Ijeronim Pietrowicz Uborewicz (), właściwie Jeronimas Uborevičius (ur. 14 stycznia 1896 w Antandraji, zm. 12 czerwca 1937 w Moskwie) – radziecki wojskowy narodowości litewskiej, komandarm I rangi. Podporucznik armii cesarskiej, po zamachu stanu bolszewików dołączył do nich i zaczął robić karierę podczas wojny domowej. Dowódca 18 Dywizji Strzeleckiej (1918–1919), 14 (1919–1920), 9 (1920) i 13 (1920) i ponownie 14 Armii (1920), zastępca dowódcy (1921), zastępca dowódcy sił tłumiących powstanie tambowskie (1921), dowódca 5 Armii (1921–1922) oraz równolegle (1921–1922), oddelegowany do służby w Republiki Dalekiego Wschodu jako jej naczelny dowódca (1922) i minister wojny (1922), po jej przekształceniu w odtworzoną 5 Armię dowódca tejże (1922–1924), szef sztabu i zastępca dowódcy Ukraińskiego Okręgu Wojskowego (1924–1925), dowódca Północnokaukaskiego (1925–1927) i Moskiewskiego Okręgu Wojskowego (1928–1929), naczelnik uzbrojenia Armii Czerwonej (1929–1931), wiceprzewodniczący Rewolucyjnej Rady Wojskowej Republiki (1930–1931) i dowódca Białoruskiego Okręgu Wojskowego (1931–1937). Podczas wielkiej czystki zdegradowany do dowódcy Środkowoazjatyckiego Okręgu Wojskowego (1937), po czym aresztowany i w procesie pokazowym skazany na śmierć, a następnie stracony.
Życiorys Urodzony w litewskiej rodzinie chłopskiej. W 1912 r. ukończył szkołę realną w Dźwińsku, po czym rozpoczął studia na politechnice w Petersburgu. Pod koniec 1915 r. został powołany do Armii Imperium Rosyjskiego i skierowany do Konstantynowskiej Szkoły Oficerskiej Artylerii, którą ukończył w 1916 r. Brał udział w I wojnie światowej jako dowódca plutonu w Syberyjskim zapasowym dywizjonie artylerii, a następnie starszy oficer baterii 15 dywizjonu artylerii ciężkiej w stopniu podporucznika.
Udział w wojnie domowej w Rosji Po rewolucji październikowej był jednym z organizatorów Czerwonej Gwardii w Besarabii, dowodził kompanią, następnie pułkiem czerwonych w walce z interweniującą armią rumuńską oraz z idącymi na wschód wojskami austro-węgierskimi. Ranny, w końcu lutego 1918 r. dostał się do niewoli, z której zbiegł we wrześniu tego samego roku. Dotarł na front północny i został w Armii Czerwonej instruktorem artylerii oraz dowódcą kotłaskiej ciężkiej baterii haubic, a następnie brygady dźwińskiej. Od grudnia 1918 dowodził 18 dywizją strzelecką w 6 Armii, m.in. podczas operacji szenkurskiej. Za osobistą odwagę i umiejętne dowodzenie został po raz pierwszy odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru.
Od października 1919 r. do lutego 1920 r. dowodził 14 Armią. Dowodzone przez niego siły brały udział w powstrzymaniu marszu Sił Zbrojnych Południa Rosji pod dowództwem gen. Antona Denikina na Moskwę, uczestnicząc w październiku 1919 r. w operacji orłowsko-kromskiej. Następnie 14 Armia zajęła Kursk, w grudniu 1919 r. wspólnie z 12 Armią (dowodzoną przez Siergieja Mieżeninowa) odebrała białym Charków, po czym brała udział w zdobyciu Połtawy. W styczniu 1920 r. dowodzone przez Uborewicza oddziały wkroczyły kolejno do Chersonia, Mikołajowa i Wozniesieńska, otwierając tym samym drogę do odzyskania przez czerwonych Odessy, co nastąpiło na początku lutego tego samego roku.
W marcu 1920 r. Uborewicza mianowano dowódcą 9 Armii (po śmierci jej dotychczasowego dowódcy, Aleksandra Stiepinia, na tyfus), w składzie Frontu Kaukaskiego, prowadzącej działania ofensywne przeciwko rdzeniowi wycofujących się wojsk DenikinaP. Kenez, Red Advance, White Defeat. Civil War in South Russia 1919–1920, New Academia Publishing, Washington DC 2004, , s. 237-238.. Odniósł zwycięstwa nad białymi pod Jekaterynodarem i Noworosyjskiem podczas operacji kubańsko-noworosyjskiejKubano-noworosijskaja opieracija [w:] Grażdanskaja wojna i wojennaja intierwiencija w SSSR. Encikłopiedija, Sowietskaja Encikłopiedija, Moskwa 1983.. W kwietniu 1920 r. ponownie został dowódcą 14 Armii i pozostał na tym stanowisku do lipca tego roku, walcząc w wojnie polsko-bolszewickiej. Następnie od lipca do listopada 1920 r. dowodził 13 Armią, w okresie, gdy powstrzymywała ona ostatnią ofensywę Armii Rosyjskiej Wrangla wyprowadzoną z Krymu, stoczyła bitwę pod Kachowką, a następnie przeszła do kontrofensywy zakończonej operacją perekopsko-czongarską i zdobyciem Krymu. Za sukcesy odniesione w starciach pod Nikopolem i Berdiańskiem otrzymał swój drugi Order Czerwonego Sztandaru.
W 1921 r. został zastępcą dowódcy wojsk Ukrainy i Krymu. W tym charakterze uczestniczył w rozbiciu sił Nestora Machno i likwidacji Wolnego Terytorium. Latem 1921 r. walczył z oddziałami Stanisława Bułak-Bałachowicza na Białorusi. Od sierpnia 1921 r. dowodził 5 Armią we Wschodnio-Syberyjskim Okręgu Wojskowym, w sierpniu – listopadzie 1922 r. był ministrem obrony Republiki Dalekiego Wschodu i naczelnym dowódcą jej sił zbrojnych (Ludowej Armii Rewolucyjnej). Opracował plan operacji nadmorskiej; 25 października 1922 r. dowodzone przez niego oddziały wkroczyły do Władywostoku, zaś w listopadzie tego samego roku obszar republiki został włączony do Rosji Radzieckiej. Po sukcesie operacji nadmorskiej otrzymał Order Czerwonego Sztandaru po raz trzeci. Oprócz tego podczas wojny domowej otrzymał honorową broń rewolucyjną w 1920 r.
Dalsza kariera wojskowa w ZSRR mały|Uborewicz wśród innych wyższych dowódców radzieckich (1927 r., stoi drugi z prawej) W 1924 r. był najpierw dowódcą 5 Armii (od lutego do czerwca), następnie od listopada zastępcą dowódcy ukraińskiego okręgu wojskowego i szefem jego sztabu. W lutym 1925 r. objął stanowisko dowódcy północnokaukaskiego okręgu wojskowego. W latach 1927–1928 przebywał w Niemczech na studiach w Wyższej Akademii Sztabu Generalnego. Po powrocie od 1928 do 1929 r. dowodził moskiewskim okręgiem wojskowym i od 1931 do 1937 r. – białoruskim okręgiem wojskowym. Od 1930 r. był również zastępcą komisarza spraw wojskowych i morskich. Był kandydatem na członka komitetu centralnego WKP (b) i członkiem Centralnego Komitetu Wykonawczego ZSRR.
Aresztowanie i śmierć 29 maja 1937 r. został aresztowany przez NKWD i 11 czerwca postawiony przed Sądowym Trybunałem Specjalnym Sądu Najwyższego ZSRR, pod przewodnictwem Wasilija Ulricha, razem z siedmioma innymi dowódcami: Michaiłem Tuchaczewskim, Ioną Jakirem, Robertem Ejdemanem, Augustem Korkiem, Witowtem Putną, Witalijem Primakowem oraz Borisem Feldmanem (tzw. sprawa Tuchaczewskiego). Z zarzutu o udział w spisku wojskowym w Armii Czerwonej i przygotowaniach do obalenia władzy sowieckiej poprzez powstanie zbrojne i klęskę ZSRR w przyszłej wojnie (z art. 58 radzieckiego kodeksu karnego) wszyscy zostali skazani na śmierć. Został rozstrzelany następnego dnia. Ciało skremowano w krematorium na Cmentarzu Dońskim, prochy pochowano anonimowo (ob. mogiła zbiorowa nr 1). Proces pokazowy wywarł ogromne wrażenie w całym ZSRR, gdyż straceni oficerowie należeli do czołowych dowódców Armii Czerwonej, najsłynniejszych czerwonych dowódców okresu wojny domowej. Był to początek wielkiej czystki w Armii Czerwonej.
Represje dotknęły również rodzinę Uborewicza. Jego żonę Ninę aresztowano we wrześniu 1937 r., zaś w 1941 r. rozstrzelano, córka Władimira (ur. 1924) została skazana na pięcioletnie zesłanie. Brat Balis został aresztowany w 1941, po aneksji Litwy do ZSRR, i zesłany na Syberię, gdzie po roku zmarł. Pierwsza żona Uborewicza, Nadieżda z d. Dubinina, zmarła w 1920 r.
31 stycznia 1957 r. Ijeronim Uborewicz został zrehabilitowany.
Autor: Przygotowanie dowódców RChACz, wyd. Moskwa-Leningrad 1928; Operacyjno-taktyczne i lotnicze gry wojenne, wyd. Moskwa 1929.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Komandarmowie I rangi Kategoria:Oficerowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Litewskie ofiary prześladowań komunistycznych 1917–1991 Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Kategoria:Osoby pochodzenia litewskiego Kategoria:Rosyjscy komuniści Kategoria:Członkowie Komitetu Centralnego RKP(b) i WKP(b) Kategoria:Ofiary wielkiej czystki Kategoria:Straceni przez rozstrzelanie Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Zmarli w 1937