Tomasz Artur Makowski (ur. 6 października 1970) – polski bibliotekarz i historyk, dyrektor Biblioteki Narodowej (od 2007), przewodniczący Krajowej Rady Bibliotecznej i Rady ds. Narodowego Zasobu Bibliotecznego przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego, przewodniczący światowej Konferencji Dyrektorów Bibliotek Narodowych (od 2025; wiceprzewodniczący od 2024).
Życiorys W Bibliotece Narodowej pracuje od 1994. W latach 2003–2006 był członkiem zarządu Związku Zawodowego Bibliotekarzy Biblioteki Narodowej. Przed objęciem stanowiska dyrektora (2007) pełnił funkcje zastępcy dyrektora ds. naukowych i kierownika działu zbiorów specjalnych. W latach 2004–2008 był sekretarzem Koła Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich w Bibliotece Narodowej. W 2008 otrzymał Złotą Odznakę Stowarzyszenia Księgarzy Polskich, zaś w 2009 Medal „W dowód uznania” Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich. W latach 2009–2015 był członkiem Rady Programu Rozwoju Bibliotek Fundacji Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego. Był też jednym z inicjatorów i twórców Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa.
Jest członkiem organizacji międzynarodowych, w których pełni też funkcje kierownicze. W latach 2009–2013 był członkiem The European Library Management Committee, zaś w latach 2007–2009 członkiem zarządu The European Library. Od 2011 jest członkiem honorowym Association internationale de bibliophilie i Federacji Fides. W latach 2011–2015 był członkiem Komitetu Stałego Sekcji Bibliotek Narodowych IFLA. Od 2019 jest wiceprzewodniczącym Memory of the World National Committee przy UNESCO. 3 października 2024 w Brisbane (Australia) dyrektorzy bibliotek narodowych z całego świata wybrali go wiceprzewodniczącym Konferencji Dyrektorów Bibliotek Narodowych (CDNL). W 2025 został przewodniczącym. Jest pierwszym Polakiem na tym stanowisku.
Zasiada lub zasiadał w radach wielu polskich instytucji. W latach 2006–2010 był członkiem Rady Muzeum Narodowego w Krakowie, w latach 2006–2010 członkiem Rady Muzeum Łazienki Królewskie, zaś w latach 2006–2017 członkiem Rady Archiwalnej przy Naczelnym Dyrektorze Archiwów Państwowych W latach 2007–2017 zasiadał w Radzie Programowej Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina. Od 2009 jest członkiem Rady Muzeum Warszawy, a w latach 2014–2022 był jej przewodniczącym. W latach 2011–2016 był członkiem Zespołu ds. Paktu dla Kultury przy Prezesie Rady Ministrów. Od 2022 jest przewodniczącym Rady Naukowej Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Zasiadał także w radach Biblioteki Śląskiej, Centralnej Biblioteki Rolniczej, Instytutu Książki, Rady Narodowego Instytutu Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą „Polonika”. Został także członkiem rady programowej Fundacji im. Janusza Kurtyki.
Od 2008 jest członkiem Międzyrządowej Komisji Polsko-Ukraińskiej, od 2014 członkiem Polsko-Litewskiej Grupy Ekspertów ds. Zachowania Dziedzictwa Kulturowego oraz Polsko-Białoruskiej Komisji Konsultacyjnej ds. Zachowania Dziedzictwa Kulturowego.
Od 2013 jest członkiem jury Nagrody Historycznej im. Kazimierza Moczarskiego, a od 2019 kapituły Nagrody „Rzeczpospolitej” im. Jerzego Giedroycia. Pełnił też funkcję zastępcy przewodniczącego Komitetu Organizacyjnego Roku Zbigniewa Herberta. W 2005 był kuratorem pierwszej monograficznej wystawy o Bibliotece Ordynacji Zamojskiej.
Jest redaktorem naczelnym „Rocznika Biblioteki Narodowej” i „Polish Libraries”, a wcześniej również „Polish Libraries Today”. Od 2017 jest członkiem Rady Naukowej „Przeglądu Bibliotecznego” i od 2013 Kolegium Redakcyjnego czasopisma „Lietuvos mokslu akademijos Vrublevskiu biblioteka”. W latach 2014–2018 był członkiem Rady Naukowej „Almanachu Warszawy”. W 2025 został przewodniczącym światowej Konferencji Dyrektorów Bibliotek Narodowych.
Jako dyrektor Biblioteki Narodowej nadzorował kluczowe inwestycje infrastrukturalne i cyfrowe instytucji: Otwarcie Pałacu Rzeczypospolitej – 21 maja 2024 roku, po wieloletniej rewitalizacji, doprowadził do otwarcia dla publiczności Pałacu Rzeczypospolitej (Pałacu Krasińskich). Stworzono tam stałą wystawę najcenniejszych zabytków polskiego piśmiennictwa (m.in. Kazania świętokrzyskie, Psałterz floriański, rękopisy Chopina), co uznano za jedno z najważniejszych wydarzeń muzealnych roku. Nowa Czytelnia i nagrody architektoniczne – w latach 2018–2022 przeprowadził kompleksową modernizację czytelń i przestrzeni publicznych gmachu głównego Biblioteki Narodowej. Projekt zmienił charakter biblioteki na otwarty dla użytkowników (wolny dostęp do półek) i zdobył m.in. Grand Prix Nagrody Architektonicznej Prezydenta m.st. Warszawy (2022) oraz nagrodę Property Design Awards (2023). Cyfryzacja (Polona) – zintensyfikował proces cyfryzacji zbiorów w ramach projektu „Patrimonium”. Dzięki temu biblioteka cyfrowa Polona stała się jedną z największych tego typu platform w Europie, udostępniając miliony obiektów bezpłatnie w domenie publicznej. Pomoc dla Ukrainy – po agresji Rosji na Ukrainę w 2022 r. koordynował działania Polskiego Centrum Pomocy dla Kultury na Ukrainie, organizując transporty materiałów zabezpieczających zbiory ukraińskich bibliotek i muzeów.
Wykształcenie i publikacje W 2001 uzyskał stopień naukowy doktora nauk humanistycznych w zakresie historii ze specjalnością historia nowożytna Polski na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego, broniąc rozprawy pt. Biblioteka Jana Zamoyskiego kanclerza i hetmana wielkiego koronnego (1542–1605). Jego promotorem był Janusz Zbudniewek. W 1999 był stypendystą Fundacji Lanckorońskich.
Jest autorem pięciu publikacji książkowych: Poselstwo Jerzego Ossolińskiego do Rzymu w roku 1633 (1996) Autografy świętych w zbiorach Biblioteki Narodowej: in odore sanctitatis scriptum (1998) Biblioteka Ordynacji Zamojskiej: od Jana do Jana. Przewodnik po wystawie (2005) Rękopisy w zbiorach kościelnych (2014, przy współudziale Patryka Sapały) Pałac Rzeczypospolitej. Trzy razy otwierana. Najcenniejsze zbiory Biblioteki Narodowej w Pałacu Rzeczypospolitej (2024, przy współpracy Patryka Sapały) W swoim dorobku ma także kilkadziesiąt artykułów.
Kontrowersje W lutym 2025 r. Związek Zawodowy Bibliotekarzy Biblioteki Narodowej przygotował petycję za odwołaniem Tomasza Makowskiego ze stanowiska Dyrektora Biblioteki Narodowej. Biblioteka Narodowa nie udostępniała Archiwum Anny Teresy Tymienieckiej przez 16 lat. Tomasz Makowski tłumaczył to obawą o niepokoje społeczne ze względu na treść korespondencji z papieżem Janem Pawłem II. Dyrektor Biblioteki Narodowej jako jedyny miał do niej dostęp i zapoznał się z nią. Wystąpił w cyklu trzech reportaży TVN pt. „Tajemnica korespondencji”. Za Archiwum Anny Teresy Tymienieckiej zapłacono ponad 10 mln PLN, w tym dużą część ze środków publicznych.
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Kategoria:Dyrektorzy Biblioteki Narodowej w Warszawie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Nauk Historycznych i Społecznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Kategoria:Urodzeni w 1970