Chorąży

thumb|Sebastian Sobieski, chorąży wielki koronny w 1605 r. (ilustracja z tzw. rolki sztokholmskiej) thumb|Polski chorąży z epoki napoleońskiej (mal. Léon Cogniet, 1831) thumb|Konny chorąży podczas powstania styczniowego (rycina współczesna) Chorąży (chor.) – nazwa stopnia w korpusie osobowym podoficerskim (do 2004 roku w osobnym korpusie chorążych). Do korpusu podoficerów należy młodszy chorąży, a do podoficerów starszych należą: chorąży, starszy chorąży i starszy chorąży sztabowy.

Historia W średniowiecznej Polsce rycerz noszący chorągiew swojego oddziału, księcia lub ziemi.

Później był to urzędnik (łac. vexillifer) podporządkowany kasztelanowi. W jego kompetencji leżało przygotowanie rycerstwa podczas pospolitego ruszenia i przyprowadzenie go do kasztelana. Po zjednoczeniu państwa stał się wyższym urzędem ziemskim. Dodatkową funkcją chorążego (jedynie w Wielkopolsce i tylko do przełomu XV/XVI w.) był udział w sądzie ziemskim.

Chociaż funkcja „chorążego” pojawia się bardzo wcześnie, to w oddziałach wojskowych stopień chorążego występuje po raz pierwszy w regestrach z roku 1589. Początkowo nie miał on rangi oficerskiej i nadawano go towarzyszowi przeznaczonemu do noszenia chorągwi.

W wieku XVIII oraz w ludowym Wojsku Polskim w latach 1943–1957 stopień chorążego był najniższym stopniem oficerskim. W Wojsku Polskim II RP został wprowadzony w 1919 roku jako stopień pomiędzy starszym sierżantem a podporucznikiem. Początkowo nadawano go doświadczonym podoficerom, którzy z powodu braków kadrowych byli powoływani na stanowiska oficerskie, lecz z racji nielegitymowania się wymaganym wykształceniem nie mogli zostać oficerami. Chorąży pełnił służbę oficerską, podlegał karom dyscyplinarnym i służbowym tak jak oficer i posiadał pewne przywileje stanu oficerskiego, jak np. korzystanie z kasyna, ale nie miał praw do sądu honorowego i towarzyskich w Wojsku Polskim. Demobilizacja przyniosła likwidację „korpusu” chorążych. W połowie 1922 roku wstrzymano mianowanie podoficerów na ten stopień. Od roku 1923 stopień w likwidacji, chorążowie zostali zaliczeni do korpusu podoficerskiego i zrównani w prawach z podoficerami, zgodnie z zasadą ścisłego odseparowania oficerów i szeregowych; od 1935 roku stopień w ponownym zastosowaniu. W 1957 roku został zniesiony, a w 1963 pojawił się ponownie, w związku z utworzeniem korpusu chorążych. Został wówczas umiejscowiony pomiędzy starszym sierżantem a starszym chorążym. W 1967 roku poniżej chorążego utworzono w hierarchii stopnień młodszego chorążego.. W 2004 roku zlikwidowano korpus chorążych, a stopnie wchodzące w jego skład przeniesiono do korpusu podoficerów.

Tytuły rodzinne W przeszłości dzieciom chorążego przysługiwały tytuły odojcowskie. Dla synów tytułem takim był chorążyc, a dla córek chorążanka. Żony miały prawo do tytułu odmężowskiego – chorążyna. Także wnukowie, o ile nie posiadali własnych godności, używali według zwyczaju (co jednak nie było prawnie usankcjonowane) tytułu chorążowic, zgodnie z popularną maksymą: „Szlachcic bez tytułu jak lis bez ogona” (znanego z Pana Tadeusza Mickiewicza w wersji: „Chart bez ogona jest jak szlachcic bez urzędu” (księga pierwsza)).

Oznaczenie Zgodnie z przepisami ubiorczymi żołnierzy Wojska Polskiego z 1972 roku, chorąży nosił na środku taśmy otokowej czapki garnizonowej podoficera umieszczoną w linii równoległej do krawędzi taśmy jedną gwiazdkę. Naramienniki obszyte wokół (z wyjątkiem miejsca wszycia rękawa) jednolitą taśmą szerokości 5 mm. Ponadto jedna gwiazdka umieszczona wzdłuż linii prostej biegnącej przez środek naramiennika w odległości 3 cm od wszycia rękawa.

Przepisy ubiorcze z 1952 roku stanowiły, że na naramienniku nosił jedną gwiazdkę. Naramiennik nie był obszyty i nie miał tasiemki przez środek

Przepisy ubioru polowego z r. 1919 przewidywały: naramienniki kurtki i płaszcza oszyte dokoła wzdłuż wolnej krawędzi taśmą karmazynową wełnianą o szerokości 1 cm. Na środku naramiennika wzdłuż, jedna gwiazdka haftowana oksydowanymi nićmi lub wytłaczana pięciopromienna, o ostrych promieniachDługość promienia od środka – 1 cm.. Na czapce na szwach tasiemka wełniana karmazynowa szerokości 0,5 cm. Na górnej krawędzi otoka dookoła taka sama tasiemka. Pod orzełkiem jedna gwiazdka.

W wojsku polskim w okresie Sejmu Wielkiego i w wojsku Kościuszki oznaką stopnia była jedna gwiazdka.

Zobacz też

chorąży wielki koronny chorąży wielki litewski urzędy ziemskie stopień wojskowy, podchorąży, kadet

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Wojsko, wojna, broń. Leksykon PWN (red. Marcin Kamler). Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, .

Kategoria:Polskie stopnie i rangi wojskowe Kategoria:Urzędy ziemskie Kategoria:Wojskowość staropolska