Jazep Januszkiewicz (biał. Язэп ЯнушкевічZapis według oficjalnego wariantu języka białoruskiego. Alternatywne formy zapisu, przy użyciu białoruskiej łacinki: Jazep Januškievič. Urodził się jako Iosif Januszkiewicz, zmienił imię na Jazep w 1993 roku., ros. Иосиф Янушкевич, Iosif Januszkiewicz; ur. 7 marca 1959 w Rakowie w rejonie wołożyńskim) – białoruski pisarz, poeta, tłumacz, archiwista i archeograf tekstolog, kandydat nauk (odpowiednik polskiego stopnia doktora); laureat Nagrody im. Lwa Sapiehy (2007).

Życiorys thumb|240px|Jazep Januszkiewicz na uniwersytecie Collegium Civitas w Warszawie, 15 września 2011 Urodził się 7 marca 1959 w miasteczku Raków, w rejonie wołożyńskim obwodu mińskiego Białoruska SRR. Jego ojciec Jazep był cyrulikiem, a matka, Maria-Irena z Grzybowskich – księgową w wiejskim sklepie. Uczył się w Rakowskiej Szkole Średniej. W 1981 roku ukończył studia w zakresie filologii białoruskiej i rosyjskiej na Wydziale Filologii Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego. Odbył aspiranturę w Instytucie im. Janki Kupały Narodowej Akademii Nauk Białorusi, a następnie pracował w nim jako pracownik naukowy. W 1987 roku uzyskał tytuł kandydata nauk (odpowiednik polskiego stopnia doktora). Temat jego rozprawy kandydackiej brzmiał: Twórczość Dunina-Marcinkiewicza w kontekście literatur słowiańskich. Jednocześnie, w latach 1996–2006, kierował Działem Archeografii Białoruskiego Naukowo-Badawczego Instytutu Dokumentoznawstwa i Spraw Archiwum. W latach 2006-2008 został trzykrotnie zwolniony z pracy. Zarazem od 1997 roku był zastępcą głównego redaktora wydawnictwa „Biełaruski Knihazbor”, a także zastępcą, a później pełniącym obowiązki przewodniczącego Komisji Archeograficznej Komitetu sa. Archiwów i Dokumentów przy Radzie Ministrów Republiki Białorusi. Wchodził w skład i zasiadał we władzach Związku Pisarzy Białorusi. W latach 2005–2006 pełnił funkcję przewodniczącego Białoruskiej Fundacji Literackiej.

Obecnie przygotowuje w Polsce rozprawę habilitacyjną na temat Równi w niewoli. Białorusko-polskie związki literackie w XIX wieku.

Działalność naukowo-badawcza i literacka W ramach pracy archiwisty, Jazep Januszkiewicz prowadzi badania historii białoruskiej literatury i kultury XIX–XX wieku, a także białorusko-polskie i białorusko-europejskie więzi historyczno-literackie. Prowadził badania w szeregu archiwów w Kijowie, Kórniku, Leningradzie, Lwowie, Moskwie, Paryżu, Warszawie, Wilnie i Wrocławiu.

Jako archeograf tekstolog opracował wiele naukowych wydań klasyków białoruskiej literatury: Wincentego Dunina-Marcinkiewicza, Franciszka Bahuszewicza, Wałcaua Łastouskiego, Historyja biełaruskaje litaratury Maksima Hareckiego, a także pierwszy akademiczny zbiór utworów Wincentego Dunina-Marcinkiewicza; Dyjaryjusz z XIX stahoddzia: Dzionniki Michała Hałubowicza jak histarycznaja krynica. Opracował trójjęzyczne (w językach: polskim, białoruskim i rosyjskim) wydania poematu Adama Mickiewicza Pan Tadeusz (1998) i Jakuba Kołasa Nowaja ziamla, a także wielojęzycznej książki "Kłasika", zawierającej utwory: Pińska szlacha Wincentego Dunina-Marcinkiewicza w językach: oryginalnym, białoruskim, angielskim, niemieckim, polskim i rosyjskim, a także Taras na Parnasie Kanstancina Wieranicyna w językach: białoruskim, angielskim, bułgarskim, hiszpańskim, niemieckim, polskim, rosyjskim i ukraińskim.

Jazep Januszkiewicz jako pierwszy opublikował oryginały Pińskiej szlachty Wincentego Dunina-Marcinkiewicza, Listy spod szubienicy Konstantego Kalinowskiego, Testament Adama Kikora, Dzienniki Uładzimira Karatkiewicza i inne. Jego białoruskojęzyczne wydanie Pana Tadeusza z 1998 roku było pierwszym wydaniem tego utworu w tym języku na Białorusi.

Zajmuje się badaniem wydarzeń związanych z powstaniem styczniowym i jego uczestnikami: książka „Portrety Powstania”, która ukazała się w języku białoruskim, polskim i litewskim, cieszy się dużym zainteresowaniem czytelników; podobnie jak i następna publikacja „I pierwszym objawił się Kalinowski. Spuścizna Kastusia Kalinowskiego w językach białoruskim, litewskim, polskim, ukraińskim, niemieckim, angielskim i hiszpańskim”.

Jest on także poetą, prozaikiem i tłumaczem, przede wszystkim z języka polskiego.

Uczestnik XXX Międzynarodowego Festiwalu Poezji „Maj nad Wilią".

Opinie Białoruski poeta Uładzimir Niaklajeu, który przyjaźni się z Jazepem Januszkiewiczem, wyraził opinię, że Januszkiewicz jest prawdziwym przedstawicielem rakowskiej szlachty, która nigdy nie żyła byle jak i nic byle jak nie robiła.

Prace Jazep Januszkiewicz jest autorem ok. 500 publikacji, w tym monografii. Są to m. in.: Historyja biełaruskaj litaratury (współautor); Biełaruski dudar – problem słowiańskich tradycji i wpływów w twórczości W. Dunina-Marcinkiewicza; U pradczuwanni znachodak (Mińsk, 1994) – na podstawie wędrówki badawczej po archiwach Warszawy, Wrocławia i Krakowa; Nieadmienny sakratar Adradżennia: Wacłau Łastouski; Nacyjanalnaja prahrama wydannia histarycznych krynic – o odnowieniu Białoruskiej Komisji Archeograficznej; Za archiunym paroham – o białoruskiej literaturze XIX–XX wieku w świetle archiwalnych poszukiwań; Swiatynia nad Isłaczaj: Rakauski kascioł Maci Bożaj Rużancowaj (historyja, dakumienty); Ziamla Kienatafau (Mińsk, 2009); Portrety Powstania 1863–1865 (Raków, 2013; wspólnie z Kamilą Januszkiewiczówną); KLOK: Pryśviačeńni (Raków, 2016); Siem ščaślivych hadoŭ: Rakaŭskaja parafija 925–1931: Chrost. Šlub. Śmierć (Historyja, dakumenty) / Siedem szczęśliwych lat: Parafja Rakowska 1925-1931: Chrzest. Ślub. Śmierć (Raków, 2018); Litoŭski Pieŭnik, abo Moj Maniuška / Kogut Litewski, czyli Mój Moniuszko (Raków, nakład Autora, 2019); I pieršym pakazaŭsia Kalinoŭski / I pierwszym objawił się  Kalinowski. Spuścizna Kastusiá [Konstantego] Kalinowskiego w językach: białoruskim, litewskim, polskim, ukraińskim, niemieckim, angielskim oraz hiszpańskim (Raków, nakład Autora, 2019) a także opowiadania, artykuły i eseje.

Nagrody Nagroda im. Lwa Sapiehy (4 kwietnia 2007 roku) – wręczana osobom zasłużonym dla stosunków polsko-białoruskich.

Przypisy

Literatura

Ars longa… PATRIA longa… (Raków, 2011); Twaram da szybienicy (Raków, 2013); Klok (Raków, 2016)

Kategoria:Absolwenci Wydziału Filologii Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego Kategoria:Białoruscy naukowcy Kategoria:Białoruscy pisarze Kategoria:Laureaci Nagrody im. Lwa Sapiehy Kategoria:Urodzeni w 1959