Powiat gierdawski () – dawny powiat polski funkcjonujący w latach 1945–1946 ze stolicą, kolejno, w Gierdawach, Nordenburgu i Skandawie.

Historia Wiosną 1945 roku radziecka administracja wojskowa przekazała Polakom kontrolę nad powiatem gierdawskim, dawnym pruskim/niemieckim powiatem istniejącym w latach 1818–1945 w Prusach Wschodnich ze stolicą w Gierdawach. Najpóźniej z wszystkich powiatów pruskich, bo dopiero 6 czerwca, Delegatura w Białymstoku obsadziła starostwo w Gierdawach, którego starostą został Jan KaszyńskiF. Sokołowski, Materiały źródłowe do początków administracji polskiej na Warmii i Mazurach w 1945 roku, Rocznik Olsztyński (dalej: RO), 1972, t. X, ss. 323–329;. Kiedy ekipa starostwa gierdawskiego dowiedziała się, że miasto Gierdawy będzie prawdopodobnie należało do Związku Radzieckiego, siedzibę starostwa umieszczono w NordenburguWojewódzkie Archiwum Państwowe w Olsztynie, Urząd Pełnomocnika Rządu RP na Okręg Mazurski w Olsztynie, 45, k. 5, Raport starosty gierdawskiego z 9 VII 1945.. 15 lipca władze radzieckie przekazały administracji polskiej południową część powiatu gierdawskiego, bez Gierdaw, a siedziba władz powiatowych pozostała w Nordenburgu. Jesienią Stalin dokonał jednak korekty przebiegu granicy. Osadników polskich wówczas wysiedlono, a administrację polską zlikwidowano. W październiku Nordenburg znalazł się również na terytorium Związku Radzieckiego, przez co decyzją Pełnomocnika Rządu siedzibę starostwa przeniesiono do SkandawyWojewódzkie Archiwum Państwowe w Olsztynie, Urząd Pełnomocnika Rządu RP na Okręg Mazurski w Olsztynie, 59, k. 67, Pismo Pełnomocnika Rządu z 14X1 1945.. 30 października 1945 nowym starostą powiatu gierdawskiego został Roman Rucz.

Ostatecznie Polsce przypadła południowa 1/4 część powiatu gierdawskiego z tzw. Ziem Odzyskanych z m.in. miejscowościami Asuny, Lipica i Skandawa. Siedziba powiatu Gierdawy (niem. Gerdauen, obecnie Żeleznodorożnyj) znalazła się po północnej stronie granicy, w ZSRR. Ponieważ z powiatu gierdawskiego Polsce przypadły tylko 2 gminy, w listopadzie 1945 starostwo gierdawskie zlikwidowano i utworzono jego ekspozyturę z siedzibą w SkandawieWojewódzkie Archiwum Państwowe w Olsztynie, Urząd Pełnomocnika Rządu RP na Okręg Mazurski w Olsztynie, 45, k. 17, Sprawozdanie starosty gierdawskiego z 15 XII 1945. Na mocy rozporządzenia z 29 maja 1946 roku obszar ten wszedł w skład nowo utworzonego woj. olsztyńskiego z dniem 28 czerwca 1946. Opierając się na treści tego rozporządzenia, które nie uwzględniło powiatu gierdawskiego jako samodzielnej jednostki, wojewoda olsztyński zniósł ekspozyturę powiatu gierdawskiego w Skandawie, a jego obszar włączono głównie do powiatu kętrzyńskiego (fragmentarycznie do powiatu węgorzewskiegoRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ()). Zakończenie działalności ekspozytury powiatu gierdawskiego przewidziano na 30 listopada 1946 rokuOlsztyński Dziennik Wojewódzki z 1946 r. Nr 7, poz. 106 – Zarządzenie Wojewody Olsztyńskiego z dnia 23 października 1946 r. w sprawie likwidacji Ekspozytury Starostwa Pow. Gierdawskiego w Skandowie.

Podział administracyjny We wrześniu 1945 planowano podział powiatu na 5 gmin wiejskich – Friedenberg (siedziba w Friedenbergu lub Rochowie), Mołtajny (siedziba w Mołtajnach), Ruskie Pole (siedziba w Ruskim Polu), Skandawa (siedziba w Skandawie) i Wandlacken (siedziba w Wandlacken lub Wętławkach) i 2 miejskie – Gierdawy i Nordenburg (lub Nordenbork)WAPO, UPR, 170, k. 24, Pismo starosty gierdawskiego z 17 1X 1945.. Po ostatecznym ustaleniu granicy okazało się, że oba miasta powiatu, gminy Friedenberg i Wandlacken oraz prawie cała gmina Ruskie Pole znalazły się po stronie radzieckiej, przez co przypadłą Polsce resztę powiatu gierdawskiego podzielono na 2 gminy – Mołtajny i Skandawa (Skandowo)WAPO, UPR, 171, k. 31, Wykaz powiatów Okręgu Mazurskiego z podziałem na gminy. Ostatecznie gminę Mołtajny przekształcono w gminę Bobrowo (Biberniki), a w związku ze zniesieniem ekspozytury powiatu gierdawskiego 30 listopada 1946 obie gminy włączono do powiatu kętrzyńskiego

Miejscowości leżące obecnie na terenie Polski powiat węgorzewski Pasternak, Rudziszki, Ruskie Pole, Suczki, Zielony Ostrów powiat kętrzyński Asuny, Bajorki, Bajorski Gaj, Bajory Małe, Bajory Wielkie, Bobrowo, Brzeźnica, Dzietrzychowo, Garbno, Duje, Krelikiejmy, Lipica, Lwowiec, Łęknica, Mołtajny, Momajny, Skandawa, Wielewo

Miejscowości leżące obecnie na terenie RosjiConlanger. Polskie forum językowe. Nazwy miejscowe na Ziemiach Odzyskanych.

Nazwa niemiecka Nazwa rosyjska Nazwa polskaGerdauen Żielieznоdоrоżnyj GierdawyNordenburg Krylоwо NordenborkAarau OrłowoAbelischken/Ilmenhorst Bielkinо AbeliszkiAdolfschlieben GniewoszewoAgonken Watutino AgonkiAltendorf Wiszniowоje Stara WieśAlthof Gоgоliewskоje Stary DwórAmma część miejsc. Dwоrkinо ŁozaArnsdorf Smielоje JarnołtyAstrawischken/Astrau Krаsnоje OstrowiszkiBarraginn/Georgenhain Bоrоdinо BaraginBawien Nikitinо BugienieBlendowen/Blendau Bаriejewkа BłędowoBohlen BalinBokellen Frunzienskоje BokieleBraktin BraciszewoBräsigswalde BrzezinkaBrolost CzaadajewoCharlottenruh SapyDamerau Diegtiariowо DąbrowaDamerau-Försterei DąbrówkaDöhrings Dierżawino SulikiErnstwalde Ilmоwkа ZagajnikFriedenberg Dwоrkinо RochowoFriedrichsflur Аrаlоwо MysłowoFriedrichswalde Nоwо-Bijskоje KrasnobórGerdauener Schießhaus Gierdawska StrzelnicaGerdauenhöfchen Tichоnоwо Gierdawski DworekGnädtken Giercenо GniadkowoGroß Gnie Gusiewo Gnin WielkiGroß Lonschken Dnieprоwskоje Łączki WielkieGroß Pentlack Kаmienkа Pętławki WielkieGroß Polleiken Nilowo Polejki WielkieGroß Schellenberg Оgаriowо KurowoGroß Schönau Pieskоwо KraskowoGrüneberg Klienоwоje ZieleninaGrünhagen Gribnоje GronajnyHeinrichshof Plоdоwоje JędrychowoHochlindenberg Pоdlipоwо DrzewnikIlmsdorf Nоwо-Bоbrujsk IlmieKanothen KanotyKarlsburg KarolewoKarolinenhof Zwiozdnоje PtakiKatzborn Mаkiejewkа SrokiKaydann Byczkоwо KojdanyKeulenburg Gоlubiewо SiwkiKiehlendorf Tihoje Kinderhof część Żielieznоdоrоżnyj Sierocin Klarahof Stiepаnоwо PrzybkiKlein Ellernbruch OlszynyKlein Gnie Mоzyr Gnin MałyKlein Karpowen/Kleinkarpauen Mаlciewо KarpówkoKlein Lonschken Dnieprоwskоje Łączki MałeKlein Pentlack Siergiejewkа Pętławki MałeKlein Polleiken Nоwоje Nilоwо Polejki MałeKlein Rädtkeim Kаrjelskоje Radkiejmy MałeKlein Schellenberg Stаnislаwskоje KurówkoKlein Sobrost Оbilnоje KozłówkoKlinthenen Znаmienkа KlintajnyKlonofken/Dreimühl Pаnfilоwо KlonówkaKönigsfelde Wоstоcznоje KrólewszczyznaKorblack KorławkiKorellen KureleKurkenfeld Аbluczje KurkowoKurkowken/Kurkau KurkówkoLieskendorf Liskino Linde Michаjlоwkа LipaLouisenwert MostekLudwigsburg Stаnislаwskоje LudwikiMally-Park/Schönheim Pаwlinоwо Mały ParkMitschullen/Mittwalde MiczułyMuldszen/Mulden Pieriewаlоwо MuldzieMulk Sierwiernoje Natalienhof GoduszynNeuendorf Nowоsiolki Nowa WieśNeuendorfshof Оdоjewskоje Dwór NowowiejskiNordenthal Niekrаsоwkа KącikOschkin Korolienkowo Partsch, Gneisenau, Kackheim, Peißnick, Wisdehlen, Mühling Chołmogorje Pentlack Kаmienkа PętławkiPetrineusaß Łużki Philippsthal Filippоwkа FilipkiPlaitil/Plattau Tаrаsоwо PlajtylePlikow Szewcowo Pollaschen/Reichenwald Wоrоszilоwо PolesiePopowken/Neusobrost Kоczkinо PopówkoRädtkeim Kаrielskоje RadkiejmyRauschen Czаjkinо RusinyRehfließ SarnkaRosenberg SopkinoSawadden/Bruchort Zаwidоwо ZawadySchakenhof Trоstniki SzakiSchönefeld Prаslоwо PaszkowoSchönlinde Lesnoje Sechshuben Małodworki Gross Sobrost Zаrieczienskоje KozłowoSpierau Bestużewo SpirawyTrausen Ajwazowskoje Trausen Lipniaki TruzdyTreuhof ŚwinkiTruntlack TruntławkiWaldburg Nikоlаjewkа ZamecznoWaldeck Popowski LasekWaldhöh Uszinskоje KlinWandlacken Zwieriewо WętławkiWerschen Wiersziny Wessolowen Puszkinskoje WesołowoWickerau Czierkаsоwkа WikrowoWilhelmssorge Gаrszinо Ruski DwórWolfshöhe Оpuszki Wilcze PoleWolla/Ebenau Wоlnоje Wola

Przypisy

Linki zewnętrzne GOV :: The Historic Gazetteer Monitor Polski. Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej

gierdawski Kategoria:Dawne powiaty pruskie (Prusy Wschodnie) Kategoria:Geografia województwa warmińsko-mazurskiego