (wiersze Madonna i Na śmierć ojca).
Jednocześnie debiutował w londyńskich Wiadomościach. Poza debiutem w Polsce nie publikował wcale. Na emigracji wydał m.in. tomy poezji: Szlakiem Madonny (1969), Przez ciemność do światła (1978, 1983), Kolor klonowego liścia (1981), Wiatr mojej burzy (1982, 1984), Madonna z kołowrotkiem i inne wiersze (1987), Popioły (2005); szkice literackie: Pieśniarz z pożogi (1984) [o K.K. Baczyńskim], O ludziach i książkach (1985) [eseje o twórcach emigracyjnych].
Jego wiersze i eseje tłumaczone były na język angielski, japoński, francuski i ukraiński. Wieloletni senior-editor i redaktor Gwiazdy Polarnej, najstarszego pisma polskiej emigracji w USA. Wydawca czołowych pisarzy emigracyjnych m.in. wydał dwie książki Józefa Mackiewicza (W cieniu krzyża, Miejmy nadzieję) oraz ponad sto innych publikacji różnych autorów w kilku językach (polski, angielski, niemiecki). Założyciel kilku wydawnictw – A.R. Poray Book Publishing (New York-Chicago), Edward Dusza Publishing (Stevens Point), Wydawnictwa PUNKT/Point Publications (Stevens Point, Wisconsin), Libra Publishing (Stevens Point-Chicago). Był także współpracownikiem patriotycznego pisma Czesława Maliszewskiego, o znamiennym tytule: „Listy do Polaków”, znienawidzonego przez reżim warszawski, które to pismo Edward Dusza wspierał finansowo.
Jest członkiem International PEN-Club i Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Laureat licznych nagród literackich. Uhonorowany dwukrotnie Krzyżami Zasługi, Srebrnym (1981) i Złotym (1990), przez Prezydentów Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie (Londyn) za działalność kulturalno-literacką, dziennikarską i niepodległościową.
Jeden z naocznych świadków życia polskiej emigracji patriotycznej i żołnierskiej, które dokumentuje w swoich książkach. Obecny u narodzin wielu inicjatyw emigracji niepodległościowej, m.in. Ruchu Społeczno-Politycznego POMOST oraz Towarzystwa Krzewienia Nadziei. Związany z Instytutem Józefa Piłsudskiego oraz Polskim Instytutem Naukowym w Nowym Jorku, a od roku 1969 z Polonijnymi Zakładami Naukowymi w Orchard Lake.
W latach 80. ub. wieku zorganizował pomoc finansową pozostającemu w Monachium Józefowi Mackiewiczowi, a po śmierci Mackiewicza, w 1985 roku, włączył się do walki o odzyskanie jego praw autorskich z rąk Niny Karsov-Szechter.
Mieszka na stałe w Stevens Point, Wisconsin, USA.
Twórczość Wiersze Szlakiem Madonny (Nowy Jork 1969) Groteska (Nowy Jork 1971) Losy wielokrotne (Rzym 1972) Wiersze wybrane (Londyn 1972) Przez ciemność do światła (Nowy Jork 1977, Nowy Jork 1978, Londyn 1983) Wiatr mojej burzy (Nowy Jork 1982, Nowy Jork 1984) Wybór wierszy (Paryż 1983, Nowy Jork 1985, Chicago 1986) Madonna z kołowrotkiem i inne wiersze (Chicago 1987, Winona 1987, Chicago 1988) Popioły (Toronto 2005) Topografia umarłego pejzażu (Chicago 2010) Strona milczenia (Wisconsin 2015) Proza Kolor klonowego liścia (Londyn 1980) Cory syn Ewy (Chicago 1993) Jontek z Archeru (Chicago 1994) Na Skokach (Chicago 1995) Ze Skoków do Sulejówka (Chicago 1995) Zapiski z Jackowa i okolic (Chicago 1995) Pamiętnik pani Danieli t. 1 (Wisconsin 2021) Szkice i studia literackie Poets of Warsaw Aflame (Madison 1977, Londyn 1978) [o poetach Warszawy] Odeszli z różą w sercu (Londyn 1979) [o poetach Warszawy] Malarz zapomnianego pejzażu (Londyn 1981) [o malarstwie Vlastimila Hofmana] Pieśniarz z pożogi (Londyn 1984) [o Krzysztofie Kamilu Baczyńskim] O ludziach i książkach (Stevens Point 1985) [szkice o pisarzach emigracyjnych] O ludziach i książkach [wydanie II, poszerzone](Stevens Point 2016)
Udział w ważniejszych antologiach, czasopismach i zbiorach Biografia byłych więźniów politycznych niemieckich obozów aut. Antoni Gładysz (Philadelphia 1974) Poeta płonącej Warszawy /w:/ Wiadomości (Londyn, 1976) nr 8 i 15 marca 1976 Seven poems /w:/ Polish Review (USA), Winter-Spring 1976 nr (21) 1-2 Le Menestrel de L’Incendie /w:/ Letters to Poles (USA), New Britain, February1977 La litérature polonaise en exil 1945-1979 /w:/ Cahiers de L’Est Revue Trimestrielle 1979 nr 18/19 oprac. Zofia Bobowicz i Alicja Lisiecka Ziemia i słowo, oprac. Róża Nowotarska (Nowy Jork 1979) The Painter of a Forgotten Landscape [o malarstwie Vlastimila Hofmana] /w:/PolAmerica Winter 1980-1981, Rocznik 3 nr 4, s. 10-13 Janta – człowiek i pisarz, oprac. J.R. Krzyżanowski (Londyn 1981) Wieloczas - Le Temps Pluriel (Paryż 1983 nr 1-2) Pismo dwujęzyczne polsko-francuskie wyd. Editions du Temps PlurielZeszyt 1-2 oraz inne dokumenty na blogu archiwum pisma. 75 lat w służbie Polski i Polonii (Nowy Jork 1983) /75-lecie Gwiazdy Polarnej/ Strofy o Janie Lechoniu, oprac. St. Kaszyński (Łódź 1985) Almanach 'Gwiazdy Polarnej' 1986, oprac. T. Zieliński (Stevens Point 1986) Kanonizacja Brata Alberta red. ks. Stefan Misiniec (Kraków 1991) O Wacławie Iwaniuku najprościej /w:/ Podróż w głąb pamięci. O Wacławie Iwaniuku. Szkice-wspomnienia-wiersze (Toronto 2005) Polska poezja emigracyjna na przełomie wieków: ‘W pułapce wolności’ Mirosławy Kruszewskiej/w:/ Kurier codzienny, Chicago, 1-7 października 2010 nr 39 s. 40-43 Ważniejsze prace redakcyjne Wacław Iwaniuk „Lustro” (Nowy Jork 1971, 1986 Zbigniew Chałko Strofy staromiejskie i wiersze inne (Nowy Jork 1977) Józef Mackiewicz In the Shadow of the Cross [W cieniu krzyża] (Nowy Jork 1973) Józef Mackiewicz Miejmy nadzieję... [wyd. pol. i ang.] (Nowy Jork 1983) Leszek Zieliński Ogień i lęk (Nowy Jork 1981) Leszek Zieliński Dzień zraniony (Nowy Jork 1982) Leszek Zieliński Thunder (jęz. ang.) (Nowy Jork 1983) Maria Rodziewiczówna Macierz (Nowy Jork 1984) Maria Rodziewiczówna Florian w leśnej głuszy (Chicago 1986) Edward Zyman Jak noc, jak sen (Stevens Point 1987) Edward Zyman U Boga każdy błazen (Chicago 1987) Roman Nir Etniczność, życie społeczne i kulturalne Polonii (Stevens Point 1989) Maria Rodziewiczówna Hrywda (Chicago 1990) Stefania Kornecka Moje wspomnienia (Stevens Point 1993) Prace redakcyjne – 'Kalendarze Polonijne' Kalendarz 'Gwiazdy Polarnej' 1987 (Stevens Point 1986) Kalendarz 'Gwiazdy Polarnej' 1988 (Stevens Point 1987) Kalendarz 'Gwiazdy Polarnej' 1989 (Stevens Point 1988) Kalendarz 'Gwiazdy Polarnej' 1990 (Stevens Point 1989) Kalendarz Polski 1991 (Stevens Point 1990) Kalendarz Polski 1992 (Stevens Point 1991) Almanach 'Gwiazdy Polarnej' 1993 (Stevens Point 1992) Kalendarz „Dziennika chicagowskiego” i „Relaxu” 1996 (Chicago 1995) Kalendarz Polonijny 2010 (Stevens Point 2009) Kalendarz Emigranta Polskiego 2011 (Delano 2010) Kalendarz Gwiazdy Polarnej 2018 ( Stevens Point 2018) Kalendarz Gwiazdy Polarnej 2019 (Stevens Point 2019)
Nagrody Odznaczony dwukrotnie Krzyżami Zasługi przez Prezydentów Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie (Londyn) za działalność literacką i niepodległościową. W roku 1981 otrzymał Srebrny Krzyż Zasługi od prezydenta RP Edwarda Raczyńskiego – za zasługi na polu pracy społecznej i kulturalnej; w roku 1990 Złoty Krzyż Zasługi za działalność społeczną i dziennikarską otrzymany od prezydenta Ryszarda Kaczorowskiego Nagroda Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie w 1984 rokuLista laureatów – 1951-2011 Nagroda Literacka im. Aleksandra Janty za rok 1993 (Houston 1993) Nagroda Literacka Stulecia Gwiazdy Polarnej (Stevens Point 2008) Medal Paderewskiego przyznany przez Stowarzyszenie Weteranów Armii Polskiej w Ameryce w roku 2010 Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2023)Lista laureatów Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis Nagroda Literacka Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie (2025) za całokształt twórczości poetyckiej i eseistycznej Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2017)
Przypisy
Bibliografia Barbara Toporska Żaden człowiek nie umarł nigdy własną śmiercią /w:/ Dziennik Polski, Londyn, 1980 nr 294 Edward L. Dusza – Modern Polish Writer, Poet and Romanticist /w:/ PolAmerica Winter 1980-1981, Rocznik 3 nr 4, s. 8-10 Jan Zieliński (Jan Kowalski) Leksykon polskiej literatury emigracyjnej Wyd. FIS, Lublin 1989, s. 39-40 Waldemar Michalski O Duszy w Lublinie /w:/ Akcent 1991 nr 4, s. 154-156 Waldemar Michalski O Duszy w Lublinie /w:/ Gwiazda Polarna 1992 nr 10, s. 7 Mały słownik pisarzy polskich na obczyźnie 1939-1980, Wyd. Interpress, Warszawa 1992, s. 82-83 Piotr Kuncewicz Agonia i nadzieja, t. 1-3, Warszawa 1991-1994, Polska Oficyna Wydawnicza BGW Encyklopedia PWN [zawiera błędne dane] Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik bibliograficzny pod red. Jadwigi Czachowskiej i Alicji Szałagan, Warszawa 1994, tom 2 słownika C-F [dane niepełne] Mirosława Kruszewska Poeta w pelerynie z błękitu. O poezji Edwarda Duszy /w:/ High Park, Toronto, 1995 nr 2 (14), s. 4-9 Między nami poetami. Z Edwardem Duszą rozmawia Mirosława Kruszewska /w:/ Emigrant, Chicago, 22 lutego 1997, s. 16-17 Jarosław Gołembiowski Polemiki i repliki. Czy chicagowska Polonia ignoruje polską kulturę? [Rozmowa z Edwardem Duszą] /w:/ Dziennik Związkowy, Chicago, 17-19 listopada 2006, s. 12 Bożena Jankowska 'Popioły' Edwarda Duszy /w:/ Dziennik Związkowy, Chicago, 2007 nr 69, s. 10 Jacek Hilgier Edward Dusza – 40 lat twórczości /w:/ Gwiazda Polarna, Stevens Point, 2009 nr 15, s. 1, 14 oraz /w:/ Dziennik Związkowy, Chicago, 2009 nr 32 Mirosława Kruszewska, Słowo o autorze /w:/ Edward Dusza Topografia umarłego pejzażu, Chicago 2010 Mirosława Kruszewska, Edward Dusza - ostatni bard polskiej emigracji niepodległościowej i żołnierskiej /w:/ Pamiętnik Literacki, Wyd. Związek Pisarzy Polskich na Obczyźnie (Londyn), czerwiec 2011, tom XLI, s. 101-112 Mirosława Kruszewska, Edward Dusza - ostatni bard polskiej emigracji niepodległościowej i żołnierskiej /w:/ Polacy w Ameryce, Stevens Point 2015, s. 435-448
Kategoria:Laureaci Nagrody Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Polscy dziennikarze Kategoria:Polscy krytycy literaccy Kategoria:Polscy pisarze emigracyjni Kategoria:Polscy poeci emigracyjni 1939–1989 Kategoria:Polscy poeci XX wieku Kategoria:Polscy poeci XXI wieku Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy prozaicy XXI wieku Kategoria:Polscy wydawcy Kategoria:Polska emigracja polityczna w Stanach Zjednoczonych 1939–1989 Kategoria:Urodzeni w 1947