Vojtech Zamarovský, (ur. 5 października 1919 w Trenczynie lub Zamarovcach, zm. 26 lipca 2006 w Pradze) – słowacki prozaik, autor słowackiej i czeskiej literatury faktu, publicysta, badacz, propagator hellenizmu i olimpizmu, tłumacz, prawnik, podróżnik, agent wywiadu.

Życiorys Urodził się 5 października 1919 w Trenczynie na Słowacji (ówczesna Czechosłowacja). Wywodził się z ziemiańskiej rodziny. Ukończył studia prawnicze na uniwersytecie w Bratysławie (1943; uzyskał tytuł iuris utriusque doctor) oraz ekonomiczne na akademii w Pradze (1948). W 1947 roku wstąpił do partii komunistycznej, z której jednak został wydalony w 1952. W latach 1962–1977 współpracował z aparatem bezpieczeństwa Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej (Státní bezpečnost, Štátna bezpečnosť) pod kryptonimem Belo (‘Wojtek’), po czym został agentem wywiadu pod kryptonimem Závoj (‘welon’, ‘woalka’, ‘zasłona’). Zmarł 26 lipca 2006 w Pradze.

Dorobek twórczy pisarza obejmuje przede wszystkim publikacje popularyzujące kulturę, wierzenia, mity i historię starożytnych cywilizacji, m.in.: greckiej, rzymskiej, egipskiej, mezopotamskiej, sumeryjskiej, hetyckiej. Ogółem napisał 14 książek (13 w języku słowackim i czeskim). Jego dzieła zostały przetłumaczone na 15 języków. Obok działalności naukowo-badawczej i pisarskiej, zajmował się również tłumaczeniem tekstów (angielskich, niemieckich, francuskich, łacińskich) na język czeski i słowacki.

W 2001 roku powstało Muzeum Antyku Vojtecha Zamarovskiego w Trenczynie (Múzeum antiky Vojtecha Zamarovského v Trenčíne). Wśród eksponatów muzealnych znajdują się kopie antycznych rzeźb, które pisarz otrzymał w darze od rządu Republiki Greckiej.

Od 2000 roku Klub Pisarzy Literatury Faktu (Klub spisovateľov literatúry faktu) na Słowacji przyznaje nagrodę im. Vojtecha Zamarovskiego.

Nagrody i odznaczenia 1962, 1966, 1969, 1974 – Nagroda Trojruža (Cena Trojruža) 1962, 1966, 1969, 1974 – Nagroda Wydawnictwa Mladé Letá (Cena vydavateľstva Mladé Letá) 1977 – Nagroda Fraňa Kráľa (Cena Fraňa Kráľa) 1987 – Nagroda Stowarzyszenia Pisarzy Słowackich (Cena Zväzu slovenských spisovateľov) 1992 – Nagroda Egona Ervína Kischa (Cena Egona Ervína Kischa) 1994 – Honorowy Obywatel Miasta Trenczyna (Čestný občan mesta Trenčín) 1996 – Order Ľudovíta Štúra II Klasy (Rad Ľudovíta Štúra II. triedy) – odznaczenie państwowe przyznane przez Prezydenta Republiki Słowackiej za zasługi dla rozwoju kultury 1999 – Nagroda Slovak Gold (Cena Slovak Gold) 2001 – Krzyż Pribiny I Klasy (Pribinov kríž I. triedy) – odznaczenie państwowe 2003 – Złote Kręgi (Zlaté kruhy Slovenského olimpijského výboru) – wyróżnienie przyznane przez Słowacki Komitet Olimpijski za propagowanie olimpizmu 2004 – Nagroda Ministra Kultury Republiki Słowackiej (Cena ministra kultúry) – nagroda przyznana przez Ministra Kultury Republiki Słowackiej za zasługi dla rozwoju słowackiej literatury 2006 – Order Ľudovíta Štúra I Klasy (Rad Ľudovíta Štúra I. triedy) – odznaczenie państwowe przyznane przez Prezydenta Republiki Słowackiej za zasługi dla rozwoju kultury, pośmiertnie 2006 – Ambasador Hellenizmu w 2006 roku (Čestný titul Veľvyslanec helenizmu za rok 2006) – odznaczenie honorowe przyznane przez prefekta regionu ateńskiego za propagowanie helleńskiej kultury, religii i filozofii na Słowacji oraz w Europie Środkowo-Wschodniej

Twórczość Publikacje z zakresu literatury faktu Rok wydania Tytuł w języku słowackim Ogólna charakterystyka publikacji Tytuł w języku czeskim Rok wydania 1960, 19644, 1975 Za siedmimi divmi sveta1 Esej historyczny o siedmiu cudach starożytnego świata Za sedmi divy světa 1963, 19674, 19804 1963, 19744 Za tajomstvom ríše Chetitov Reportaż naukowy i biograficzny o Bedřichu Hrozným i dziejach Hetytów Za tajemstvím říše Chetitů 1961 1962, 19674 Objavenie Tróje Opis wykopalisk archeologicznych w Troi oraz mitologii i epiki starożytnej Grecji, a także esej biograficzny o Heinrichu Schliemannie Objevení Tróje 1962 1966, 19844 Na počiatku bol Sumer Monografia o dziejach Sumeru Na počátku byl Sumer 1966, 19834, 19964 1969, 19804 Bohovia a hrdinovia antických bájí2 Słownik wybranych postaci mitologii greckiej i rzymskiej Bohové a hrdinové antických bájí 1965, 19704, 19824 1971 Dejiny písané Rímom Monografia o dziejach starożytnego Rzymu Dějiny psané Římem 1967, 19954 1974 Grécky zázrak Monografia o dziejach starożytnej Grecji Řecký zázrak 1972 1975 Gilgameš Opracowanie sumeryjskiego eposu o Gilgameszu Gilgameš 1976 1977 Ich veličenstvá pyramídy Monografia o egipskich piramidach Jejich veličenstva pyramidy 1975, 19864 1978, 1986 Vzkriesenie Olympie Monografia o starożytnych igrzyskach olimpijskich Vzkříšení Olympie 1980 1981 Aeneas Opracowanie rzymskiego eposu o Eneaszu Aeneas 1981 1986 Bohovia a králi starého Egypta Słownik wybranych postaci mitologii egipskiej oraz władców i dziejów starożytnego Egiptu Bohové a králové starého Egypta 1979 1987 Sinuhet Opracowanie opowiadania o Egipcjaninie Sinuhe Sinuhet 1985 1992 Návrat do staroveku3Synteza twórczości dotyczącej literatury faktu Návrat do starověku 1992 1999–2003 Súborné dieloSynteza twórczości dotyczącej literatury faktu ––1Tropami siedmiu cudów świata – wydanie w języku polskim2Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej – wydanie w języku polskim3Po stopách vlastných kníh – podtytuł4wydanie zmienione, uzupełnione

Tłumaczenia Agrární otázka (K. Kautsky, 1959) Arkadská dobrodružství horních deseti tisíc (S. Leacock, 1959) Bohové, hroby a učenci (C.W. Ceram, 1961) Ekonomická tabulka a jiné ekonomické spisy (F. Quesnay, 1958) Hlavní buržoazní a maloburžoazní ekonomické názory v Západním Německu (L. Bielem, 1958) Korespondence (J.W. Goethe, F. Schiller, 1975) O zemědělství (M.P. Cato, 1959) Princ Eugen (E. Fischer, L. Eisler, 1958) Rozprava o politické ekonomii (J.J. Rousseau, 1956, 1978) Svědomí (R. Petershagen, 1958) Stopa v poušti (L.N. Lavolle, 1967) Studie o krásné literatuře a politické ekonomii (J. Kuczynski, 1958) Zlatý faraon (K. Bruckner, 1962) Ztracená pyramida (M.Z. Goném, 1963)

Filmy dokumentalne Na podstawie książek powstały scenariusze filmów dokumentalnych, takich jak: Po stopách Hérodota (7-odcinkowy serial, autor scenariusza, Praga, 1969), Na počátku byl Sumer (6-odcinkowy serial, Ostrawa, 1970–1971), Sedm divů světa (7-odcinkowy serial, Praga, 1979), Po stopách Aeneových (3-odcinkowy serial, autor scenariusza, Praga, 1980), Hrdinové starověkých mýtů (13-odcinkowy serial, Praga, 1984), Veľké civilizácie staroveku očami Vojtecha Zamarovského (13-odcinkowy serial, autor scenariusza, Bratysława, 1988), Chcem sa vrátiť (film, reżyser: E. Boldišová, Bratysława, 1998).

Przypisy Tytułu iuris utriusque doctor (słow. doktor práv, w skrócie: JUDr.) nie należy mylić ze stopniem naukowym doktora (zob. , ).

Bibliografia

Kategoria:Słowaccy pisarze Kategoria:Odznaczeni Orderem Ľudovíta Štúra Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Pribiny Kategoria:Urodzeni w 1919 Kategoria:Zmarli w 2006