thumb|Jelec miecza, w postaci krzyża thumb|Schemat prostej rękojeści rapiera. Części jelca: C – kabłąk, D – krzyż, E – obłęk poziomy, F – obłęki pionowe, tu tworzące tzw. „oślą podkówkę” i połączone poniżej ricassa dodatkowym obłękiem poziomym. Pozostałe elementy: A – głowica, B – rękojeść, G – ricasso, H – głownia
Jelec, garda (z fr. garde – ochrona) – element broni białej, część rękojeści, służąca do ochrony dłoni. Funkcją jelca jest ochrona dłoni przed ciosami przeciwnika podczas walki, jednocześnie zabezpiecza on dłoń przed ześlizgnięciem się z rękojeści na głownię.
Najprostszą formą jelca jest krzyż, czyli poprzeczka między rękojeścią a głownią. Rozbudowane formy jelca chronią dłoń dodatkowymi prętami (kabłąkami i obłękami) oraz tarczkami. Bardzo zabudowane jelce przyjmują postać kosza, okrywającego całą dłoń. Rozbudowany jelec nazywa się furdymentem.
Części jelca Podstawowe części jelca to krzyż, kabłąki, obłęki i tarczki.
Krzyż Pozioma poprzeczka (pręt lub listwa), często stanowiąca samodzielny jelec. Ramiona mogą być proste lub wygięte, tak w płaszczyźnie poziomej, jak i pionowejOpis dotyczy broni wiszącej pionowo, u boku noszącego, rękojeścią ku górze. Określenia „poziomy” i „pionowy” odnoszą się do położenia elementu względem ziemi, „przedni”, „tylny”, „wewnętrzny” i „zewnętrzny” – względem użytkownika („wewnętrzny” – od strony ciała, „przedni” – od frontu itp.).. Często wyginano ramiona w dół, w kierunku głowni, lub w poziomy „S” (fakt wygięcia ramion nie zmieniał nazwy elementu). Końcówki ramion mogły mieć różne formy, np. wachlarzowate lub zakończone w kulkę.
Jelec w postaci krzyża jest typowy dla średniowiecznych mieczy europejskich i szabel wschodnich. Dla wzmocnienia, w miejscu połączenia z głownią stosowaną wąsy – poprzeczne do krzyża listewki zachodzące na pochwę z dołu, a na trzon rękojeści z góry.
Rodzaje Wyróżnia się następujące rodzaje jelca: mieczowy – otwarty, prostopadły do głowni tworzący z nią formę krzyża, o ramionach prostych lub wygiętych ku dołowi (w mieczach dwuręcznych czasem wzbogacony o dodatkowy „jelec” – wąsy); rapierowy – występujący w wielu zróżnicowanych formach, najczęściej z obłękami lub dzwonem; szablowy: otwarty (bezkabłąkowy), w którym dłoń trzymająca broń jest chroniona tylko przed cięciami ześlizgującymi się po głowni; zamknięty (kabłąkowy), w którym dłoń jest chroniona również przed cięciami wymierzonymi w uchwyt; szpadowy, w którym dłoń chroniona jest przed pchnięciami za pomocą tarczek.
Niekiedy jako jelec klasyfikowana jest również japońska tsuba.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Wojsko, wojna, broń. Leksykon PWN (pod red. Marcina Kamlera). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, .
Kategoria:Części broni białej