Powiat radziejowski – powiat w Polsce, położony w południowej części województwa kujawsko-pomorskiego. Jego siedzibą jest miasto Radziejów.
Podział administracyjny Powiat radziejowski powstał 1 stycznia 1999 roku wskutek reformy administracyjnej, której jednym z aspektów było wprowadzenie powiatów jako drugiego szczebla administracji, pomiędzy województwami i gminamiUstawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa ()..
Został stworzony z części znoszonego województwa włocławskiegoRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1996 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw ().Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów ().. Terytorium powiatu zostało określone w kształcie zmniejszonym w stosunku do tego, jaki posiadał on przed swoją likwidacją w 1975 roku. W skład powiatu w 1999 roku nie weszły ówczesne tereny gminy Wierzbinek (obecnie w gminach Wierzbinek oraz Skulsk), które znalazły się w powiecie konińskim w województwie wielkopolskim.
Z powiatem radziejowskim graniczą jednostki: powiat aleksandrowski od północy, powiat włocławski od wschodu, powiaty kolski i koniński w województwie wielkopolskim od południa, powiat inowrocławski od zachodu.
W skład powiatu wchodzi 7 gmin: 1 miejska, 1 miejsko-wiejska oraz 5 wiejskich. Na jego terenie położone są 2 miasta: Piotrków Kujawski oraz RadziejówRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego ()..
+ Gmina (2025) (2024) SiedzibaObwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (). TERYT Typ Nazwa 0411011 miejska 25x25px Radziejów — 0411022 wiejska 25x25px Bytoń Bytoń 0411032 wiejska 25x25px Dobre Dobre 0411042 wiejska 25x25px Osięciny Osięciny 0411053 miejsko-wiejska 25x25px Piotrków Kujawski Piotrków Kujawski 0411062 wiejska 25x25px Radziejów 0411072 wiejska 25x25px Topólka Topólka
Pokrycie terenu Powiat radziejowski według danych z 2025 roku zajmował powierzchnię 607,20 km², co stanowiło 3,4% powierzchni województwa kujawsko-pomorskiego. Pod względem powierzchni zajął 15. lokatę spośród 19 powiatów w województwie oraz 258. miejsce wśród 314 powiatów Polski. Największą część powierzchni powiatu zajmowały grunty rolne (89,2%, co stanowiło piąty najwyższy odsetek w kraju) oraz leśne (5,1% – piąte najniższe zalesienie w Polsce). Zabudowanych i zurbanizowanych było 3,7% terenów, zaś pod wodami znajdowało się ich 1,9%.
Demografia
Według stanu z 31 grudnia 2024 roku w powiecie radziejowskim zamieszkiwało 37 331 mieszkańców: 18 889 kobiet (50,6% ludności) i 18 442 mężczyzn (49,4%), czyli 1,9% ludności województwa kujawsko-pomorskiego. Gęstość zaludnienia w powiecie wyniosła 61 osób na km². Pod względem ludności powiat radziejowski zajął w 2024 roku 18. miejsce spośród 19 powiatów w województwie oraz 283. lokatę wśród 314 powiatów Polski.
Wskaźnik urbanizacji wyniósł 24,5%; w miastach w tym dniu mieszkało 9130 osób, zaś na wsi 28 201 osób.
Historia Na obszarze obecnego powiatu radziejowskiego już od XIII wieku istniał ośrodek władzy jakim była kasztelania. Powiat radziejowski jako jednostka administracyjna istniał od drugiej połowy XIV wieku (w XVII wieku starostą radziejowskim był Stefan Czarniecki) aż do 1870 roku, kiedy to na skutek represji carskich po powstaniu styczniowym został zlikwidowanywg Internetowego Portalu Informacyjnego Powiatu Radziejowskiego.
Powiat radziejowski został powołany 1 stycznia 1956 roku w województwie bydgoskim, czyli 15 miesięcy po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat radziejowski złożyły się 1 miasto i 31 gromad, które wyłączono z powiatu aleksandrowskiego w tymże województwie:
miasto Radziejów, gromady Biskupice, Boguszyce, Bronisław, Budzisław, Bycz, Byczyna, Dobre I, Kamieniec, Kościelna Wieś, Krzywosądz, Lubsin, Mąkoszyn, Morzyczyn, Nowy Dwór, Osięciny, Ośno Górne, Paniewo, Pilichowo, Piotrków Kujawski, Płowce I, Pocierzyn, Połajewo, Powałkowice, Przewóz, Sadlno, Szewce, Świątniki, Tomisławice, Topólka, Witowo Nowe, Zakrzewek.
1 stycznia 1958 roku do powiatu radziejowskiego przyłączono gromadę Zagajewice z powiatu aleksandrowskiego.
1 stycznia 1973 roku zniesiono gromady i osiedla, a w ich miejsce reaktywowano gminy. Obszary wiejskie powiatu radziejowskiego podzielono na 7 gminPolska – Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974: Dobre, Nowy Dwór, Osięciny, Piotrków Kujawski, Radziejów, Topólka i Wierzbinek.
Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku główna część terytorium zniesionego powiatu radziejowskiego weszła w skład nowo utworzonego województwa włocławskiego; jedynie gminę Wierzbinek przyłączono do nowego województwa konińskiego.
15 stycznia 1976 roku zniesiono gminę Nowy Dwór, a jej tereny przyłączono do gmin Osięciny, Piotrków Kujawski, Radziejów i Topólka; równocześnie do gminy Dobre przyłączono większą część sołectw ze znoszonej gminy Zakrzewo. 1 stycznia 1977 roku z gminy Wierzbinek wyłączono sołectwo Goplana i włączono je do gminy Skulsk.
1 października 1982 roku utworzono w województwie włocławskim gminę Bytoń (gmina istniała także do 1954 roku w powiecie aleksandrowskim w województwie bydgoskim) z terenów wydzielonych z gmin Osięciny, Piotrków Kujawski, Radziejów i Topólka; gmina Bytoń była w praktyce obszarowym odpowiednikiem zniesionej w 1976 roku gminy Nowy Dwór. Tego samego dnia reaktywowano też gminę Zakrzewo, co spowodowało, że gmina Dobre (a także gmina Koneck) została mocno okrojona o tereny, z których utworzono nową gminę oraz ). 1 stycznia 1988 roku do miasta Radziejowa przyłączono część obszaru wsi Czołów (o powierzchni 25,54 ha) z gminy Radziejów.
1 stycznia 1992 roku dokonano podziału wspólnych organów działających w mieście i gminie Radziejów. 1 stycznia 1998 roku prawa miejskie (utracone w 1870 roku) odzyskał Piotrków Kujawski, co sprawiło, że gminę wiejską Piotrków Kujawski przekształcono w gminę miejsko-wiejską.
Transport Transport drogowy Drogi krajowe (Strzelno – Radziejów – Włocławek – Płock – Wyszków – Siemiatycze)
Drogi wojewódzkie (Ciechocinek – Aleksandrów Kujawski – Radziejów – Piotrków Kujawski – Konin) (Piotrków Kujawski – Ujma Duża) (91 – Bądkowo – Osięciny)
Transport kolejowy Przez teren powiatu przebiega magistrala węglowa. Po linii obecnie nie jest prowadzony ruch pasażerski. (Tczew – Bydgoszcz Główna – Piotrków Kujawski – Górny Śląsk)
Starostowie radziejowscy Na podstawie źródła: Roman Szczerbiak (1 stycznia 1999 – 22 listopada 2002), Lucjan Walczak (22 listopada 2002 – 23 listopada 2006), Marian Zieliński (23 listopada 2006 – 30 października 2012), Henryk Gapiński (30 października 2012 – 28 listopada 2014), Jarosław Kołtuniak (od 28 listopada 2014).
Przypisy
radziejowski