Kotromanowicze – dynastia panująca w Bośni i Hercegowinie od 1254 do 1463 r.
Nazwa dynastii Nazwa dynastii wywodzi się od syna Prijezdy I – Stefana I (pan. 1287–1314), którego okrzyknięto w Dubrowniku KotromanemSłownik dynastii Europy, pod red. J. Dobosza i M. Serwańskiego, Poznań 1999, s. 237..
Dzieje dynastii thumb|left|Ziemie pod stałą oraz przejściową kontrolą dynstii Założycielem dynastii był Prijezda I, który po śmierci Mateja Ninoslava został osadzony jako ban Bośni przez swojego kuzyna, króla węgierskiego Belę IV. Pierwsi władcy z dynastii Kotromanowiczów byli lennikami węgierskimiT. Wasielewski, Historia Jugosławii, Wrocław 1985, s. 85..
Stefan I Kotroman dzięki małżeństwu z córką Stefana Dragutina, króla Serbii przyłączył do Bośni okręgi: Usorę i Soli, jednak popadł w zależność od chorwackiego rodu Szubiciów. Jeden z jego następców – Stefan II wykorzystując formalną zależność od Węgier zrzucił zależność od Chorwatów. Zaangażowanie Serbii w walkach z Cesarstwem Bizantyjskim, a potem jego rozpad pozwoliły Kotromanowiczom na rozszerzenie granic Bośni kosztem terytorium serbskiego w 2 poł. XIV w., a następnie koronację Tvrtka I na króla Serbii i Bośni w 1377 r. Ów akt był potwierdzeniem niepodległości średniowiecznego państwa bośniackiego.
Świetność państwa bośniackiego zakończyła śmierć Tvrtka I w 1391 r. Jego kuzyn i następca Stefan Dabisza musiał zgodzić się na zwierzchnictwo Węgier i oddanie części nabytków terytorialnych w Chorwacji. Dokonana przez niego cesja korony bośniackiej na rzecz Zygmunta Luksemburskiego, króla węgierskiego doprowadziły do powstania silnej opozycji przeciwko dynastii i wzrostu znaczenia możnowładztwa, co doprowadziło w dalszej konsekwencji do rozpadu państwa. Przez kolejne dwadzieścia lat trwały walki o koronę bośniacką, w tym również w łonie samej dynastiiSłownik dynastii Europy, pod red. J. Dobosza i M. Serwańskiego, Poznań 1999, s. 238..
Zakończyły się one wraz z wstąpieniem po raz drugi na tron w 1420 r. Tvrtka II. Starał się on dostrzegając rosnące zagrożenie ze strony Imperium Osmańskiego wzmocnić państwo oraz zabezpieczyć je poprzez zawarcie sojuszu z Wenecją. Podobną politykę prowadził jego następca Stefan Tomasz, jednak kończyły się one fiaskiem oraz stratami terytorialnymi, m.in. secesją Hercegowiny. Wojna prowadzona z Turkami w latach 1461–1463 zakończyła się zajęciem całego kraju przez sułtana Mehemeda II Zdobywcę oraz niewolą i egzekucją ostatniego króla z dynastii Kotromanowiczów – Stefana TomaszeviciaB. Zientara, Historia Powszechna. Średniowiecze, Warszawa 2002, s. 452.. Ostatni członkowie dynastii – brat Stefana, Zygmunt i siostra Katarzyna przeszli na islamT. Wasilewski, Historia Jugosławii, Wrocław 1985, s. 127..
Ocena dynastii Z dynastią Kotromanowiczów związane były całe dzieje średniowiecznego państwa bośniackiego, w tym jego ukształtowanie, rozwój, szczyt, a w końcu i upadek. Zdaniem Ilony Czamańskiej, znanej poznańskiej mediewistki dynastia odegrała ważną rolę nie tylko w dziejach Bośni lecz, całego regionu bałkańskiegoSłownik dynastii Europy, pod red. J. Dobosza i M. Serwańskiego, Poznań 1999, s. 240..
Drzewo genealogiczne
Przypisy
*