Czarnoksiężnik z Oz (, znany również pod nazwą Czarnoksiężnik z krainy Oz) – amerykański film familijny, fantastyczno-przygodowy musical z 1939 roku. Jego producentem był Mervyn LeRoy, a reżyserem Victor Fleming, który jednak go nie ukończył. Film jest adaptacją powieści dla dzieci Czarnoksiężnik z Krainy Oz autorstwa L. Franka Bauma.

W roku 1989 był jednym z 25 pierwszych filmów wprowadzonych do Narodowego Rejestru Filmowego Stanów Zjednoczonych jako film „znaczący kulturowo, historycznie bądź estetycznie”. W roku 1995, z okazji stulecia narodzin kina, film znalazł się na watykańskiej liście 45 filmów fabularnych, które propagują szczególne wartości religijne, moralne lub artystyczne Film and Broadcasting –Vatican Best Films List .. W roku 2007 film został wpisany na listę UNESCO Pamięć Świata.

Fabuła Główną bohaterką jest 12-letnia Dorotka Gale, która mieszka z ciotką i wujkiem na farmie w Kansas, a jej najbliższym przyjacielem jest piesek Toto. Połowa farmy należy jednak do pani Gulch, która nie należy do sympatycznych osób. Kiedy pewnego dnia Toto gryzie kobietę w nogę, ta postanawia go uśpić. Dorotka uważa, że jedynym sposobem na uratowanie czworonoga będzie ucieczka. Jednak spotkany przypadkiem profesor Marvel przekonuje nieświadomie dziewczynkę do powrotu do domu. Gdy Dorotka i Toto wracają tam, w dom z ogromną mocą uderza dużych rozmiarów trąba powietrzna i porywa dziewczynkę wraz z psem i całym budynkiem.

Tornado przenosi Dorotkę i Toto do fantastycznej krainy Oz, znajdującej się po drugiej stronie tęczy. Nowa przygoda rozpoczyna się od śmierci Złej Czarownicy ze Wschodu, której siostra – Zła Czarownica z Zachodu – poprzysięga zemstę na dziewczynce. Dorotka postanawia udać się do Szmaragdowego Grodu, stolicy krainy Oz, aby odnaleźć jej władcę, potężnego czarownika, i prosić o pomoc w powrocie do domu.

Podczas wyprawy dziewczynka poznaje nowych przyjaciół – Blaszanego Drwala, Stracha na Wróble i Tchórzliwego Lwa, którzy przyłączają się do Dorotki i Toto. Nowi towarzysze również pragną poznać czarnoksiężnika i poprosić go o spełnienie własnych marzeń: Blaszany Drwal chciałby mieć prawdziwe serce, Tchórzliwy Lew – odwagę, a Strach na Wróble – mądrość. Plany Dorotki i jej przyjaciół stara się jednak usilnie pokrzyżować Zła Czarownica z Zachodu.

Obsada mały|Judy Garland w zwiastunie filmu Judy Garland – Dorotka Gale Frank Morgan – profesor Marvel, Czarnoksiężnik Oz, klucznik miasta, woźnica, strażnik bramy miasta Ray Bolger – Strach na wróble, Hunk Jack Haley – Blaszany Drwal, Hickory Bert Lahr – Tchórzliwy Lew, Zeke Margaret Hamilton – Zła Czarownica z Zachodu, panna Almira Gulch, Zła Czarownica ze Wschodu Billie Burke – Glinda, Dobra Czarownica z Północy Charley Grapewin – wujek Henry Gale Clara Blandick – ciotka Emily Gale Pat Walshe – Nikko, dowódca latających małp Mitchell Lewis – dowódca Winków (niewymieniony w czołówce) Charlie Becker – burmistrz Manczkinów (niewymieniony w czołówce) Jerry Maren – Manczkin (niewymieniony w czołówce) Mickey Carroll – Manczkin (niewymieniony w czołówce)

Produkcja Rolę Dorotki miała zagrać Shirley Temple, jednak ostatecznie w postać tę wcieliła się aktorka i piosenkarka Judy Garland, która miała wówczas 17 lat.

Z filmu pochodzi piosenka „(Somewhere) Over the Rainbow”, która stała się przebojem muzyki rozrywkowejZob. Lista standardów muzyki rozrywkowej i jazzowej..

Nagrody i wyróżnienia Nagrody 1940: Nagroda Akademii Filmowej – Oscar – Najlepsza muzyka oryginalna 1940: Oscar – najlepsza piosenka (Over the Rainbow) 2005: Satelita (Nagroda Międzynarodowej Akademii Prasowej) – Najlepsze wydanie DVD klasyków kina, za 3 płytowe wydanie kolekcjonerskie 2006: Saturn (Nagroda Akademii Science Fiction, Fantasy i Horroru) – Najlepsze wydanie DVD klasyków kina

Nominacje 1939: Złota Palma na Festiwalu Filmowym w Cannes 1940: Oscar – najlepszy film 1940: Oscar – najlepsza scenografia 1940: Oscar – najlepsze efekty specjalne 1940: Oscar – najlepsze zdjęcia filmów kolorowych 2005: Satelita – najlepsze dodatki w wydaniu DVD, za 3 płytowe wydanie kolekcjonerskie 2005: Satelita – najlepsze wydanie DVD, za 3 płytowe wydanie kolekcjonerskie 2005: Satelita – najlepsze wydanie DVD filmu dla młodych widzów, za 3 płytowe wydanie kolekcjonerskie Miejsca w rankingach i plebiscytach 2001: 6. miejsce na liście stu najlepszych filmów wszech czasów według Amerykańskiej Akademii Filmowej 2001: 26. miejsce w rankingu 100 najlepszych filmów wszech czasów przeprowadzonym przez telewizję Channel 4 2002: 7. miejsce w rankingu brytyjskiej sieci sklepów Woolworths na filmy zapewniające dobre samopoczucie 2003: 3. miejsce w rankingu ogłoszonym przez kanał Channel 4 na najpopularniejsze na Wyspach Brytyjskich musicale 2003: 4. miejsce na Liście 100 największych bohaterów i złoczyńców wszech czasów dla Margaret Hamilton za rolę Złej Czarownicy z Zachodu według Amerykańskiego Instytutu Filmowego 2004: 1. miejsce na Liście 100 najlepszych piosenek filmowych wszech czasów dla Over the Rainbow według Amerykańskiego Instytutu Filmowego 2004: 82. miejsce Liście 100 najlepszych piosenek filmowych wszech czasów na dla piosenki Ding Dong! The Witch Is Dead według Amerykańskiego Instytutu Filmowego 2005: 7. miejsce w kategorii najlepszy film w historii kina w rankingu Digital Dreem Doors 2005: 4., 23. i 99. miejsce na Liście 100 najlepszych kwestii filmowych wszech czasów według Amerykańskiego Instytutu Filmowego 2006: 6. miejsce w rankingu magazynu „Hotdog” na najwspanialszy film wszech czasów 2006: 3. miejsce na liście 25 najlepszych musicali wszech czasów według Amerykańskiego Instytutu Filmowego 2006: 26. miejsce na Liście 100 najbardziej inspirujących filmów wszech czasów według Amerykańskiego Instytutu Filmowego 2007: 10. miejsce na liście stu najlepszych filmów według Amerykańskiego Instytutu Filmowego 2008: najlepsza produkcja fantasy w historii kina według Amerykańskiego Instytutu Filmowego

Nawiązania i kontynuacje Czarnoksiężnik z krainy Oz po sukcesie produkcji LeRoya był jeszcze wielokrotnie przenoszony na ekrany kin i telewizorów: jako Czarnoksiężnik z krainy Oz (The Wiz, 1978) Sidneya Lumeta, Powrót do Krainy Oz (Return to Oz, 1985) Waltera Murcha i poważniejszy w tonacji miniserial Blaszany bohater (Tin Man, 2007). Do Czarnoksiężnika... nawiązują m.in. Muppety w krainie Oz (2005) Kirka Thatchera.

W Australii (USA, Australia, 2008) lady Ashley, chcąc nawiązać kontakt z Nullah, opowiada mu o Czarnoksiężniku z Oz i śpiewa piosenkę „Over the Rainbow”. Z kolei podczas balu u Kinga Carneya bohaterowie oglądają film.

W Prezencie pod choinkę (USA, 1983), którego akcja dzieje się w latach 40. XX wieku, trwa kampania reklamowa filmu, a Ralphie w swoich wyobraźni obsadza niektóre osoby z jego otoczenia w postacie filmu.

W skeczu brytyjskiego programu komediowego The Benny Hill Show „WonderGran Meets Dr. Jackal and Mr. Hyde”, gdy pan Hyde zaprzyjaźnia się z gangiem złodziei, w tle leci muzyka „We’re Off to See the Wizard”.

Zobacz też lista stu najlepszych amerykańskich filmów według AFI

Przypisy

Linki zewnętrzne Plakat

Kategoria:Adaptacje filmowe cyklu Czarnoksiężnik z Krainy Oz Kategoria:Amerykańskie filmy familijne Kategoria:Amerykańskie filmy fantasy Kategoria:Amerykańskie filmy przygodowe Kategoria:Amerykańskie filmy muzyczne Kategoria:Amerykańskie musicale filmowe Kategoria:Filmy fantastyczne z 1939 roku Kategoria:Filmy w reżyserii Victora Fleminga Kategoria:Filmy w reżyserii George’a Cukora Kategoria:Filmy w reżyserii Mervyna LeRoya Kategoria:Filmy w reżyserii Kinga Vidora Kategoria:Filmy wytwórni Metro-Goldwyn-Mayer Kategoria:Amerykańskie filmy z antropomorficznymi postaciami Kategoria:Amerykańskie filmy z 1939 roku Kategoria:Filmy w National Film Registry Kategoria:Filmy, których akcja toczy się w Kansas Kategoria:Filmy nagrodzone Oscarem za najlepszą muzykę Kategoria:Filmy nagrodzone Oscarem za najlepszą piosenkę oryginalną Kategoria:Obiekty z listy Pamięć Świata