Punktor, znak wypunktowania – w typografii to symbol lub glif stosowany do wyróżnienia elementów w spisie zredagowanym w formie nienumerowanej listy. Treści poprzedzone punktorem nazywa się „punktami” i zwykle nie są one opatrzone interpunkcją końcową (przecinkiem, średnikiem, kropką), o ile nie są pełnymi zdaniami.
Przykłady Gdy elementy wypunktowania są krótkie i mają charakter nominalny (wyrazy lub wyrażenia), powinniśmy je zapisywać od małej litery i możemy na ich końcach nie stawiać żadnego znaku interpunkcyjnego. Środkiem typograficznym – mocniejszym od przecinka czy średnika – jest tu światło pustego wiersza.
Gdy punkty są zdaniami, powinno się je otwierać wielką literą i zamykać kropką.
Nagłówek listy powinien się kończyć dwukropkiem. Na tym samym poziomie hierarchii wyliczenia (wypunktowania) nie należy mieszać punktów stanowiących zdania i niebędących zdaniami.
Zastosowanie Punktor jako znak w XX i XXI wieku zazwyczaj był i nadal jest używany w tekstach technicznych, encyklopediach i innych pracach streszczających, gdzie istnieje potrzeba zwięzłego wyszczególnienia w postaci krótkich, osobno wyrażonych, aczkolwiek powiązanych treści (bez numerowania ich), na przykład w prezentacjach wyświetlanych na ekranie przed widownią czy w instrukcjach obsługi.
Są to zazwyczaj kilkuwyrazowe ujęcia, opisy lub krótkie akapity. Przewodnią tezą zastosowania takiej formy wyszczególnienia (zamiast tabeli lub zwykłego tekstu z interpunkcją) jest potrzeba powiązania kilku rzeczy pod jednym ogólnym nagłówkiem lub w jednej nazwanej kategorii.
Znak punktora W kaligrafii czy piśmie odręcznym punktory można wyrazić w dowolny sposób. Przed rozpowszechnieniem oprogramowania komputerowego punktory często zaznaczano asteryskiem. Z tego powodu niektóre programy (np. kod Wikipedii) automatycznie zamieniają odpowiednio zlokalizowane asteryski na rzeczywiste punktory (np. te wstawione na początku wiersza).
Szereg znaków (symboli) jest konwencjonalnie uznawanych jako punktory w prostych dokumentach tekstowych, np. - (dywiz), * (asterysk), · (kropka środkowa), a nawet o (mała litera O). W unikodzie punktor ma oznaczenie U+2022. W kodzie HTML jest on zdefiniowany za pomocą odwołania znakowego • lub •, które wyświetla: •. Jednak semantyka HTML-a wymaga, aby punkty zostały wyrażone odpowiednim znacznikiem <li> (, element listy), jeżeli stosowane są w ramach nienumerowanej listy <ul> (, lista nieuporządkowana), na przykład: <ul> <li>pierwszy punkt</li> <li>drugi punkt</li> </ul> daje w rezultacie listę:
Wygląd punktora nie ogranicza się kształtem tylko do czarnej kropki; w unikodzie występuje także punktor trójkątny: (U+2023), co przedstawia poniższa tabela: Znak Unicode Kod HTML Nazwa unikodowa Nazwa polska • U+2022 • lub • lub • BULLET punktor ‣ U+2023 ‣ lub ‣ TRIANGULAR BULLET punktor trójkątny · U+00B7 · lub · lub · MIDDLE DOT kropka środkowa
Użycie w programach komputerowych Typowe oprogramowanie do redagowania tekstu (), np. Microsoft Word, oferuje wachlarz punktorów o rozmaitych sylwetkach, w tym karo, ptaszek (ang. , ) czy różnego rodzaju strzałki, a nawet sylwetki stylizowanych dłoni z wyciągniętym palcem wskazujących, wiele z nich udostępnionych w rozmaitych barwach. To samo tyczy się odwołań znakowych w kodzie HTML wyrażonych numerycznie.
Przeglądarka internetowa Firefox, podczas powielania metodą punktora wyrażonego kodem HTML, automatycznie zapisuje ten kod w formie asterysku (*), małej litery (o), znaku dodawania (+) czy znaku numerowania (#) w zależności od stopnia zagnieżdżenia punktów i ich punktora.
Wikipedia stosuje asterysk (*) jako punktor w wikizacji (wstawianiu tagów redakcyjnych, sterujących układem tekstu i szatą graficzną artykułu). Wiele innych systemów Wiki opartych na podobnym czy tym samym oprogramowaniu (MediaWiki) działa identycznie.
W wielu interfejsach graficznych (GUI) punktor uzyskuje się kombinacją klawiszy jednocześnie naciśniętych na klawiaturze. Np. w rozmaitych systemach Microsoft Windows przytrzymany lewy klawisz , przy wpisywaniu sekwencji kodowej cyfr , wyświetli punktor •. Alternatywnie przyciśnięcie , przy jednoczesnym naciśnięciu na klawiaturze numerycznej (ang. ), powoduje w efekcie wyświetlenie kropki środkowej, która jest też stosowana jako zamiennik punktora.
Za to w GUI systemu Mac OS X jednoczesne naciśnięcie klawisza i cyfry wyświetli punktor, natomiast to samo w przypadku klawiszy ++ wyświetli kropkę środkową.
Natomiast w GUI opartym na biblioteczce GTK+ (np. w oprogramowaniu często używanym w systemach typu Linux) możliwe jest użycie Unikodu wprost metodą ISO 14755-conformant hex unicode input system. Polega ona na naciśnięciu i przytrzymaniu klawiszy +, jednocześnie wpisując sekwencję znaków , a następnie ich zwolnieniu. Alternatywnie w Linuksie/GTK+, naciskając jednocześnie klawisze ++, zwalniając je, następnie wpisując ciąg i zatwierdzając go klawiszem , wstawi się kropkę środkową.
W systemie składu tekstu LaTeX istnieje środowisko do wypunktowywania: itemize. Środowisko to można zagnieżdżać w sobie. Wtedy zmienia się znak punktora (kropka środkowa, asterysk itd), np.:
\begin{itemize} \item pierwszy punkt \item drugi punkt \begin{itemize} \item pierwszy podpunkt punktu drugiego \item drugi podpunkt punktu drugiego \end{itemize} \item punkt trzeci \end{itemize} LaTeX dysponuje także analogicznym środowiskiem enumerate, w którym kolejne punkty są numerowane, i środowiskiem description, które umożliwia rozpoczynanie kolejnych punktów dowolnym tekstem.
Zobacz też interpunkcja
Linki zewnętrzne Różne, tekstowe znaki wypunktowania (ang.) Lista symboli punktora z kodami Unicode i HTML – obszerna kolekcja znaków wypunktowania z możliwością kopiowania oraz kodami HTML, Unicode i ALT.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Interpunkcja Kategoria:Znaki typograficzne