Stefan Petryczajko herbu własnego (rum. Ștefan Petriceicu, zm. w 1690), znany również jako Stefan Petru – trzykrotny hospodar mołdawski w latach 1672–1674, 1674 i 1684 roku.
Życiorys W 1672 Turcja rozpoczęła wojnę z Polską. Armia turecka przeszła przez Mołdawię, zdobyła Kamieniec i rozpoczęła oblężenie Lwowa. Polska została zmuszona do zawarcia bardzo niekorzystnego traktatu buczackiego, na mocy którego w Kamieńcu pozostał garnizon turecki. Jego zaopatrzenie i zakwaterowanie spadły na barki mieszkańców Mołdawii. Sytuacja gospodarcza w kraju znacznie się pogorszyła. Oskarżany o sprzyjanie Polsce w czasie wojny polsko-tureckiej, Jerzy Duca, został usunięty z tronu przez Imperium Osmańskie oraz zastąpiony przez Stefana, za wcześniejszą zgodą Wysokiej Porty.
Mołdawianie oprócz zaopatrzenia Turków w Kamieńcu, byli odpowiedzialni za budowę i utrzymanie mostów na północ. Min. z tych powodów, ale przede wszystkim z powodu pogardliwego zachowania dowódców tureckich wobec Petryczajki, bojarów i ludności mołdawskiej, książę coraz bardziej zbliżał się do Polaków.
Po wznowieniu wojny turecko-polskiej, w trakcie bitwy pod Chocimiem Stefan zaczął wspomagać Polaków i otwarcie zaatakował wojska tureckie. Armia turecka została pokonana, a wojska polskie zajęły Chocim i część Mołdawii. Jednakże działania Stefana spotkały się z niechęcią lokalnych bojarów, przekonanych do Turków w szczególności oddaniem pod władzę mołdawską w 1672 części terytoriów ukraińskich odebranych Polsce na mocy traktatu z Buczacza, położonych na północ od Dniestru.
Następnie wraz ze swoimi bojarami pod przywództwem metropolity Dosyteusza rozpoczął negocjacje w sprawie przejścia na rosyjskie obywatelstwo. Na początku 1674 roku jego przedstawiciel przybył do Moskwy, prosząc o ochronę przed Turkami. Mołdawski apel spotkał się z dobrym przyjęciem w Rosji, gdyż księstwo mogło stać się cennym sojusznikiem, ale Moskwa nie chciała komplikować sytuacji otwartymi akcjami i udzieliła wymijającej odpowiedzi na pytanie o obywatelstwo. Niemniej jednak Rosja podjęła konkretne środki wojskowe - kampanię przeciwko Doroszence, który na polecenie sułtana naciskał na księstwo mołdawskie.
Wkrótce Petryczayko wraz z dużą grupą bojarów, Dosyteuszem i armią został zmuszony do szukania schronienia w Polsce, gdzie otrzymał polski indygenat, a władcą Mołdawii został Grek, Dymitr I Cantacuzino. Wrócił na krótko do władzy, zanim Dimitrie Cantacuzino zastąpił go po raz drugi w lutym 1674 roku.
Petryczajko podjął drugą próbę uzyskania obywatelstwa rosyjskiego i utworzył nową ambasadę w Moskwie. W Rosji natomiast stronili od negocjacji ze względu na trudną sytuację międzynarodową i nieufność władcy, który spędził w Polsce 10 lat i dzięki Polakom powrócił na tron. Ambasada nie została wpuszczona dalej niż do Kijowa, Dosyteusz i inni bojarzy zostali nagrodzeni i wrócili.
W 1683 roku armia turecka została pokonana przez wojska polskie podczas Bitwy pod Wiedniem. Następnie z inicjatywy polskiego króla, Jana III Sobieskiego, Stefan Petryczajko wspierany był przez oddziały polskie pułkownika Dymideckiego, zasilone chorągwią polskiego hetmana kozackiego – Stefana Kunickiego. Ludność ich popierała, dołączyli do nich również Mołdawianie pochodzący z różnych regionów kraju. Według tureckiego kronikarza Rashida Efendi, armia mołdawsko-ukraińska liczyła 30 tysięcy ludzi. Kunicki pokonał Tatarów w Budziaku, ale oblężenie Bendera i Akermana zakończyło się niepowodzeniem. Sytuacja w kraju była niepewna, ponieważ nie można było walczyć z Turkami, pozostawiając wrogie garnizony na tyłach. W tym samym czasie główne siły Tatarów, wycofując się spod Wiednia, wypędziły armię mołdawsko-kozacką poza Dniestr. Petryczayko został zmuszony do opuszczenia Mołdawii, a Cantacuzino ponownie stał się władcą Mołdawii.
Na mocy konstytucji z 1685 nakazano dawać Stefanowi 20 000 zł ze skarbu koronnego. Polska Encyklopedia Szlachecka przypisuje mu również herb książęcy o nazwie Petru.
Życie prywatne Stefan był synem bojara o imieniu Toader. Pozostał w Polsce aż do śmierci, ostatnie lata swojego życia spędził jako opat w klasztorze Zwollin, gdzie zmarł w 1690 roku. Obecnie jest pochowany w Klasztorze św. Onufrego w Ławrowie, niedaleko granicy polsko-ukraińskiej.
Zobacz też
Wołoszczyzna lista polskich rodów książęcych lista polskich herbów książęcych
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Władcy Mołdawii