thumb|Maria Krzyszkowska i Witold Gruca w balecie Czerwony płaszcz Luigiego Nono w choreografii Françoise Adret, Państwowa Opera Warszawska, 1962 Maria Krzyszkowska, I voto Wójcikowska, II voto NowickaJoanna Sibilska-Siudym, Maria Krzyszkowska [w:] http://archiwum.teatrwielki.pl/baza/-/o/maria-krzyszkowska/169259/20181 (ur. 11 listopada 1925 w Warszawie, zm. 28 września 2014 w Legionowie) – artystka baletu, primabalerina Państwowej Opery Warszawskiej i Teatru Wielkiego w Warszawie w latach 1962–1977, a także kierowniczka baletu Teatru Wielkiego w latach 1970–1980 i 1985–1995.

Kariera artystyczna Uczyła się tańca u przedwojennej baleriny Ireny Szymańskiej w jej Szkole Tańca Artystycznego i Rytmiki (1937–1939) oraz u Leona Wójcikowskiego (1940–1944) w Prywatnej Szkole Baletu Zofii Pflanz-Dróbeckiej. Pierwsze ślady jej występów tanecznych odnajdujemy na afiszach poranków artystycznych w okupowanej Warszawie. Promowana przez Leona Wójcikowskiego, w latach 1942–1944 tańczyła okazjonalnie w Café-Varieté-Restauracja „Janusz” przy ulicy Tłomackie 13 oraz w Varieté „Maxim” w wieżowcu Prudentialu przy ówczesnym Placu Napoleona 9, a także Teatrze Rozmaitości Jar przy ulicy Senatorskiej 29.

Oto jej aktywność zawodowa:

1942–1944: występy estradowe w warszawskich kawiarniach 1946–1947: występy estradowe w duecie z Leonem Wójcikowskim 1947–1950: solistka muzycznego Teatru Nowego w Warszawie 1950–1953: primabalerina Opery Poznańskiej 1953–1961: solistka baletu Państwowej Opery Warszawskiej 1962–1965: primabalerina Państwowej Opery Warszawskiej 1965–1977: primabalerina Teatru Wielkiego w Warszawie 1970–1980: kierowniczka baletu Teatru Wielkiego w Warszawie 1985–1995: kierowniczka baletu Teatru Wielkiego w Warszawie 1995–1998: kierowniczka baletu Teatru Muzycznego „Roma”.

Życie prywatne Urodziła się w rodzinie Stanisława (1888–1949) i Marii Krzyszkowskich (1888–1967). W latach 1950–1961 jej mężem był tancerz, choreograf i pedagog Leon Wójcikowski (1899–1975). Po rozwodzie z nim, w 1961 związała się ze śpiewakiem-barytonem Zbigniewem Nowickim (1930–1990), wieloletnim sekretarzem teatralnej organizacji PZPR najpierw w Państwowej Operze Warszawskiej, a potem w Teatrze Wielkim, którego poślubiła niedługo przed jego śmiercią.

Po 1998 wycofała się z aktywności zawodowej i resztę życia spędziła samotnie w swoim warszawskim mieszkaniu przy Rynku Starego Miasta, przy Kamiennych Schodkach, przydzielonym w 1952 jej pierwszemu mężowi przez ówczesnego ministra kultury i sztukiIrena Turska, Przetańczone życie. Rzecz o Leonie Wójcikowskim, Polskie Wydawnictwo Muzyczne SA, Kraków, 2006, s. 156, . W ostatnich latach życia podupadła na zdrowiu i unikała kontaktów publicznych. W 2014 musiała poddać się poważnemu leczeniu szpitalnemu, po którym na czas rekonwalescencji znalazła się w Domu Opieki w Legionowie pod Warszawą, gdzie zmarła 28 września. Została pochowana 3 października 2014 w grobie rodzinnym na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 169-5-20). mały|Tablica na budynku przy Rynku Starego Miasta w Warszawie upamiętniająca Marią Krzyszkowską

Odznaczenia i nagrody Była najczęściej odznaczaną artystką polskiego baletu w okresie Polski Ludowej; otrzymała kolejno: 1953: Złoty Krzyż Zasługi 1955: Medal 10-lecia Polski Ludowej - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki - wskazana jako Wójcikowska-Krzyszkowska Maria. 1956: Złoty Krzyż Zasługi 1964: Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski 1967: Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia 1969: Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” 1971: Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski 1974: Medal 30-lecia Polski Ludowej 1978: Złota Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” 1979: Order Sztandaru Pracy II klasy 1979: Dyplom Ministerstwa Kultury ZSRRRadzieckie dyplomy dla polskich artystów, "Trybuna Ludu", nr 267, 13 listopada 1979, s. 9. 1984: Medal 40-lecia Polski Ludowej 1985: Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia 1986: Order Sztandaru Pracy I klasy 1987: Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy 1988: Krzyż Oświęcimski 1989: Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” 2006: Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” 2006: Statuetka „Arion” – nagroda ZASP za całokształt twórczości scenicznej w dziedzinie teatru muzycznego

Przypisy

Bibliografia Wielka encyklopedia powszechna PWN, t. 6, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1965, s. 243. Paweł Chynowski, Maria Krzyszkowska. Szkic do portretu [w:] „Taniec”, Polski Teatr Tańca - Balet Poznański, Poznań, 1982, s. 43–54. Irena Turska, Almanach baletu polskiego, 1945–1974, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków, 1983, s.167, . Paweł Chynowski, Krzyszkowska Maria [w:] Encyklopedia muzyczna PWM, t. 5, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków, 1997, s. 222, t. 5. Jan Stanisław Witkiewicz, Życie dla tańca – rozmowy z Marią Krzyszkowską, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 1998, ISBN|83-207-1597-0 Irena Turska, Przetańczone życie. Rzecz o Leonie Wójcikowskim, Polskie Wydawnictwo Muzyczne SA, Kraków, 2006, Paweł Chynowski, Historia Polskiego Baletu Narodowego, [w:] http://teatrwielki.pl/teatr/polski-balet-narodowy/historia-pbn/

Joanna Sibilska-Siudym, Maria Krzyszkowska [w:] http://archiwum.teatrwielki.pl/baza/-/o/maria-krzyszkowska/169259/20181

Joanna Brych, Ostatnia primabalerina [w:] „Polityka”, 2017 nr 15, s. 92–94. Paweł Chynowski, Maria Krzyszkowska, [w:] https://polskabibliotekamuzyczna.pl/encyklopedia/krzyszkowska-maria/

Linki zewnętrzne

Maria Krzyszkowska na zdjęciach w bibliotece Polona

Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa) Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oświęcimskim Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 30-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy” Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Polskie tancerki baletowe Kategoria:Tancerki związane z Warszawą Kategoria:Urodzeni w 1927 Kategoria:Wyróżnieni Nagrodą Miasta Stołecznego Warszawy Kategoria:Zmarli w 2014