Wspólne strategie od 1 maja 1999 r. do 30 listopada 2009 r. stanowiły jeden instrumentów, za pomocą których Unia Europejska prowadziła wspólną politykę zagraniczna i bezpieczeństwa. Traktat lizboński, który wszedł w życie 1 grudnia 2009 r. nie wymienia wspólnych strategii pośród instrumentów prowadzenia WPZiBTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 25, jednak daje Radzie Europejskiej możliwość określania strategicznych kierunków prowadzenia polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Ponadto jeżeli wymaga tego sytuacja międzynarodowa, przewodniczący Rady Europejskiej może zwołać nadzwyczajne jej posiedzenie w celu określenia strategicznych kierunków polityki Unii w obliczu takiej sytuacjiTraktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 26.
Wspólne strategie zostały wprowadzone Traktatem amsterdamskim i miały służyć określaniu sposobów działania Unii w odniesieniu do określonych obszarów, gdzie państwa członkowskie miały ważne, wspólne interesy. Miały one określone cele, czas realizacji oraz wyznaczone środki finansowe, które musiały zapewnić Unia oraz państwa członkowskie. O konieczności przyjęcia wspólnych strategii decydowała Rada Unii Europejskiej, a realizację tego zadania zlecała Radzie EuropejskiejTraktat amsterdamski, wersja skonsolidowana, art. 13., która przyjmowała je na zasadzie jednomyślności. Podczas ich realizacji część decyzji była podejmowana także na zasadzie większości kwalifikowanej.
Łącznie wypracowano trzy wspólne strategie: 12 maja 1999 r. odnośnie do Rosji, 11 grudnia 1999 r. odnośnie do Ukrainy i 19 czerwca 2000 r. odnośnie do regionu śródziemnomorskiego.
Rosja Pierwszą w historii wspólną strategię ustalono na szczycie UE w Kolonii 4 czerwca 1999 r. Została ona przyjęta na 4 lata, a w czerwcu 2003 r. przedłużona na następny rok, wygasła 24 czerwca 2004 r. Precyzowała ona cele unijnej polityki wobec Rosji:
wzmacnianie demokracji i rządów prawa oraz roli publicznych instytucji w Rosji poprzez m.in. wsparcie tego kraju w wysiłkach na rzecz przestrzegania praw człowieka i zasad demokracji, rozwijanie społeczeństwa obywatelskiego, rozwój kontaktów międzykulturowych oraz wolnych mediów i organizacji pozarządowych, pomoc w rozwiązaniu problemu uchodźców migrujących wewnątrz Rosji, działania na rzecz uczynienia rosyjskiego wymiaru sprawiedliwości i systemu władzy bardziej przejrzystymi włączenie Rosji do europejskiego systemu gospodarczego poprzez pomoc doradczą odnośnie do polityki gospodarczej, wsparcie rosyjskiego przemysłu, rolnictwa i energetyki, wsparcie reform sektora bankowego oraz skoordynowanie unijnej polityki wobec Rosji odnośnie do finansów współdziałanie na rzecz europejskiego i światowego bezpieczeństwa poprzez rozwój wspólnych inicjatyw, zwiększania operacyjnej roli dialogu politycznego (poprzez m.in. nadanie dużych uprawnień wysokiemu przedstawicielowi do spraw wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa), rozszerzenie współpracy w zakresie dyplomacji prewencyjnej, zmierzającej do zapobiegania konfliktom i handlu bronią, przez współpracę z Rosją dotyczącą opracowywania Europejskiej Karty Bezpieczeństwa i rozważenie warunkowego uczestnictwa Rosji w misjach prowadzonych przez Unię Zachodnioeuropejską oraz poprzez kontrolę zbrojeń i popieranie nuklearnego rozbrojenia współpraca w stawianiu czoła globalnym wyzwaniom: zapewnianie bezpieczeństwa energetycznego i nuklearnego, niszczenie zapasów broni chemicznej, ochrona środowiska i bezpieczne składowanie niebezpiecznych odpadów chemicznych i nuklearnych, walka z przestępczością, praniem brudnych pieniędzy, handlem ludźmi i narkotykami poprzez współpracę policyjną i sądową, rozwój regionalnej i transgranicznej współpracy z Rosją, w szczególności odnośnie do obwodu królewieckiego
Ukraina Druga strategia została przyjęta 11 grudnia 1999 r. i dotyczyła Ukrainy. Podkreślała ona, że Unia dostrzega znaczenie powstania Ukrainy jako demokratycznego państwa i przywiązuje dużą wagę do jej proeuropejskiej orientacji. Strategia została przewidziana na 4 lata z możliwością dalszego jej przedłużenia. Określiła ona strategiczne cele, jakie UE stawia sobie wobec Ukrainy: wsparcie demokracji i wolnego rynku umacnianie bezpieczeństwa i stabilności w Europie i na świecie współpraca polityczna, w szczególności dotycząca zbliżania Ukrainy do Unii współpraca w zakresie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych współpraca gospodarcza współpraca kulturalnaRyszard Zięba, op. cit., s. 168-169.
Region śródziemnomorski Wspólna strategia wobec regionu śródziemnomorskiego została przyjęta 19 czerwca 2000 r. na szczycie w Feira, jednak jej przygotowanie Rada Europejska zaleciła półtora roku wcześniej, podczas spotkania w Wiedniu w grudniu 1998 r. Strategia deklarowała chęć UE do rozwijania wzajemnych kontaktów na zasadzie partnerstwa i dążenia do realizacji postanowień Partnerstwa Eurośródziemnomorskiego. Unia zapowiedziała działania na rzecz pokoju na Bliskim Wschodzie, m.in. ustalenie Eurośródziemnomorskiej karty pokoju i stabilności. Wspólna strategia ustalała cele UE wobec regionu śródziemnomorskiego: rozwój gospodarczy regionu stworzenie obszaru pokoju i stabilności promocja demokracji, praw człowieka i rządów prawa ustanowienie partnerstwa społeczno-kulturalnego pomoc partnerom z regionu w liberalizacji handlu, transformacji gospodarczej i zwiększeniu atrakcyjności inwestycyjnej współpraca w zakresie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych zwalczanie rasizmu, ksenofobii i nietolerancji
Realizację postanowień strategii powierzono różnym organom. Wysoki przedstawiciel do spraw WPZiB, wspomagany przez specjalnego wysłannika ds. pokoju na Bliskim Wschodzie, miał wspierać prezydencję i Radę UE. Komisja Europejska i Rada UE miały dbać o spójność i efektywność unijnych działań. Wspólna strategia została ustalona na 4 lata. W listopadzie 2004 r. przedłużono ją, wygasła 23 stycznia 2006 r.Ryszard Zięba, op. cit., s. 193-196.
Przypisy
Kategoria:Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa