Kryzys gospodarczy (także: kryzys ekonomiczny) – gwałtowne zmniejszenie się aktywności gospodarczej.
Przyczyn kryzysu upatruje się zależnie od wyznawanej szkoły (zwykle albo-albo): w czynnikach zewnętrznych, np. przez błędną politykę finansową, politykę gospodarczą, także przez niewydolność systemu finansowego. Jest to podejście charakterystyczne dla szkoły neoliberalnej, w samej naturze gospodarki kapitalistycznej (marksizm, keynesizm). Podkreśla się zjawisko cykliczności koniunktury, czy obniżenia popytu na dobra konsumpcyjne wskutek wyzysku (marksizm).
Przeciwieństwem kryzysu gospodarczego jest wzrost gospodarczy. W odróżnieniu od recesji kryzys to przede wszystkim zjawisko generujące skutki jakościowe, a więc takie, które trwale zmieniają reguły funkcjonowania gospodarki.
Objawy kryzysu W czasie trwania kryzysu dochodzi do upadłości wielu przedsiębiorstw, w wyniku czego następują zwolnienia grupowe, utrata miejsc pracy i redukcja etatów.
Ogólnie kryzys objawia się nagłym pogorszeniem stanu gospodarki.
Pierwszym sygnałem nadchodzącego kryzysu są spadki indeksów giełdowych lub krach giełdowy przeradzający się w długoterminową bessę. Jeszcze wcześniej można to zauważyć obserwując (monitorując) statystyki dotyczące zawieranych transakcji na kontraktach terminowych (tzw. futures) które pokazują, jakich tendencji należy spodziewać się w niedalekiej przyszłościRównowaga strachu: Czy światowej gospodarce grozi krach?.
Objawami kryzysu są: galopująca inflacja przeradzająca się w hiperinflację spadek produkcji spadek płac spadek zatrudnienia spadek dochodów spadek konsumpcji spadek inwestycji spadek PKB wzrost bezrobocia wzrost deficytu budżetowego wzrost deficytu fiskalnego wzrost deficytu handlowego trend spadkowy w podatkowych dochodach budżetowych państwa spadek dynamiki (zwolnienie) tempa wzrostu gospodarczego zwalnia też dynamika wzrostu produkcji przemysłowej obniża się tempo eksportu, a przedsiębiorstwa zmniejszają nakłady inwestycyjne.
Obecność kryzysu obrazują wskaźniki makroekonomiczne, czyli wielkości ekonomiczne charakteryzujące gospodarkę – np. przynajmniej dwa kwartały spadku PKB.
Cykl życia kryzysu Rozwój i przebieg kryzysu z perspektywy jego dynamiki, potencjału destabilizującego, a także zasięgu geograficznego opisuje model cyklu życia kryzysu. Składa się on z pięciu etapów: 1. Kumulacja 2. Inicjacja 3. Zarażanie 4. Transmisja 5. Nowa rzeczywistość pokryzysowa.
Historyczne przykłady Największe światowe kryzysy to: Wielki kryzys (1929–1933), kryzys naftowy (1973) oraz globalny kryzys finansowy (2007–2009).
W Polsce: Wielki kryzys w Polsce (1929–1935).
Zobacz też kryzys walutowy dekoniunktura
Przypisy
Kategoria:Polityka gospodarcza Kategoria:Cykle koniunkturalne