Maria Zaleska, z domu Zdziarska ps. „dr Zygmuntowa” (ur. 3 lipca 1898 w Grotowicach, zm. 13 czerwca 1987 w Warszawie) – sanitariuszka i lekarka, działaczka niepodległościowa, uczestniczka wojny polsko-bolszewickiej oraz III powstania śląskiego, porucznik Armii Krajowej, instruktorka harcerska, dama Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Była córką Kazimierza, ziemianina, inżyniera, właściciela majątku Grotowice, i Kamilli z Arkuszewskich. Miała sześcioro rodzeństwa.

Do 1910 pobierała prywatne lekcje w domu. Następnie do 1914 uczyła się w Prywatnym Gimnazjum W. Pawlickiej w Klarysewie. Do 1915 przebywała w domu, gdzie uczyła młodszego brata oraz prowadziła kursy wieczorne dla młodzieży wiejskiej. Maturę złożyła w 1916 w Warszawie, jako ekstern. Brała udział w działalności konspiracyjnej wśród młodzieży warszawskiej. Od 1913 prowadziła żeńską drużynę skautową, później była członkiem Komendy Okręgu i Komendy Naczelnej Skautingu Polskiego. Od 1917 członkini Komendy Naczelnej ZHP. W 1916 podjęła studia medyczne na Uniwersytecie Warszawskiem.

Od 1915 działała w Polskiej Organizacji Wojskowej. Brała czynny udział w przejęciu od Niemców Szpitala Ujazdowskiego w listopadzie 1918, następnie wyjechała na front jako sanitariuszka. Początkowo służyła jako kapral podlekarz w 4 pułku piechoty Legionów, a od września 1919 jako lekarz III baonu tego pułku, wraz z którym uczestniczyła we wszystkich walkach. W kwietniu 1920 została lekarzem 605 szpitala polowego. Walczyła w wojnie polsko-bolszewickiej, m.in. pod Hrubieszowem w sierpniu 1920. Za postawę wykazaną podczas wojny otrzymała Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari, a we wniosku o jego nadanie, napisano m.in.:Kilka dni później została zwolniona. W październiku 1920 została ranna w bitwie pod Mołodecznem.

W marcu 1921 w odpowiedzi na apel Departamentu Sanitarnego zgłosiła się do służby medycznej powstańcom śląskim. W pierwszej połowie 1921 działała w komisjach plebiscytowych. W czasie III powstania śląskiego walczyła, jako lekarz II batalionu 8 Tarnogórskiego Pułku Piechoty.

W 1923 ukończyła przerwane działaniami wojennymi studia, uzyskując tytuł doktora wszech nauk lekarskich. Pracowała m.in. w sanatorium dziecięcym w Busku. W listopadzie 1924 wyjechała na rok specjalizacji do Paryża, gdzie miała kontakt z polską elitą Wielkiej Emigracji. Tam poznała też Zygmunta Zaleskiego, działacza oświatowego, z którym w czerwcu 1925 (według innego źródła 25 lipca) wzięła ślub. Przez cały pobyt w Paryżu Zdziarska-Zaleska zajmowała się rodziną, jednocześnie angażując się w prace społeczne. Od 1927 była członkinią Rady Zarządzającej FIDAC (Fédéradation Interalliée des Anciens Combatants) i jej sekcji żeńskiej. Brała udział w konferencjach zagranicznych m.in. w: Belgii, Czechosłowacji, Jugosławii, Portugalii, Rumunii.

W czasie kampanii wrześniowej samorzutnie zorganizowała trzy punkty sanitarne dla ludności cywilnej na terenie gminy Rzeczyca. Później pracowała w szpitalu dla jeńców w Rawie Mazowieckiej. We wrześniu 1942 została przyjęta przez kpt. Tadeusza Bartoszka na stanowisko lekarza VII Zgrupowania 2 Rejonu Obwodu I Śródmieście Armii Krajowej.

27 kwietnia 1943 została aresztowana przez Gestapo i osadzona w więzieniu przy al. Szucha, następnie została przeniesiona na Pawiak. W maju została wywieziona do obozu koncentracyjnego Ravensbrück, a w październiku do karnego obozu Grünenberg pod Berlinem. Po wojnie trafiła do Szwecji, następnie emigrowała do Francji. W 1961 generał Władysław Anders mianował ją na stopień kapitana. Do Polski wróciła po śmierci męża. Zmarła 13 lipca 1987 w Warszawie. Została pochowana na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie w grobie rodzinnym Zdziarskich.

Opublikowała dwa wspomnienia: W okopach. Pamiętnik kobiety-lekarza batalionu, Płomienne czasy. Dzieje rodziny polskiej w czasie II wojny światowej.

Jej kuzynką była Teresa Grodzińska, polska sanitariuszka, zamordowana podczas wojny polsko-bolszewickiej, pośmiertnie odznaczona Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari, jako pierwsza kobieta w II RP.

Miała czworo dzieci: Andrzeja (1926–1943), Kazimierza Piotra (ur. 2 marca 1928), Romana (ur. 6 lutego 1933) oraz Monikę (ur. 1935).

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 439 – 28 lutego 1921 Krzyż Niepodległości – 9 listopada 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Walecznych Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami – 1943

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Zdigitalizowana teczka Marii Zdziarskiej-Zaleskiej pochodząca ze zbiorów Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej w Toruniu

Kategoria:Absolwenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Harcerze Kategoria:Kobiety – oficerowie Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polscy lekarze Kategoria:Polskie sanitariuszki w kampanii wrześniowej Kategoria:Uczestnicy III powstania śląskiego Kategoria:Więźniarki Serbii (okupacja niemiecka) Kategoria:Więźniowie KL Ravensbrück Maria Zaleska Kategoria:Urodzeni w 1898 Kategoria:Zmarli w 1987