Zespół budynków mieszkalno-usługowych przy pl. Grunwaldzkim 4-20 i ul. Marii Curie-Skłodowskiej 15 – zbiór sześciu budynków mieszkalnych i trzech pawilonów handlowo-usługowych na placu Grunwaldzkim we Wrocławiu, zaprojektowanych w latach 1967–1970 przez Jadwigę Grabowską-Hawrylak. Budowany był w latach 1970–1973 przez Wrocławskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Ogólnego, a budynki mieszkalne oddawano do użytku w latach 1976–1978. Przez wrocławian nazywany Wrocławskim Manhattanem, Bunkrowcami lub Sedesowcami.

Historia Na kompleks składa się sześć wieżowców o wysokości 55 metrów (16 pięter) oraz pawilony handlowe unoszące się nad ziemią na słupach z żelazobetonu (fr. pilotis)Architektura 10/1973. Projekt zakładał wybudowanie wieżowców z białego betonu, wykończonych egzotycznym drewnem przy balkonach, z roślinnością pnącą w zaokrąglonych wnękach elewacji i trawiastymi dachami pawilonów handlowych. Według architektki całość miała nadawać inwestycji klimat śródziemnomorski. Zespół budynków został zaprojektowany na betonowej platformie, a teren pod budowę wzmocniono 240 palami. Podczas realizacji projekt okrojono w celu obniżenia kosztów przez zastosowanie niskiej jakości materiałów budowlanych, a sprzyjało temu przejęcie go od miasta przez spółdzielnię mieszkaniową. Pierwotny projekt przewidywał doświetlenie klatek schodowych oknami, jednak rozwiązanie to nie zostało zrealizowane. W efekcie klatki schodowe są ciemne, co wynikało z nacisku inwestora na maksymalne zwiększenie liczby małych pomieszczeń w budynkachFilip Janerka „Niezwykły Manhattan” Kova Production 2022. W ramach oszczędności elewacje pozostały niewykończone. Przed remontem widoczny był beton z wystającymi stalowymi prętami zbrojeniowymi oraz plamy farby pozostałe po budowie. Architektce Jadwidze Grabowskiej-Hawrylak udało się zrealizować tarasy widokowe ze świetlicami wyposażonymi w łazienki na dachach płaskich wszystkich bloków mieszkalnych na placu GrunwaldzkimArchitektura 10/1973 s.377. Zdaniem architektki „przeznaczone do zazielenienia tarasy z pomieszczeniami sanitarnymi i natryskami” na dachach, powstały „w celu zrekompensowania braku terenów rekreacyjnych” na osiedluArchitektura 10/1973 s.377. Balkony pokryła cegłą klinkierową, natomiast do budowy bloków użyła prefabrykatów betonowych o nietypowej, bo „opływowej formie architektonicznej”Architektura 10/1973 s.382. Decyzją architektki do wykończenia stolarki okiennej celowo nie użyto typowej wówczas białej farby olejnej, ale zupełnie innej, bo ciemnej kolorystyki lepiej pasującej do rzeźby elewacjiDokumentacja fotograficzna. Fotopolska.eu J. Osuchowski, wydawnictwo KAW 1984. https://fotopolska.eu/375665,foto.html.

Wszystkie budynki zaprojektowano do wykonania z oryginalnego białego betonu, ale nie zrealizowano tego zamierzenia poprzez ostateczne zastosowanie najtańszego wówczas betonu w kolorze szarym. Po prawie pół wieku powrócono do pomysłu autorki osiedla i otynkowano wszystkie bloki mieszkalne na biało przy okazji ich remontu w 2015Pierwszy sedesowiec na pl. Grunwaldzkim już po remoncie. Doba.pl 17.12.2015 https://doba.pl/wroclaw/artykul/pierwszy-sedesowiec-na-pl-grunwaldzkim-juz-po-remoncie-foto-/8762/15. Tylko jeden blok mieszkalny z sześciu został wyposażony po remoncie w oryginalne okrągłe okna z okrągłymi szybami bez szprosów zamiast krytykowanych od lat przez mieszkańców okrągłych, pustych betonowych otworów, w których zbierała się wilgoć i brudDokumentacja fotograficzna. Fotopolska.eu 03.08.2014 https://fotopolska.eu/613788,foto.htmlDokumentacja fotograficzna. Fotopolska.eu 28.02.2021 https://fotopolska.eu/1769947,foto.html.

W 1973 Janusz Kondratiuk nakręcił tu telewizyjny film Pies pokazujący osiedle w budowie. W 1974 wyprodukowano film Karuzela.

Kompleks na pl. Grunwaldzkim jest wpisany do rejestru zabytków województwa dolnośląskiego.

Galeria Architektura

Panoramy

Zobacz też wieżowce we Wrocławiu

Przypisy

Bibliografia Atlas architektury Wrocławia, tom II, Jan Harasimowicz, Wydawnictwo Dolnośląskie, 1998

Linki zewnętrzne Galeria archiwalnych i współczesnych zdjęć

Kategoria:Budynki mieszkalne we Wrocławiu Kategoria:Wieżowce we Wrocławiu Kategoria:Bloki we Wrocławiu Kategoria:Obiekty we Wrocławiu wpisane do gminnej ewidencji zabytków Kategoria:Budynki projektu Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak Kategoria:Plac Grunwaldzki (osiedle Wrocławia)