Ryty naskalne w Val Camonica – jedno z największych na świecie skupisk prehistorycznych petroglifów – ponad 140 tys. figur, symboli i motywów związanych z rolnictwem, wojną i kultem religijnym wyrytych na skałach w alpejskiej dolinie Val Camonica we Włoszech.

W 1979 roku petroglify Val Camonica zostały wpisane – jako pierwszy obiekt na terenie Włoch – na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Położenie Petroglify odkryto w wielu miejscach w dolinie Val Camonica we wschodniej Lombardii w prowincji Brescia. Dolina rozciąga się na ponad 80 km wzdłuż rzeki Oglio.

Do dziś udokumentowano 180 stanowisk z rytami naskalnymi na ponad 2000 skał na terenie 24 z 41 gmin położonych w dolinie. Najwięcej petroglifów znajduje się w środkowej części doliny pomiędzy miejscowościami Ceto i Sellero.

Opis Petroglify obejmują ponad 140 tys. figur, symboli i motywów związanych z rolnictwem, nawigacją, wojną i magią. Ryty powstawały przede wszystkim na przestrzeni 8000 lat, w okresie od górnego paleolitu do epoki żelaza; niewiele pochodzi z okresu rzymskiego i średniowiecza. Petroglify pokrywają ok. 2400 skał – piaskowców i zlepieńców powstałych w górnym permie.

Większość petroglifów została wykuta przy użyciu kamiennego lub metalowego narzędzia, którym uderzano w skałę jak młotkiem. Stosowano również technikę graffito – drobnych wyżłobień ostrym narzędziem.

Emmanuel Anati w 1975 zaproponował podział petroglifów na cztery grupy stylistyczne odpowiadające dwóm okresom historycznym: okresowi prehistorycznemu (od epipaleolitu do epoki brązu, Protocamuno), z rytami wyróżniającymi się indywidualnymi lub grupowymi figurami schematycznymi oraz okresowi protohistorycznemu (epoka żelaza) z przedstawieniami naturalistycznymi i narratywnymi, ukazującymi postaci w ruchu i ilustrującymi całe wydarzenia. Ryty z drugiego okresu są przypisywane Kamunom.

Ryty przedstawiają sceny z życia codziennego ówczesnych mieszkańców doliny (m.in. polowania, uprawy ziemi) oraz motywy związane z ich życiem duchowym (m.in. postaci bóstw, sceny kultu i praktyk religijnych – tańców i obrzędów inicjacyjnych): paleolit górny – ryty przypisywane temu okresowi znajdują się w Luine w regionie Darfo Boario Terme; przedstawiają, często wielkoformatowe, postaci dużych zwierząt przebitych bronią używaną do polowań. Wykute zostały technika młotkową przy użyciu ciężkich, kamiennych narzędzi, których pozostałości znaleziono u podstawy skały. neolit – petroglify z tego okresu przedstawiają schematyczne postaci adorantów, symetryczne figury ludzkie z rękoma, zgiętymi w łokciach ku górze, interpretowane jako ludzi modlących się, tańczących lub lamentujących. Ryty geometryczne interpretowane są jako przedstawienia pól uprawnych. chalkolit – ryty z tego okresu ukazują postaci ludzi i zwierząt (dzikich – jeleniowate, koziorożce, kozice północne, lisy, wilki i dziki oraz udomowionych – psy, świnie, bydło), przedstawiania broni a także ryty czysto ornamentalne. Głównym motywem symbolicznymi tego okresu jest dysk słoneczny. epoka brązu – większość petroglifów z tego okresu przedstawia różne rodzaje broni (sztylety, siekiery i halabardy), pojedynczo i w grupach, które były porównywane do gromadzenia (chowania) narzędzi i broni metalowych w czasie niebezpieczeństwa, lecz również w celach wotywnych. Jako szczególnie interesujące opisywane są sceny orania, tkania oraz przedstawienia mrówek, schematyczne, lecz z obecnymi detalami anatomicznymi. epoka żelaza – ryty te przypisywane są Kamunom, większość z nich ma charakter naturalistyczny i realistyczny, postaci wyróżniają się coraz lepiej oddanymi detalami anatomicznymi i często przedstawiane są w ruchu. Dominującym motywem jest postać wojownika w scenach pojedynków, jazdy konnej i polowania, co interpretowanych jako elementy inicjacji – wejścia w życie dorosłe. Wojownicy przedstawiani są z bronią: mieczami, hełmami i tarczami. Sceny orania ukazują prace przy użyciu koni a nie wołów, które pojawiały się na rytach z epok wcześniejszych. W okresie tym umieszczano również inskrypcje zapisane pismem Etrusków. Cesarstwo Rzymskie – z tego okresu pochodzą inskrypcje w języku łacińskim. średniowiecze – w okresie IV–XI w. Kościół katolicki prowadził kampanie przeciwko kultowi pogańskiemu w górach i pogańskim przedstawieniom naskalnym. W okresie tym umieszczano na skalach symbole chrześcijańskie – przede wszystkim znaki krzyża.

Historia badań Pierwsze wzmianki o petroglifach w Val Camonica pochodzą z raportu alpinisty Gualtiero Laenga (1888–1968) z 1909 roku przesłanego do Comitato Nazionale per la protezione del paesaggio e dei monumenti, Touring Club Italiano. W 1914 roku Laeng umieścił informacje o rytach na dwóch głazach w Cemmo w przewodniku Guida d’Italia del Touring Club Italiano: Piemonte, Lombardia e Canton Ticino. Publikacja ta wzbudziła zainteresowanie naukowców, którzy przybyli do Cemmo w poszukiwaniu kolejnych petroglifów.

W latach 20. i 30. XX w. poszukiwania na terenie całej doliny prowadzili Giovanni Marro (1875–1952), Paolo Graziosi (1906–1988), Raffaello Battaglia i Giuseppe Bonafini. Bonafini zaproponował utworzenie w dolinie parku archeologicznego. W latach 30. XX w. odkryciami zainteresował się Franz Altheim (1898–1976) pracujący dla nazistowskiej organizacji Ahnenerbe. W latach 50. XX w. dolinę badał szwajcarski archeolog Hercli Bertogg (1903–1958), Gualtiero Laeng oraz Emanuele Süss, która jako sporządziła mapę lokalizacji petroglifów w rejonie Naquane, co pozwoliło na utworzenie tu w 1955 roku parku narodowego.

W 1956 roku nowy impuls do badań dał włoski archeolog Emmanuel Anati, który porównał odkrycia w Val Camonica z tymi z Monte Bego i w 1964 roku założył w Capo di Ponte ośrodek studiów prehistorycznych – Centro Camuno di Studi Preistorici. Naukowcy z ośrodka rozpoczęli systematyczne badania petroglifów oraz wykopaliska. W 1975 roku Anati opublikował pierwszą całościową analizę petroglifów, zarówno pod względem topograficznym jak i chronologicznym – Evoluzione e stile nell’arte rupestre camuna.

W 1979 roku petroglify Val Camonica zostały wpisane – jako pierwszy obiekt na terenie Włoch – na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Parki archeologiczne w Val Camonica Poniższa tabela przedstawia osiem parków archeologicznych z petroglifami utworzonych w dolinie Val Camonica:

Obiekt – polskie tłumaczenie nazwy parku wraz z jej włoskim oryginałem; Rok – roku utworzenia parku; Położenie – gmina, współrzędne geograficzne; Petroglify – fotografie wybranych petroglifów na terenie parku.

N° Obiekt Rok Położenie Petroglify 1. Park Narodowy Rytów NaskalnychParco nazionale delle incisioni rupestri di Naquane 1955 Capo di Ponte 2. Narodowy Park Archeologiczny Massi di CemmoParco archeologico nazionale dei Massi di Cemmo 2005 Capo di Ponte 3. Komunalny Park Archeologiczny Seradina-BedolinaParco archeologico comunale di Seradina-Bedolina 2005 Capo di Ponte 4. Park Archeologiczny Asinino-AnvòiaParco archeologico di Asinino-Anvòia Ossimo 5. Komunalny Park Rytów Naskalnych w LuineParco comunale delle incisioni rupestri di Luine Darfo Boario Terme 6. Komunalny Park Archeologiczny i Mineralogiczny SelleroParco comunale archeologico e minerario di Sellero 2008 Sellero 7. Komunalny Park Archeologiczny w SonicoParco archeologico comunale di Sonico Sonico 8. Rezerwat Rytów Naskalnych w Ceto, Cimbergo i PaspardoRiserva naturale Incisioni rupestri di Ceto, Cimbergo e Paspardo 1983 Ceto (Nadro)CimbergoPaspardo

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO we Włoszech Kategoria:Stanowiska archeologiczne we Włoszech Kategoria:Stanowiska sztuki prehistorycznej w Europie