Prejmer

thumb|240px|Ulica w Prejmer thumb|240px|Kościół warowny w Prejmer Prejmer (niem. Tartlau, węg. Prázsmár) – miejscowość w Rumunii położona w południowo-wschodniej części Siedmiogrodu w okręgu Braszów (ok. 20 km na północny wschód od Braszowa, w regionie zwanym Burzenland). W przeszłości zamieszkana głównie przez Sasów siedmiogrodzkich. Znana ze znajdującego się w niej jednego z charakterystycznych dla tego regionu kościołów warownych. Wraz z sześcioma innymi wsiami siedmiogrodzkimi znajduje się od 1999 r. na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Historia Wieś, położona w Burzenlandzie, w początkach XIII w. znajdowała się na terenach przekazanych krzyżakom, którzy wznieśli tutaj pierwszy kościół. Pierwszy raz w źródłach jej nazwa pojawia się w dokumencie, na mocy którego król węgierski Bela IV przekazał ją cystersom. Wielokrotnie niszczona, zarówno przez najazdy tatarskie i tureckie, jak i w trakcie waśni pomiędzy władcami Siedmiogrodu i sąsiednich krain rumuńskich.

Wieś zamieszkana była przez stulecia głównie przez Sasów (według spisu z 1910 mieszkało tutaj 3580 osób, w tym 2066 Niemców, 1336 Rumunów, 123 Węgrów i 55 Romów), którzy jednak wyemigrowali stąd w znakomitej większości pod koniec XX w. Ich miejsce zajęła ludność rumuńska i cygańska.

Ostatni spis z 2002 roku wykazał, iż w Prejmer mieszka 8316 osób, w tym 7612 Rumunów, 375 Romów, 216 Węgrów i 110 Niemców; 7758 to prawosławni, 134 ewangelicy, 129 katolicy a 118 kalwini.

Kościół warowny

Budowę pierwszego kościoła w Prejmer rozpoczęli w 1218 r. krzyżacy, a kontynuowali później cystersi – powstała świątynia na planie krzyża greckiego, z wielobocznymi zamknięciami ramion i wysoką wieżą (przechodzącą w ośmiobok) nad skrzyżowaniem naw. Przebudowa kościoła nastąpiła w 2. połowie XV i na początku XVI w., gdy nadano mu kształt krzyża łacińskiego (poprzez przedłużenie nawy zachodniej, której dano sklepienie sieciowe). Mniej więcej z tego okresu pochodzą najcenniejsze zabytki ruchome z wnętrza kościoła – gotycki tryptyk ze scenami pasyjnymi i wczesnorenesansowe stalle.

Kościół w Prejmer już od XIII w. miał charakter obronny, stopniowo umacniany. Z tego względu stanowi on jeden z typowych kościelnych zespołów warownych charakterystycznych dla regionu. Wokół kościoła wzniesiono potężne mury obronne, po kolejnych rozbudowach sięgające nawet 14 m wysokości, jednocześnie bardzo grube. Mieszczą w sobie od strony wewnętrznej 270 pomieszczeń rozmieszczonych na kilku kondygnacjach (od 2 do 4). Służyły one jako schronienie dla mieszkańców wsi i ich dobytku na wypadek zagrożenia. Efektowne jest rozwiązanie dostępności tych pomieszczeń, na które składają się liczne drewniane schodki i galeryjki biegnące po licu murów. Po szczycie murów, pod dachem, biegnie przez cały ich obwód korytarz obronny z otworami strzelniczymi. W XVI w. kompleks rozbudowano, dobudowując od południowego wschodu otoczony niższymi już murami dodatkowy dziedziniec z budynkiem szkoły gminnej (wybudowane wówczas mury obronne zyskały renesansową attykę). Znajdowały się tu również piekarnia i młyn wodny, który napędzała woda z potężnej fosy, otaczającej całe założenie.

Zobacz też Kościoły warowne w Siedmiogrodzie Sasi siedmiogrodzcy

Literatura

Linki zewnętrzne UNESCO World Heritage Centre: Villages with Fortified Churches in Transylvania (en, fr) UNESCO's World Heritage List from Romania: Transylvania village sites with fortified churches (en, fr, ro) Siebenbuerger.de Orte: Tartlau (de) HOG–Regionalgruppe Burzenland: Beschreibung von Tartlau (de) (hu, en)

Kategoria:Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Rumunii Kategoria:Wsie w okręgu Braszów Kategoria:Zabytki Rumunii Kategoria:Kościoły obronne