Marcin Bylica znany również jako Marcin z Olkusza (ur. 1433 w Olkuszu, zm. 1493 w Budzie) – polski astronom, astrolog i medyk.
Życiorys Syn mieszczanina Jana, rurmistrza (dozorcy wodociągów) olkuskiego. Prawdopodobnie był uczniem szkoły parafialnej w Olkuszu. W 1452 wstąpił do Akademii Krakowskiej, gdzie w 1456 został bakałarzem, a 1459 — magistrem. Już jako bakałarz uczył tam astronomii, następnie astrologii, po czym opuścił Polskę na stałe.
Między 1461 a 1466 przebywał we Włoszech. W 1463 został powołany przez uczelnię bolońską na lekturę (tj. pomocniczą katedrę) astronomii. W roku następnym (1464) był w Rzymie jako astrolog kardynała Piętro Barbo (wkrótce papieża Pawła II). Tamteż poznał Regiomontanusa (właśc. Johannes Müller), astronoma austriackiego, z którym wspólnie opracował tablice astronomiczne oraz Disputationes inter Viennensem et Cracoviensem super Cremonensia in planetarum theoriae deliramenta [Dialog między Wiedeńczykiem i Krakowianinem o bredzeniach Gerarda z Kremony na temat teorii planetarnych] – krytykę przestarzałego podręcznika astronomii. Wykładał na uniwersytecie w Padwie i Bolonii. Od 1466 przebywał na Węgrzech, gdzie piastował profesurę na Academia Istropolitana w BratysławieUčebné texty pre vlastivedných sprievodcov po Bratislave I – Dejiny Bratislavy, Bratislavská informačná služba|miejsce, Bratysława 2001., a później na Akademii w Budzie.
Przekazał w spadku Akademii Krakowskiej instrumenty astronomiczne, zachowane do dziśLudwik Antoni Birkenmajer: Marcin Bylica z Olkusza oraz narzędzia astronomiczne ...], Kraków 1892..
W Olkuszu znajduje się ulica jego imienia.
Twórczość Vitae archiepiscoporum gnesnensium, po 1680, wyd. częściami po łac. i niem.: W. Mitzler: Warschauer Bibliothek, 1754, cz. 3–4; Acta litteraria Regni Poloniae ..., 1755, cz. 1 (przekł. polski: M. Szyszko-Bohusz, Żywoty arcybiskupów gnieźnieńskich, wyd. M. Malinowski, t. 1–5, Wilno 1852–1860) zachowały się także fragmenty efemeryd astronomicznych oraz dwa prognostyki o kometach (z lat 1468 i 1472)
Listy do brata Stanisława, nie datowany, ogł. M. Wiszniewski: Historia literatury polskiej t. 4, Kraków 1842, s. 162-164
Opracowania nt. Bylicy źródło: F. Karliński: Rys dziejów obserwatorium astronomicznego Uniwersytetu Krakowskiego Kraków 1864, s. 5-8, 64-67 L. Birkenmajer: Marcin Bylica z Olkusza Rozprawa AU Wydz. Mat.-Przyr. t. 25 (1893) i odb. Kraków 1892 W. Wisłocki: Przyczynki do historii Uniwersytetu Krakowskiego Sprawozdanie AU Wydz. Hist.-Filoz. 1893, s. 50 K. Morawski: Historia Uniwersytetu Jagiellońskiego t. 2, Kraków 1900 L. Birkenmajer: Nowe wiadomości do życia Marcina Bylicy Sprawozdanie AU 1913 nr 10
Przypisy
Bibliografia Włodzimierz Zonna (red.): Kopernik – Astronomia – Astronautyka. Przewodnik encyklopedyczny, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973 Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2, Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 67–69 Ludwik Antoni Birkenmajer: Marcin Bylica z Olkusza oraz narzędzia astronomiczne, które zapisał Uniwersytetowi Jagiellońskiemu w roku 1493, Akademia Umiejętności, Kraków 1892
Literatura dodatkowa Aleksander Birkenmajer: Bylica Marcin. W: Polski Słownik Biograficzny, t. 3, Brożek Jan – Chwalczewski Franciszek, Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, Kraków 1937, s. 166–168 [ Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, ]
Kategoria:Polscy astronomowie XV wieku Kategoria:Polscy pisarze nowołacińscy XV wieku Kategoria:Lekarze I Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie związani z Krakowem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy astrologowie Kategoria:Urodzeni w 1433 Kategoria:Zmarli w 1493 Kategoria:Ludzie urodzeni w Olkuszu Kategoria:Ludzie związani z Olkuszem (I Rzeczpospolita)