Janusz Korczak (ok 1878-1942) – polski pedagog, publicysta, pisarz i lekarz. Autor wielu powieści, publikacji i wypowiedzi radiowych. Na łamach różnych czasopism publikował humoreski i artykuły na tematy społeczne, obyczajowe i wychowawcze. Dorobek pisarski Korczaka to ponad 20 książek, około 1400 tekstów drukowanych w około 100 pismach oraz około 200 materiałów nie publikowanych. Poniżej znajduje się niekompletna lista jego dzieł ułożonych w porządku chronologicznym.
1896
Debiut w prasie: humoreska Węzeł gordyjski w czasopiśmie Kolce nr 39. 1898 Udział w konkursie I.J. Paderewskiego na sztukę teatralną, ogłoszonym przez Kurier Warszawski (dziennik). Wysyła wyróżniony dramat Którędy? (nie zachował się) pod pseudonimem Janasz Korczak. 1900 W lutym zaczyna pracować pod pseudonimem Hen-Ryk z tygodnikiem satyrycznym Kolce (tygodnik) jako współautor zespołowo pisanej sensacyjnej powieści Lokaj. Ogłasza siedmioodcinkowy cykl artykułów pod tytułem Dzieci i wychowanie w tygodniku Wędrowiec.
1901 Felietonista tygodnika satyrycznego Kolce (współpracował z tygodnikiem do 1904). Publikuje pod pseudonimem Hen, m.in. humoreskę Węzeł Gordyjski.
Dzieci ulicy. Opublikowana w Warszawie powieść 1901. Drukowana najpierw w odcinkach w Czytelni dla Wszystkich (nr 1 - 18), następnie w wydaniu książkowym. Oparta na materiale obserwacyjnym i faktograficznym gromadzonym przez Korczaka w ciągu kilku lat obcowania z dziećmi i dorosłymi mieszkańcami Powiśla, Starego Miasta, Woli, Ochoty. Doskonała znajomość terenu, na którym toczy się akcja, a także realizm opisu dzieci wałęsających się po mieście w poszukiwaniu środków utrzymania dla siebie, rodzeństwa i rodziców.
1903 - 1905 Współpracuje z tygodnikiem „Głos” (rubryka Na widnokręgach).
1904 Od stycznia na łamach „Głosu” zaczyna ukazywać się w odcinkach powieść Dziecko salonu.
1905
Koszałki Opałki. Satyry społeczne. Warszawa 1905, wyd. II: 1910. Wybór felietonów publikowanych na łamach Kolców. Recenzja: Antoni Lange [5 maja 1905 r.] – Korczak zajmuje się wszystkimi sprawami społecznymi bez względu na to, czy są wielkie, czy małe;
1906
Dziecko salonu (1906, wyd. II popr. 1927). Powieść zawierająca wątki autobiograficzne, będące literackim opracowaniem jego osobistych przeżyć i doświadczeń z wędrówek po norach staromiejskich, zamieszkanych przez nędzę Warszawy. Recenzja: Stanisław Brzozowski [28 kwietnia 1905 r.] – Na wszystkie tony rozbrzmiewa na kartkach jego utworów – skarga przekleństwo, złorzeczenie społeczeństwu, które przyszłość własną, spycha bezlitośnie w grób, nędzę fizyczną, umysłową, kalectwo, zdziczenie i zbrodnię.
1909 Obrazki i opowiadania z życia kolonijnego chłopców żydowskich drukowane w odcinkach w Promyku. Obrazki i opowiadania z życia kolonijnego chłopców polskich drukowane w Promyku.
1910
Mośki, Joski i Srule (Warszawa 1910, wyd. II Warszawa 1922, wyd. III W-wa 1934), Opowieść dla dzieci. Tworzywem tej powieści publikowanej w odcinkach w Promyku 1909 nr 1 -14 był materiał obserwacyjny i faktograficzny zgromadzony w czasie pracy na kolonii letniej w Michałówce . Poszczególne odcinki powieści wywołują duże zainteresowanie młodych czytelników, o czym świadczą odpowiedzi redakcji Płomyka na ich listy. Stasiowi P. z Będzina, Heli W. Andzi J. z Krakowa, Nurkowi z Białego Dunajca, Jarusiowi M z Krakowa.
1911
Józki, Jaśki i Franki (Warszawa 1911, wyd. II W-wa 1922, wyd. III W-wa 1930). Na łamach Promyka ukazywała się w odcinkach od 1909 roku. Jej tworzywem są obserwacje, fakty i wydarzenia z życia chłopców na kolonii letniej w Wilhelmówce .
1913
Sława. Opowieść (W-wa 1913, wyd. II W-wa 1925, wyd. III nowe W-wa 1935, wyd. IV nowe W-wa 1937), Recenzja: Jan Lorentowicz. – To bardzo żywy, dosadny, tu i ówdzie podkreślony delikatną ironią obraz wewnętrznego życia dzieci w szkole powszechnej.
1914
Bobo (W-wa 1914). Książka zawiera trzy opowiadania: Studium powiastka, Feralny tydzień [z Życia szkolnego], Spowiedź motyla. Recenzja: E. Rab. [15 lutego 1914 r.] Książka o dziecku i młodzieży – ale nie dla młodzieży. Recenzja: Wincenty Rzymowski. Korczak rozbił legendę o beztroskiej szczęśliwości dziecka. Wydobył na jaw sprzeczność interesu między dziećmi a rodzicami, i słusznie! Ale dlaczego sprzeczność tę ubrał w postać antagonizmu między proletariatem a burżuazją?.
1914-1918 Pracuje nad Jak kochać dziecko. 1919
W Bibliotece Zrzeszenia Nauczycielstwa Polskich Szkół Początkowych wychodzi książka Momenty wychowawcze (Warszawa 1919, wyd. II poszerzone 1924). Książka ukazuje warsztat pracy Korczaka: formy i sposoby obserwacji dziecka, oraz sposoby gromadzenia materiału empirycznego. Czytelników autor uprzedza, że książka nie jest wzorem, jak należy podobne studia prowadzić. Recenzja: Zygmunt Nowicki [luty 1919 r.] Książka zawiera garść niezmiernie ciekawych notatek z obserwacji dzieci w wieku przedszkolnym. Autor zagląda w głąb stosunków, jakie zachodzą między dziećmi i dostrzega to, czego zwykle dorośli nie dostrzegają, mianowicie: psychiczne zawikłania, subtelne zatargi różnych charakterów, walki i rywalizację – słowem szereg dramatów życiowych. Odsłonił nam rzeczywiste życie dzieci, oraz cały szereg zagadnień życiowych i wychowawczych. Pierwsza część Jak kochać dziecko, Dziecko w rodzinie (W-wa 1919, wyd. II Jak kochać dzieci, W-wa 1920, wyd. III Jak kochać dziecko W-wa 1929). Tłumaczenia: angielskieKorczak, J. (1967). How to love a child (J. Bachrach, Trans.). In M. Wolins (Ed.), Selected works of Janusz Korczak (pp. 81–462). Washington, DC: National Science Foundation.. Korczak uprzedza swoich czytelników, że w książce nie znajdują, ani przepisów ani recept na nurtujące ich wątpliwości... chcę by zrozumiano, że żadna książka, żaden lekarz nie zastąpią własnej czujnej myśli, własnego uważnego spostrzegania. Recenzja: A.K. [luty 1919 r.] Rozdziały poświęcone dziecku podyktowane są przez długą a umiejętną obserwację dziecka, przez odczucie i zrozumienie jego duszy. Przebija wszędzie jedna myśl: kochajmy dziecko, ale kochajmy rozumnie. A sposoby wychowania stosujmy nie do tego, kogo chcemy wychować, ale do tego, jakich sposobów dane dziecko potrzebuje. 1919 - 1926 W czasopiśmie dla dzieci i młodzieży W Słońcu ukazuje się cykl artykułów pod tytułem Co się dzieje w świecie?.
1920 Część II Jak kochać dzieci. Internat. Kolonie letnie i część III Jak kochać dzieci. Dom Sierot. Wznowienie w 1929 r. nosi tytuł: Jak kochać dziecko. Przedmowa do rozprawy Jędrzeja Śniadeckiego O fizycznym wychowaniu dzieci. gazetc 1921
W Bibliotece Związku Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych ukazuje się broszura O gazetce szkolnej.
1922
Szkice poetyckie Sam na sam z Bogiem. Modlitwy tych, którzy się nie modlą.
1923 Król Maciuś Pierwszy. Powieść (Warszawa 1923, wyd. II 1925, wyd. XI Poznań 1991), jedna z najbardziej znanych i popularnych książek Korczaka. Tłumaczenia: angielskieKorczak, J. (2004). King Matt the first (R. Lourie, Trans.). Chapel Hill, NC: Algonquin Books., esperanckieKorczak, J. (2009). Reĝo Maĉjo la Unua. Tradukis el la pola Tomasz Chmielik. Świdnik, 2009 (2a eld). Eldoninto: T. Chmielik. Ilustris lernejaj infanoj. 9788392874003, hebrajskie, japońskie, litewskie, niemieckie, rosyjskie. Recenzja: M.R. [Maria Rittinger] Książka pisana dla dzieci, dla chłopców o wyraźnych skłonnościach reformatorskich. Król Maciuś Korczaka postępuje tak, jak postępują inni królowie w literaturze, szczególnie ci z literatury angielskiej. – Jest prawym, szlachetnym, odważnym, lecz słabym i chwiejnym, bo – tylko człowiekiem. Król Maciuś na wyspie bezludnej (1923).
1924
Powieść Bankructwo małego Dżeka (1924). Książka o podstawach funkcjonowania ekonomii i to w ujęciu kapitalistycznym, wplecionych w bardzo wzruszającą historię ucznia III klasy, który z dobrego serca zakłada szkolną kooperatywę.
1925
Kiedy znów będę mały (1925). Książkę Korczak adresuje do dorosłego i młodego czytelnika. Zwracając się do dorosłych czytelników, którzy twierdzą, że nuży ich obcowanie z dziećmi, gdyż muszą się, zniżać do ich pojęć, pochylać, naginać, kurczyć pisze: Mylicie się. Nie to nas męczy. Ale że musimy się wspinać do ich uczuć. Wspinać, wyciągać, na palcach stawać, sięgać, żeby nie urazić. Tłumaczenia: angielskieKorczak, J. (1992). When I am little again (E.P. Kulawiec, Trans.). In When I am little again and Child’s right to respect (pp. 3–158). Lanham, MD: University Press of America.. Recenzja: J. Stycz. [Hermina Naglerowa] J. Korczak jest nie tylko przyjacielem dzieci, ale właśnie przyjacielem niedorosłych ludzi i dlatego nie traktuje ich z wysokości dorosłego człowieka, nie lekceważy sobie ich radości i smutków, a co najważniejsze, nie tworzy fantastycznego świata dzieci.
1926
Dialogi Bezwstydnie krótkie.
1927
Feralny tydzień (Warszawa, Kraków : J. Mortkowicz 1927). Książka zawiera trzy opowiadania: Feralny tydzień, Franek, Moja obrona.
1926 - 1930 Redaguje Mały Przegląd pismo pisane przez dzieci i młodzież.
1929
Broszura Prawo dziecka do szacunku (1929). Tłumaczenia: angielskieKorczak, J. (1992b). Child’s right to respect (E.P. Kulawiec, Trans.). In When I am little again and Child’s right to respect (pp. 159–186). Lanham, MD: University Press of America..
1930
Prawidła życia. Pedagogika dla młodzieży i dorosłych.
1931 1 października teatr Ateneum przedstawia Senat szaleńców. Humoreska ponura 1931.
1933 - 1939
W Biblioteczce Palestyńskiej dla Dzieci publikuje opowiadania Ludzie są dobrzy, Trzy wyprawy Herszka.
1935
Kajtuś Czarodziej. Powieść fantastyczna (Warszawa 1935, 1973, Kraków 2001), tę powieść dla dzieci i młodzieży Korczak dedykuje niespokojnym chłopcom. Recenzja: Stefan Rumelt (26 lutego 1935): ... autor traktuje dzieci jak ludzi dorosłych, z pobłażliwością wtajemnicza w nieznane, poważne i nieważne sprawy dzieci. Recenzja: Jan Kott (31 grudnia 1935): ... w książce jest świetnie podpatrzona psychologicznie prawda marzeń, przecież nie tylko dziecięcych...
1935 - 1936 Wygłasza pogadanki (gadaninki) Pedagogika żartobliwa w Polskim Radiu, skąd został usunięty w wyniku nagonki narodowców, którzy zarzucili mu zażydzanie radia i demoralizację; pretekstem było poruszenie tematu nocnego moczenia u dzieci.
1938
Opowiadanie Uparty chłopiec. Życie Ludwika Pasteura. Publikuje Refleksje.
1939
W Warszawie zostaje wydana Pedagogika żartobliwa: moje wakacje : gadaninki radiowe starego doktoraKorczak, J. (1977). Pedagogia mevadachat [Playful pedagogy]. In Childhood of respect (D. Sadan & S.Metzer, Trans.). Tel Aviv, Israel: Beit Lohamei Haghetaot and Hakibbutz Hameuchad. Był prelegentem w Polskim Radiu.
1939-1942 Pisze Pamiętnik opublikowany w tomie 4 Wyboru pism, 1958. Tłumaczenia: angielskieKorczak, J. (2003). Ghetto diary (J. Bachrach & B. Krzywicka, Trans.). New York: Holocaust Library..
4 VIII 1942
Ostatnie wpisy do Pamiętnika.
Inne wydania Po śmierci Janusza Korczaka ukazały się między innymi: Wybór pism pedagogicznych (tom 1-2, 1957-1958) Wybór pism (tom 1-4, 1957-1958) Pisma wybrane (tom 1-4, 1978) Dzieła wszystkie (publikowane od 1992) Janusz Korczak. Teksty wybrane (2021)
Przypisy
Linki zewnętrzne Pedagogika żartobliwa w Dolnośląskiej Bibliotece Cyfrowej Utwory Janusza Korczaka w serwisie Wolne Lektury
*