thumb|240px|upright|Nagrobek S. Tołpy na wrocławskim cmentarzu Św. Ducha przy ul. Bardzkiej thumb|240px|upright|Pomnik S. Tołpy we Wrocławiu
Stanisław Tołpa (ur. 3 listopada 1901 w Rudzie Łańcuckiej, zm. 11 października 1996 we Wrocławiu) – polski botanik, profesor Akademii Rolniczej we Wrocławiu, opracował m.in. preparat torfowy nazywany jego nazwiskiem.
Życiorys W 1920 ukończył gimnazjum w LeżajskuZnani absolwenci. Najpierw ukończył studia teologiczne, a następnie podjął studia na wydziale matematyczno-przyrodniczym Uniwersytetu im. Jana Kazimierza we Lwowie, które zakończył doktoratem nt. torfowisk Czarnohory. Do 1939 pracował jako nauczyciel biologii w Państwowym Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu. Od 1929 był współpracownikiem Komisji Fizjograficznej Polskiej Akademii Umiejętności.
W 1939 brał udział w kampanii wrześniowej, m.in. w bitwie nad Bzurą. Następnie trafił do obozu jenieckiego.
Po wojnie, w 1945, trafił do Wrocławia. Tutaj też rozwinął działalność naukową i dydaktyczną. Początkowo był dziekanem Wydziału Rolniczego Uniwersytetu i Politechniki Wrocławskiej. Habilitował się w 1948 i otrzymał tytuł profesora. Od 1951 był organizatorem Wyższej Szkoły Rolniczej we Wrocławiu i pierwszym rektorem tej uczelni w latach 1952–1954. Od 1967 był członkiem Polskiej Akademii Nauk oraz jednym z twórców jej wrocławskiego oddziału.
Całą swoją karierę naukową poświęcił torfowi. Pod jego kierunkiem przebadano bagna i torfowiska w Dolinie Biebrzy, na Mazurach i na Lubelszczyźnie. Opracował klasyfikację torfów europejskich. Z czasem zainteresowania przesuwały się z historii i morfologii torfowisk na chemiczne i biologiczne właściwości ich składników. Wykrył związki chemiczne o szczególnej aktywności biologicznej. Na podstawie jego badań w latach 60. XX wieku powstał preparat torfowy Tołpy, mający w założeniu stać się lekiem przeciwnowotworowym. Jego badania przyczyniły się także do uchwalenia ustawy o ochronie złóż torfowych w Polsce.
Po przejściu na emeryturę, w 1971, nadal pracował nad swoim preparatem w utworzonej specjalnie dla niego Pracowni Biologii i Biochemii Torfu Akademii Rolniczej we Wrocławiu. Działanie przeciwnowotworowe preparatu nigdy nie zostało potwierdzone. Patent na wytwarzanie preparatu przekazał uczelni. Zmarł w wieku 95 lat.
Jego żoną była Ida, z domu Hohenberg (1912–1999). Oboje zostali pochowani we wspólnym grobowcu na Cmentarzu Ducha Świętego we Wrocławiu (pole G, rząd 3, grób 58).
Upamiętnienie W 2005 imieniem i nazwiskiem profesora został nazwany Park Stanisława Tołpy we Wrocławiu (wcześniej pod nazwą Park Nowowiejski). Jego imieniem i nazwiskiem nazwano szkołę podstawową we Wrocławiu przy ul. Orzechowej 90 oraz ulice w Jelczu-Laskowicach i Nowej Sarzynie Ulica Stanisława Tołpy w Nowej Sarzynie w Targeo.
Badania profesora Tołpy nad torfem znalazły zastosowanie komercyjne w produktach marki Tołpa, która obecnie jest własnością firmy Bielenda.
OdznaczeniaKto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, str. 1355-1356 Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (22 lipca 1951, za wybitną działalność naukową). Medal Komisji Edukacji Narodowej
Przypisy
Linki zewnętrzne
Park Stanisława Tołpy (Nowowiejski) - Waschteich Park, Nordpark polska-org.pl
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu Kategoria:Ludzie związani z Leżajskiem Kategoria:Ludzie związani z Kaliszem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Ducha Świętego we Wrocławiu Kategoria:Polscy botanicy Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu Kategoria:Uczestnicy bitwy nad Bzurą (1939) Kategoria:Urodzeni w 1901 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Wrocławskiej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu Kategoria:Zmarli w 1996 Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN