mały|250px|Ulica Bytomska przy bazylice NMP – główna ulica Piekar mały|250px|Kopiec Wyzwolenia w Piekarach mały|250px|Osiedle Wieczorka mały|250px|Piekary Piekary Śląskie (śl. Piekary, niem. Deutsch Piekar, 1939–1945 Scharley-Deutsch Piekar) – miasto na prawach powiatu, położone w południowej Polsce, na Górnym Śląsku, w województwie śląskim, w centrum Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP). Piekary Śląskie wchodzą w skład Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii.
Miasto leży nad rzeką Brynicą, w północnej części Wyżyny Śląskiej.
Pierwsza wzmianka o Piekarach pochodzi z 1253 rokuPiekary Śląskie – Portal Internetowy.. Pierwsze zapisy nazwy wsi w dokumentach średniowiecznych brzmiały Pecare, a później Peccari theutonicale (1332 rok). W okresie międzywojennym do 1934 roku obowiązywała nazwa Wielkie Piekary (lub Piekary Wielkie); 1 kwietnia 1934 roku Wielkie Piekary połączono z Szarlejem w gminę o tymczasowej nazwie Szarlej-Wielkie Piekary, po czym 3 września 1935 roku nazwę gminy zmieniono na Piekary ŚląskieM.P. 1935 nr 201, poz. 229.. W latach 1939–1945 przywrócono podwójną nazwę gminy w niemieckiej wersji językowej – Scharley-Deutsch Piekar.
Miejscowość posiada ustrój miejski od 1 stycznia 1940 roku, który z powodu okupacji niemieckiej został wprowadzony w życie dopiero dnia 13 lutego 1947 roku z mocą wsteczną od 1 stycznia 1947 roku. Piekary Śląskie są od XVII wieku ośrodkiem pielgrzymkowym oraz jednym z głównych w Polsce ośrodków kultu maryjnego z obrazem Matki Boskiej Piekarskiej. Miasto uznawane jest przez wielu za duchową stolicę Górnego Śląska.
Według danych GUS z 31 grudnia 2023 roku, miasto liczyło około 51 tys. mieszkańców, jego powierzchnia zajmuje 39,86 km²; a gęstość zaludnienia wynosi 1297 osoby/km².
Środowisko Położenie Piekary Śląskie leżą w środkowej części województwa śląskiego. Graniczą od północy z gminą Świerklaniec, od wschodu z Bobrownikami i Wojkowicami, od południa z Siemianowicami Śląskimi i Chorzowem, a od zachodu z Bytomiem i Radzionkowem.
Piekary leżą w centrum konurbacji górnośląskiej.
Ukształtowanie terenu Miasto leży w centralnej części Wyżyny Śląskiej, na Garbie Tarnogórskim (Kozłowa Góra) oraz na Wyżynie Katowickiej (Brzeziny Śląskie i Dąbrówka Wielka). Między tymi dwiema wyżynnymi częściami znajduje się Kotlina Józefki oraz Obniżenie Szarleja-Brynicy, utworzone z dolin rzek: Szarlejki i Brynicy. Najwyższym wzniesieniem naturalnym Piekar jest Winna Góra (350 m n.p.m.) w Kozłowej Górze. Kopiec Wyzwolenia, który został usypany w latach 1932–1937, to najwyższy punkt w mieście (356 m n.p.m.). Wzgórze Cerekwica na którym wznosi się Kalwaria ma wysokość 316 m n.p.m. Najniższym punktem jest dno Brynicy (261 m n.p.m.) na południowo-wschodnim krańcu miasta w Dąbrówce Wielkiej. Krajobraz został przekształcony w wyniku intensywnej działalności górniczej w ciągu setek lat. Pojawiły się nowe formy rzeźby terenu: garby, doły, misy, niecki, a najwięcej jest hałd poodpadowych, oczek wodnych i zapadlisk.
Klimat Średnia roczna temperatura wynosi 8,12 °C, średnia temperatura w lipcu 24 °C, a w styczniu – 0 °C. Liczba dni deszczowych wynosi 165. mały|190px|Brynica w Kamieniu (widok na Kamyce)
Zasoby wodne mały|190px|Brynica w Kamieniu przy ujściu Jaworznika Miasto znajduje się w całości w dorzeczu Wisły, a odwadniane jest przez rzekę Brynicę. Drugi, co do wielkości ciek na obszarze miasta to Szarlejka dawniej zwana Bielczą. Jest to skanalizowany silnie zanieczyszczony ciek, do którego dziennie dostaje się około 5 tys. m³ ścieków komunalnych. Brzegi jej obudowane są wysokim wałem, a w części miejskiej Piekar Śląskich w latach 90. została ona przykryta. W 2007 zapadła decyzja o przeznaczeniu miliona euro na projekt „Czysta rzeka Szarlejka” – rekultywacja terenów doliny rzeki Szarlejki na cele przyrodnicze. Liderem projektu jest Radzionków, ale beneficjentami projektu będą również Piekary Śląskie i Bytom. Początek wspólnej inwestycji rozpocznie się prawdopodobnie w 2009.
Na terenie gminy Świerklaniec tuż przy granicy z Piekarami znajduje się zbiornik Kozłowa Góra. Obecnie przy zbiorniku działa „Stacja Uzdatniania Wody Kozłowa Góra” Górnośląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów.
Fauna i flora Na granicy Piekar, Bytomia i Chorzowa znajduje się cenna ostoja płazów oraz ptactwa wodno-błotnego Żabie Doły. Inne obszary o dużej wartości przyrodniczej to: Kocie Górki, Winna Góra, Księża Góra, Dolina Brynicy, Las Dioblina, Las Lipka oraz łąki i stawy w Kozłowej Górze.
W Piekarach zaobserwowano występowanie ponad 400 gatunków roślin. Rośnie tu m.in. grążel żółty, powojnik prosty oraz dziewięćsił bezłodygowy. Na terenie miasta stwierdzono 72 gatunki ptaków lęgowych, w tym gatunki chronione i zagrożone np. bocian biały, myszołów, pustułka, skowronek, remiz, ortolan, wilga. W mieście występują też: podróżniczki, derkacze, kszyki i krwawodzioby.
Na terenie Piekar Śląskich występuje rzadki ssak będący pod ochroną prawną – chomik europejski. Przyrodę miasta bada i popularyzuje Piekarskie Stowarzyszenie Przyrodników.
Podział administracyjny W skład miasta wchodzą dzielnice: Kozłowa Góra Centrum Szarlej Osiedle Wieczorka Brzozowice Kamień Brzeziny Śląskie Dąbrówka Wielka
Historia mały|190px|Obraz Matki Boskiej Piekarskiej mały|250x250px|Rycina z wizerunkiem Matki Boskiej Piekarskiej z 1842 r. mały|190px|Pierwszy numer Zwiastuna Górnoszląskiego wydanego w Piekarach w 1868 r. mały|190x190px|Elewacja budynku z figurkami maryjnymi w Piekarach (ul. Ficka 3)
Najważniejsze daty: 1136 – bulla papieża Innocentego II miejscowość położoną pod Bytomiem o nazwie Zwersow (Zwierzów?), którą niektórzy badacze łączą z dzisiejszymi Piekarami ŚląskimiK. Żydek, Od Pecare do Piekar Śląskich, Piekary Śląskie 1972, s. 24–27. 1270 – na terenie dzisiejszych Piekar urodził się Nanker herbu Oksza, późniejszy biskup krakowski i wrocławski, inicjator budowy katedry gotyckiej na Wawelu 1277 – powstanie pierwszej parafii rzymskokatolickiej pw. św. Piotra i Pawła w Kamieniu 1303 – konsekracja drewnianego kościoła pw. św. Bartłomieja w Piekarach 1623 – przekazanie Piekar wraz z ziemią bytomską kupcowi Łazarzowi Henckelowi von Donnersmarckowi 1659 – ksiądz Jakub Roczkowski przenosi obraz Matki Boskiej do ołtarza głównego 1676 – mieszkańcy Tarnowskich Gór, po ustąpieniu epidemii cholery w tym mieście, składają ślubowanie corocznej pielgrzymki do Piekar 1680 – zaraza w czeskiej Pradze; na prośbę cesarza Leopolda I wizerunek Matki Boskiej Piekarskiej (obecnie w Opolu) zostaje przewieziony do stolicy Czech; w drodze powrotnej uroczyste procesje z udziałem obrazu odbywają się w Hradcu Králové i Nysie 1683 – król Jan III Sobieski w drodze do Wiednia modli się przed obrazem NMP w Piekarach (obecnie w Opolu)- na tę intencję ufundował złote kielichy i patenę. 1695 – August II Mocny zaprzysięga w Piekarach pacta conventa i ponawia wyznanie wiary katolickiej 1734 – przed cudownym obrazem (tzw. Lekarką) modli się kolejny król Polski – August III, odwiedza on także kopalnie galmanu 1847 – Teodor Heneczek zakłada pierwszą polską drukarnię 1849 – konsekracja bazyliki pw. NMP i św. Bartłomieja 1896 – konsekracja piekarskiej Kalwarii; wydzielenie z terytorium Piekar Niemieckich samodzielnej gminy Szarlej 1905 – w miejscowości zawiązało się Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Piekarach Śląskich, które liczyło 140 członków„Encyklopedia powstań śląskich”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 562, hasło „Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” – dzielnica Śląska”.. 1911 – pierwsze wydobycie węgla w kopalni Andaluzja 1922 – wkroczenie Wojska Polskiego, Piekary wcielone do Polski 1925 – koronacja obrazu Matki Boskiej Piekarskiej 1933 – połączenie Brzozowic i Kamienia w Brzozowice-Kamień 1934 – połączenie Piekar, Osiedla Wieczorka i Szarleja w gminę Szarlej-Wielkie Piekary 1935 – zmiana nazwy gminy Szarlej-Wielkie Piekary na Piekary Śląskie 1937 – uroczyste odsłonięcie i poświęcenie Kopca Wyzwolenia 1939 – ustawą Sejmu Śląskiego z 10 lipca Piekary Śląskie z dniem 1 stycznia 1940 otrzymały status miasta; ustawa nie została wprowadzona w życie z powodu okupacji niemieckiej 1939–1945 – siedziba gminy Scharley-Deutsch Piekar (‘Szarlej-Niemieckie Piekary’) 1945–1946 – siedziba gminy Piekary Śląskie 1 stycznia 1947 – powołanie organów miasta (w myśl ustawy Sejmu Śląskiego z 10 lipca 1939) 1954 – uruchomienie KWK Julian (pierwsza z nowych kopalń węgla uruchomionych w Polsce po II wojnie światowej) 27 maja 1975 – reforma administracyjna, w wyniku której powstał obecny kształt miasta (poprzez włączenie miasta Brzeziny Śląskie do miasta Piekary Śląskie) 1990 – reaktywacja samorządu terytorialnego, odbywają się wybory do rady miejskiej w wyniku których wybrany zostaje zarząd miasta z prezydentem miasta Andrzejem Żydkiem na czele 1994 – nadanie Honorowego Obywatelstwa Miasta Piekary Śląskie Papieżowi Janowi Pawłowi II, który uczestniczył w pielgrzymkach mężczyzn do MB Piekarskiej, gdy był jeszcze biskupem krakowskim 1996 – założenie Radia Piekary 1999 – reforma administracyjna: Piekary Śląskie miastem na prawach powiatu 2005 – zmiana herbu miasta 2014 – Peregrynacja obrazu Matki Boskiej Piekarskiej, nadanie MB Piekarskiej patronatu nad miastem Piekary Śląskie 2015 – Chwalebne Misterium Męki Pańskiej (pierwsze po 100 latach), 90. rocznica koronacji obrazu Matki Boskiej Piekarskiej, po raz pierwszy w historii, przez miasto przejechał peleton Tour de Pologne
Zabytki mały|190px|Bazylika NMP i św. Bartłomieja w Piekarach mały|190px|Kościół Zmartwychwstania na Kalwarii Piekarskiej mały|190px|Pałac Heroda – jedna z kaplic Kalwarii Piekarskiej mały|190px|Pomnik papieża Jana Pawła II na Kalwarii Piekarskiej mały|190px|Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej w Szarleju
Obiekty sakralne Bazylika Najświętszej Marii Panny i św. Bartłomieja w Piekarach wizytówka Piekar Śląskich, wznoszono ją w latach 1841–1846 z inicjatywy księdza Jana Nepomucena Ficka, konsekrowana w roku 1849. Znajduje się tu obraz Matki Boskiej Sprawiedliwości i Miłości Społecznej, do którego co roku pielgrzymuje kilkaset tysięcy pątników, Matka Boska Piekarska jest patronką ludzi pracy na terenach wschodniego Górnego Śląska Kalwaria Piekarska mieści się na wzgórzu Cerkwica, wzniesiona w drugiej połowie XIX wieku, składają się na nią kaplice pasyjne tworzące tzw. Drogę Pojmania oraz Drogę Krzyżową, kilka kaplic dodatkowych, niezwiązanych z programem pasyjnym (np. kaplica św. Szczepana, kaplica Znalezienia Krzyża, czyli św. Heleny, Grób Matki Boskiej) oraz 15 kapliczek różańcowych, które przylegają do muru okalającego założenie; w centrum kalwarii, na szczycie wzgórza stoi neogotycki kościół pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego, na którego fasadzie umieszczone są stacje XI, XII i XIII Drogi Krzyżowej. Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa (Brzeziny Śląskie) kościół parafialny według projektu Ludwika Schneidera, pochodzi z 1915 roku, całość nie posiada jednolitego stylu architektonicznego, przeważa styl mieszany, neogotycko-neoromański Kościół Matki Bożej Wspomożenia Wiernych (Dąbrówka Wielka) kościół parafialny według projektu Ludwika Schneidera, został przebudowany z kaplicy w latach 1902–1904, styl neoromański Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła (Kamień) parafia św. Piotra i Pawła jest najstarszą parafią wiejską w woj. śląskim, erygowana została 4 października 1277 na mocy dekretu biskupa Pawła z Przemankowa, na jej terenie urodził się późniejszy biskup krakowski i wrocławski Nanker, obecny kościół zbudowany w 1899 w stylu neogotyckim, według projektu Ludwika Schneidera Kościół Trójcy Przenajświętszej (Szarlej) budowany w latach 1929–1933 według projektu architekta Zygmunta Gawlika (projektanta archikatedry Chrystusa Króla w Katowicach), wystrój wnętrza sporządził artysta plastyk Maciej Bieniasz Kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy (Kozłowa Góra) budowany w latach 1936–1937 według projektu architekta Affa z Katowic Kaplica Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Kozłowej Górze (1907)