Kazimierz Demel (ur. 9 marca 1889 w Zawodziu, zm. 27 września 1978 w Gdyni) – hydrobiolog, pionier polskich badań na morzu, znawca flory i fauny Bałtyku.
Życiorys mały|240x240px|Bulwar im. Kazimierza Demela w Helu mały|Grób profesora Kazimierza Demela na cmentarzu Witomińskim|alt=|240x240px mały|240x240px|Kazimierz Demel, tablica na budynku Morskiego Laboratorium Rybackiego Urodził się w rodzinie Bolesława, doktora chemii, dyrektora w fabryce chemicznej, i Marii z Ostrowskich. W 1908 ukończył szkołę średnią Emiliana Konopczyńskiego w WarszawieJubileusz 70-lecia Wydziału Nauk o Żywności i Rybactwa. Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie, Szczecin 2022, s. 82-83. Po zdaniu matury podjął studia przyrodnicze na Uniwersytecie Lwowskim, skąd po roku przeniósł się na wydział przyrodniczy Uniwersytetu Genewskiego. W 1912 otrzymał tytuł magistra i rozpoczął pracę na miejscu jako asystent w Zakładzie Zoologii. W 1913 powrócił do kraju z powodu choroby ojca, nostryfikując swój dyplom na Uniwersytecie Jagiellońskim. W tym czasie rozpoczął pracę w Warszawskim Towarzystwie Naukowym, co dało mu możliwość odbycia staży naukowych w Villefranche-sur-Mer (Prowansja) i Murmańsku, podczas których ostatecznie skierował swoją uwagę zagadnieniom związanym z biologią morza. W 1916 podczas I wojny światowej został przymusowo wcielony do armii rosyjskiej, skąd po roku udało mu się przejść do organizowanego na terenie Białorusi I Korpusu Polskiego, pod dowództwem gen. J. Dowbora-Muśnickiego. Po zakończeniu działań wojennych zgłosił się ponownie jako ochotnik do służby wojskowej, odbywając kampanię na froncie wołyńskim. Uczestniczył w III powstaniu śląskim, był adiutantem osobistym naczelnego komendanta ppłk. Macieja Mielżyńskiego ps. „Nowina-Doliwa”.
W 1923 podjął pracę w Morskim Laboratorium Rybackim, mieszczącym się początkowo na Helu, później (w związku ze zmianami organizacyjnymi i przemianowaniu jednostki na Morski Instytut Rybacki) w Gdyni. Pracę doktorską z dziedziny biologii morza obronił w 1938 na Uniwersytecie Jagiellońskim. W sierpniu 1939 ponownie zgłosił gotowość do służby, jednak z uwagi na przekroczony 50. rok życia jego wniosek nie został przyjęty. Wojnę spędził w Warszawie, angażując się w tajną działalność dydaktyczną, a po jej zakończeniu powrócił do Gdyni. Tutaj rozpoczął energiczne starania mające na celu odtworzenie macierzystego Laboratorium, w którym szybko został zastępcą kierownika. W 1950 uzyskał habilitację, siedem lat przed otrzymaniem godności profesora zwyczajnego. W latach 1951−1960 pracował jako kierownik Działu Oceanograficznego MIR oraz członek jego Rady Naukowej; potem przeszedł na emeryturę, nie zaprzestając pracy twórczej.
Poza badaniami prowadzonymi w Morskim Instytucie Rybackim prowadził wykłady w Wyższej Szkole Handlu Morskiego oraz na wydziale rybackim Wyższej Szkoły Rolniczej w Olsztynie. Był wieloletnim członkiem Międzynarodowej Rady Badań Morza w Kopenhadze. Napisał ponad 250 dzieł, w tym wiele podręczników (m.in. bardzo cenione Życie morza, Biologię morza, Zwierzę i jego środowisko czy Morza i oceany) i opracowań popularnonaukowych. W 1963 został doktorem honoris causa Wyższej Szkoły Rolniczej w Olsztynie50 lat Wydziału Rybactwa Morskiego i Technologii Żywności. Akademia Rolnicza w Szczecinie 2001, s. 51. ..
Od 1924 był mężem Jeanne Salamagne.
Spoczywa w starej alei zasłużonych na cmentarzu Witomińskim (kwatera 77-22-17).
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (16 lipca 1955) „za zasługi w pracy zawodowej w dziedzinie Żeglugi”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (22 lipca 1951) „za zasługi w pracy naukowej i zawodowej”. Krzyż Walecznych Złoty Krzyż Zasługi (1938) Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi II klasy Medal 10-lecia Polski Ludowej (16 marca 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 16 marca 1955 r. nr 0/407 - na wniosek Ministra Żeglugi.
Nagrody Nagroda Państwowa III stopnia za dorobek naukowy w dziedzinie biologii polskiego Bałtyku (1951) Nagroda Miasta Gdyni za całokształt działalności naukowej (1959) Nagroda „Problemów” za osiągnięcia w popularyzowaniu oceanologii i biologii mórz (1969) Nagroda Prezydium WRN w Gdańsku za upowszechnianie kultury (1972)
Upamiętnienie Morski Instytut Rybacki od 1992 przyznaje odznaczenie, Medal im. Profesora Kazimierza Demela, „za wybitne osiągnięcia naukowe i organizacyjne w badaniach oraz w popularyzacji wiedzy o morzu w dziedzinach: biologii, ekologii i rybactwa”.
W 2009 Kapituła Zasłużonych Ludzi Morza nadała Kazimierzowi Demelowi honorowy tytuł „Zasłużony Człowiek Morza”, co upamiętnia tablica w kształcie róży wiatrów wmurowana w Ogólnopolskiej Alei Zasłużonych Ludzi Morza w Rewie, gmina Kosakowo położona nad Zatoką Pucką.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Genewskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Wyższej Szkoły Rolniczej w Olsztynie Kategoria:Laureaci Nagrody „Problemów” Kategoria:Ludzie urodzeni w Zawodziu (Katowice) Kategoria:Ludzie związani z Wyższą Szkołą Rolniczą w Olsztynie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Witomińskim w Gdyni Kategoria:Polscy hydrobiolodzy Kategoria:Urodzeni w 1889 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Genewskiego Kategoria:Zmarli w 1978