Dario Argento (ur. 7 września 1940 w Rzymie) – włoski reżyser, scenarzysta i producent filmowy. Sławę przyniosły mu głównie filmy z gatunku horrorów, a szczególnie ich specyficznej włoskiej odmiany nazywanej giallo.
Życiorys Urodził się w rodzinie o włosko-brazylijskich korzeniach. Jego ojciec, Salvatore Argento, był znanym producentem filmowym, postacią wpływową w powojennej kinematografii włoskiej. Jak sam Argento wspominał, jego pierwszym wspomnieniem jest siedzenie na kolanach Sophii Loren – symbolu włoskiego kina tamtej epoki.
Początki kariery Argento swoją przygodę z filmem rozpoczął jako krytyk filmowy, pisząc recenzje dla rzymskiego dziennika „Paese Sera” jeszcze w czasie nauki w liceum. Po ukończeniu szkoły podjął pracę jako felietonista w tej samej gazecie. Wkrótce zaczął pisać scenariusze – jego pierwszym zrealizowanym projektem był kryminał Qualcuno ha tradito (1967). Współpracował również z Sergio Leone i Bernardo Bertoluccim przy scenariuszu do Pewnego razu na Dzikim Zachodzie (1968), do którego napisać miał m.in. scenę otwierającą oraz retrospekcję z powieszeniem.
Przełomem w jego karierze okazał się scenariusz do filmu Miłosny krąg (1969), który zwrócił uwagę Goffredo Lombardo, szefa wytwórni Titanus. To właśnie dzięki temu Argento dostał szansę na zadebiutowanie jako reżyser.
Kariera reżyserska Argento zadebiutował jako reżyser w 1970 filmem Ptak o kryształowym upierzeniu (1970), który zapoczątkował jego związek z gatunkiem giallo – włoskim podgatunkiem horroru i thrillera, nazwanym tak od żółtych okładek tanich powieści kryminalnych, popularnych we Włoszech. Film ten, opowiadający historię mężczyzny, który staje się świadkiem morderstwa i sam zostaje wplątany w śledztwo, przyniósł mu międzynarodowe uznanie.
W kolejnych latach zrealizował Kota o dziewięciu ogonach (1971) oraz Cztery muchy na szarym aksamicie (1971), które razem z debiutem tworzą tzw. „Trylogię zwierzęcą”. Filmy te ugruntowały jego pozycję jako mistrza suspensu i wizualnego stylu.
W 1973 Argento wyreżyserował czarną komedię Pięć dni, opowiadającą o powstaniu z 1848 roku w Mediolanie. Powrócił jednak szybko do horroru, tworząc Głęboką czerwień (1975) – jeden z najbardziej cenionych filmów w jego dorobku, łączący elementy giallo z psychologicznym thrillerem.
Trylogia „Trzech Matek” W 1977 Argento zrealizował Odgłosy – jego najbardziej rozpoznawalny film. Akcja rozgrywa się w szkole baletowej w Niemczech, która okazuje się siedzibą konwentu czarownic. Film zachwycił widzów i krytyków dzięki unikalnej atmosferze, jaskrawym kolorom oraz innowacyjnym technikom narracyjnym. Odgłosy stały się kultowym dziełem, a jego wpływ widać w wielu późniejszych produkcjach.
Kontynuacją Odgłosów był Inferno (1980), luźno powiązany fabułą z pierwszym filmem, opowiadający o tajemniczych morderstwach związanych z dawną czarownicą w Nowym Jorku. Trzecia część trylogii, Matka łez (2007), ujrzała światło dzienne dopiero po 27 latach, dopełniając historię „Trzech Matek” ().
Współpraca z rodziną i późniejsze dzieła W latach 80. Argento kontynuował realizację filmów horrorowych, m.in. Fenomenę (1985) z Jennifer Connelly w roli głównej. W 1993 wyreżyserował Uraz, w której główną rolę zagrała jego córka, Asia Argento. Współpraca ojca i córki zaowocowała również filmem Syndrom Stendhala (1996).
W 1998 Argento zrealizował swoją wersję Upiora w operze, luźno opartą na powieści Gastona Leroux. W 2001 wyreżyserował Bezsenność (Non ho sonno) z Maxem von Sydowem, a w 2012 – Drakulę 3D, w której wystąpili Asia Argento i Rutger Hauer.
W 2018 ukazał się remake Odgłosów w reżyserii Luci Guadagnino, z Dakotą Johnson i Tildą Swinton w rolach głównych, co przyczyniło się do odnowionego zainteresowania twórczością Argento. W ostatnich latach był zaangażowany w prace nad adaptacją opowiadania E.T.A. Hoffmana Piaskun (1817).
Praca w telewizji Argento pracował również dla włoskiej telewizji. W 1972 zrealizował dwa odcinki serialu La porta sul buio, a także wprowadzał wszystkie cztery odcinki. W 1987 powstała seria Giallo, w której wyemitowano trzy miniaturowe filmy, do których Argento wyreżyserował dziewięć odcinków i nadzorował pozostałe piętnaście. W 1988 pełnił funkcję konsultanta kreatywnego przy programie Turno di notte.
Inne przedsięwzięcia W 1989 Argento otworzył w Rzymie sklep i muzeum Profondo Rosso, inspirowany londyńskim Forbidden Planet. Sklep oferuje pamiątki związane z filmami horrorowymi, science-fiction i fantasy, a w piwnicy znajdują się rekwizyty i efekty specjalne z jego własnych produkcji.
W listopadzie 1997 Argento podjął nieudana próbę startu w wyborach politycznych w Rzymie, co – jak żartobliwie zauważyli fani – było szczęściem dla miłośników jego filmów.
Aktorstwo Argento wystąpił również jako aktor w kilku filmach, m.in. w Przepraszam, pan jest za czy przeciw? (1967) oraz w epizodycznej roli ratownika medycznego w Niewinnej krwi (1992).
Jako reżyser Argento zadebiutował w 1970 filmem Ptak o kryształowym upierzeniu.
Dario Argento był również kompozytorem muzyki do Świtu żywych trupów w reżyserii George’a A. Romero.
Nagrody i uznanie W 1994 otrzymał Nagrodę za Całokształt Twórczości na 2. Międzynarodowym Festiwalu Filmów Fantastycznych w Montrealu. Według magazynu „Film Threat” należy do jednego z najczęściej cenzurowanych reżyserów w historii kina – jego filmy były poddawane licznym cięciom i zakazom.
W 2019 został uhonorowany nagrodą specjalną David di Donatello za całokształt twórczości.
Jego twórczości poświęcono również trzy dokumenty: Il Mondo dell'orrore di Dario Argento (1985), Dario Argento: Master of Horror (1991) oraz Il Mondo di Dario Argento 3: Il museo degli orrori di Dario Argento (1997).
Filmografia 1970: Ptak o kryształowym upierzeniu 1971: Kot o dziewięciu ogonach 1973: Pięć dni 1975: Głęboka czerwień 1977: Odgłosy 1980: Inferno 1982: Ciemności 1985: Phenomena 1987: Opera 1990: Oczy Szatana 1993: Uraz 1996: Syndrom Stendhala 1998: Upiór w operze 2001: Bezsenność 2004: Krwawy gracz 2005: Czy lubisz Hitchcocka? 2005: Mistrzowie horroru (serial TV, odcinek Jenifer) 2006: Mistrzowie horroru (serial TV, odcinek Futerka) 2007: Matka łez 2009: Giallo 2012: Dracula 3D 2022: Czarne okulary
Przypisy
Linki zewnętrzne
Biografia Dario Argento (Magazyn Magivanga)
Kategoria:Ludzie urodzeni w Rzymie Kategoria:Urodzeni w 1940 Kategoria:Włoscy reżyserzy filmowi Kategoria:Włoscy scenarzyści Kategoria:Włosi pochodzenia brazylijskiego