Źreb, zgrzeb, hak, dziedzina (łac. sors) – we wczesnym średniowieczu zabudowania i grunty wchodzące w skład jednego gospodarstwa rolnego chłopa wolnego, niewolnego lub rycerza.
Do gruntów zaliczano: pola uprawne, łąki, pastwiska oraz lasy. Źreby w Polsce i na Rusi nie posiadały ustalonej miary powierzchni. Ich wielkość mogła obejmować 1, bądź kilka łanów ziemi. Zazwyczaj obejmowały 20–35 ha powierzchni. Według prawa polskiego stanowiły przedmiot dziedziczenia i mogły być dzielone na mniejsze jednostki. Termin "źreb" zaczął zanikać w późnym średniowieczu, w okresie szerzenia się tzw. prawa niemieckiego w XIII-XIV w., kiedy były przeprowadzane pomiary gruntów wiejskich. Spotykany był jeszcze czasem w XVII w.
Pojęcie wywodzi się od słowa (źreb: los) i prawdopodobnie wiązało się z losowaniem gospodarstw rolnych na terenie określonej wspólnoty rodowej bądź terytorialnejTadeusz Łepkowski, Słownik historii Polski, Warszawa 1973, s. 592..
Zobacz też Staropolskie rolne miary powierzchni
Przypisy
Bibliografia Mączak A. (red. nacz.), Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku, T. 2, Warszawa 1981, s. 565.
Kategoria:Dawne jednostki miar i wag Kategoria:Historia gospodarcza Polski Kategoria:Jednostki miar powierzchni