Republiki radzieckie – twory państwowe odwołujące się do ideologii leninizmu, powoływane w końcu pierwszej wojny światowej i wkrótce po jej zakończeniu. Republiki powstawały samorzutnie (poza granicami Imperium Rosyjskiego przed 1917), lub jako państwa marionetkowe, z inspiracji Rosyjskiej Partii Komunistycznej (bolszewików), lub w konsekwencji agresji Armii Czerwonej.

Republiki radzieckie tworzone były także w latach późniejszych jako jednostki podziału administracyjnego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w wyniku podbojów nowych ziem (państw) lub reorganizacji władz istniejących wcześniej jednostek terytorialnych.

Republiki radzieckie 1917-1922 W okresie 1917–1922 powstały m.in. następujące republiki:

W 1918 istniała w zalążku Fińska Socjalistyczna Republika Robotnicza podczas wojny domowej w Finlandii.

W 1920 roku, w trakcie wojny polsko-bolszewickiej, przygotowywane było powołanie republiki radzieckiej pod nazwą Polska Socjalistyczna Republika Rad.

Republiki radzieckie poza imperium Rosyjskim Większość republik radzieckich powstała na terytorium byłego Imperium Rosyjskiego. Jednak analogiczne państwa powstawały także w wyniku działań rewolucyjnych na terenie państw Europy środkowej i zachodniej: Alzacka Republika Rad – istniejąca wyłącznie w 1918 Bawarska Republika Rad – istniejąca wyłącznie w 1919 Bremeńska Republika Rad – istniejąca wyłącznie w 1919 Besarabska Socjalistyczna Republika Radziecka – 1919–1920 Słowacka Republika Rad – istniejąca wyłącznie w 1919 Węgierska Republika Rad – istniejąca wyłącznie w 1919 Podjęto także próbę powołania Radzieckiej Republiki Iranu – ruch partyzancki Dżangalije wspierany przez wojska radzieckie ustanowił efemeryczną republikę, która istniała w latach 1920–1921.

Powstanie ZSRR 30 grudnia 1922 na mocy traktatu założycielskiego ZSRR ustanowiony został Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, którego sygnatariuszami były: Zakaukaska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka Białoruska Socjalistyczna Republika Radziecka

Od momentu ustanowienia ZSRR przez republikę radziecką rozumie się podmioty wchodzące w skład tego związku – zarówno republiki związkowe, jak i wchodzące w ich skład autonomiczne republiki radzieckie.

II wojna światowa Po pakcie Ribbentrop-Mołotow do ZSRR przyłączono państwa lub części państw, i ustanowiono republiki: Karelo-Fińska SRR – marzec 1940, jako pozostałość marionetkowej Fińskiej Republiki Demokratycznej po wojnie zimowej (istniejąca do 1956) Estońska SRR – po okupacji przez Armię Czerwoną Republiki Estonii w czerwcu 1940 i aneksji przez ZSRR w sierpniu 1940 Litewska SRR – po okupacji przez Armię Czerwoną Republiki Litwy w czerwcu 1940 i aneksji przez ZSRR w sierpniu 1940 Łotewska SRR – po okupacji przez Armię Czerwoną Republiki Łotwy w czerwcu 1940 i aneksji przez ZSRR w sierpniu 1940 Mołdawska SRR – po aneksji Besarabii przez ZSRR w konsekwencji ultimatum wobec Rumunii w czerwcu 1940

Rozwiązanie ZSRR W trakcie rozpadu ZSRR, od 1988 roku kolejne republiki związkowe ZSRR ogłaszały niepodległość. Na mocy Porozumienia białowieskiego (8 grudnia 1991) Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich przestał istnieć, a w ciągu kolejnych miesięcy wszystkie republiki wchodzące wcześniej w skład ZSRR (w tym jako autonomiczne republiki radzieckie) usunęły nazwę „radziecka” ze swoich nazw.

Kategoria:Republiki związkowe ZSRR Kategoria:Europa w XX wieku‎