Powiat włocławski – powiat w Polsce, położony w południowo-wschodniej części województwa kujawsko-pomorskiego. Jego siedzibą, niewchodzącą zarazem w jego skład jest miasto na prawach powiatu Włocławek.

Podział administracyjny Powiat włocławski powstał 1 stycznia 1999 roku wskutek reformy administracyjnej, której jednym z aspektów było wprowadzenie powiatów jako drugiego szczebla administracji, pomiędzy województwami i gminamiUstawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa ()..

Został stworzony z części znoszonego województwa włocławskiegoRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1996 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw ().Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów ().. Terytorium powiatu zostało określone w kształcie zbliżonym do tego, jaki posiadał on przed swoją likwidacją w 1975 roku. W porównaniu z tamtym okresem, w 1999 roku w skład powiatu weszła większość terenów ówczesnej gminy Lubanie (wtedy w powiecie aleksandrowskim), a także miasto i gmina Izbica Kujawska (powiat kolski w województwie poznańskim) oraz wieś Lisek (z gminy Bobrowniki w powiecie lipnowskim). Z drugiej strony, współczesny powiat włocławski stracił na rzecz ościennych jednostek miasto i gminę Przedecz (do powiatu kolskiego w województwie wielkopolskim), północno-zachodnią część terenów ówczesnej gminy Szpetal Górny (do powiatu lipnowskiego) oraz terytoria, włączone w 1979 roku do Włocławka z sąsiadujących z nim gminRozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 8 listopada 1979 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast w województwach: bialskopodlaskim, kaliskim, kieleckim, konińskim, lubelskim, ostrołęckim, pilskim, sieradzkim, tarnobrzeskim i włocławskim ()..

Z powiatem włocławskim graniczą jednostki: powiat lipnowski od północy, powiaty płocki i gostyniński w województwie mazowieckim od wschodu, powiat kutnowski w województwie łódzkim oraz powiat kolski w województwie wielkopolskim od południa, powiaty aleksandrowski i radziejowski od zachodu.

Dodatkowo, tereny powiatu otaczają (z wyjątkiem krótkich odcinków) miasto na prawach powiatu Włocławek.

W skład powiatu wchodzi 13 gmin: 1 miejska, 5 miejsko-wiejskich oraz 7 wiejskich. Na jego terenie położone jest 6 miast: Brześć Kujawski, Chodecz, Izbica Kujawska, Kowal, Lubień Kujawski oraz LubraniecRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego ()..

+ Gmina (2025) (2024) SiedzibaObwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (). TERYT Typ Nazwa 0418011 miejska 25x25px Kowal — 0418022 wiejska 25x25px Baruchowo Baruchowo 0418032 wiejska 25x25px Boniewo Boniewo 0418043 miejsko-wiejska 25x25px Brześć Kujawski Brześć Kujawski 0418052 wiejska 25x25px Choceń Choceń 0418063 miejsko-wiejska 25x25px Chodecz Chodecz 0418072 wiejska 25x25px Fabianki Fabianki 0418083 miejsko-wiejska 25x25px Izbica Kujawska Izbica Kujawska 0418092 wiejska 25x25px Kowal 0418102 wiejska 25x25px Lubanie Lubanie 0418113 miejsko-wiejska 25x25px Lubień Kujawski Lubień Kujawski 0418123 miejsko-wiejska 25x25px Lubraniec Lubraniec 0418132 wiejska 25x25px Włocławek

W historii powiatu doszło do jednej zmiany jego granic. W 2021 roku w granice miasta Włocławka włączono część wsi Potok o powierzchni 76,44 ha z gminy WłocławekRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2020 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta, zmiany nazwy gminy oraz siedziby władz gminy ().. Władze Włocławka wnioskowały o przyłączenie znacznie większego obszaru – niemal 180 ha. Rada Gminy Włocławek początkowo negatywnie opiniowała wniosek, jednak po negocjacjach i zmniejszeniu obszaru podlegającego zmianom wyraziła zgodę na zmianę granic.

Pokrycie terenu Powiat włocławski według danych z 2025 roku zajmował powierzchnię 1471,55 km², co stanowiło 8,2% powierzchni województwa kujawsko-pomorskiego. Pod względem powierzchni zajął 2. lokatę spośród 19 powiatów w województwie oraz 40. miejsce wśród 314 powiatów Polski. Największą część powierzchni powiatu zajmowały grunty rolne (73,6%) oraz leśne (18,9%). Zabudowanych i zurbanizowanych było 4,3% terenów, zaś pod wodami znajdowało się ich 3,0%.

Zasoby naturalne Na terenie powiatu są zasoby węgla brunatnego oraz soli kamiennej (okolice Lubienia Kujawskiego).

Na terenie powiatu znajduje się 71 jezior. Największe z nich to Jezioro Modzerowskie, które zajmuje 232 ha. W powiecie włocławskim znajduje się duża część Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego.

Demografia

Według stanu z 31 grudnia 2024 roku w powiecie włocławskim zamieszkiwało 81 591 mieszkańców: 41 213 kobiet (50,5% ludności) i 40 378 mężczyzn (49,5%), czyli 4,1% ludności województwa kujawsko-pomorskiego. Gęstość zaludnienia w powiecie wyniosła 55 osób na km². Pod względem ludności powiat włocławski zajął w 2024 roku 6. miejsce spośród 19 powiatów w województwie oraz 115. lokatę wśród 314 powiatów Polski.

Wskaźnik urbanizacji wyniósł 19,3%; w miastach w tym dniu mieszkało 15 751 osób, zaś na wsi 65 840 osób.

Transport Transport drogowy Drogi krajowe (Gdańsk – Toruń – Włocławek – Łódź – Górny Śląsk – Gorzyczki) (Strzelno – Włocławek – Płock – Nowy Dwór Mazowiecki – Wyszków – Siemiatycze) (Włocławek – Lipno) (Gdańsk – Toruń – Włocławek – Łódź – Górny Śląsk – Cieszyn)

Drogi wojewódzkie (Włocławek – Inowrocław) (Brześć Kujawski – Brzezie) (Brześć Kujawski – Gostynin) (Szczerkowo – Kowal) (Koło – Brześć Kujawski) (Włocławek – Kruszyn) (Szpetal Górny – Płock)

Transport kolejowy (Kutno – Kaliska Kujawskie – Włocławek – Toruń Główny – Bydgoszcz Główna – Piła Główna)

Starostowie włocławscy Na podstawie źródła: Maria Ciesielska (9 listopada 1998 – 11 lipca 2001), Stefan Czajkowski (20 lipca 2001 – 25 listopada 2002), Piotr Stanny (25 listopada 2002 – 24 listopada 2006), Jan Ambrożewicz (24 listopada 2006 – 2 grudnia 2010), Kazimierz Kaca (2 grudnia 2010 – 22 listopada 2018), Roman Gołębiewski (od 22 listopada 2018).

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne Monografia powiatu włocławskiego. T. 1 (1930) w bibliotece Polona

włocławski