Parafia Unicka pw. św. Męczennika Nikity – parafia w Kostomłotach.

Jedyna na świecie parafia katolicka obrządku bizantyjsko-słowiańskiego (neounicka). Do parafii w 2017 roku należało 124 wiernych. Cmentarz parafialny znajduje się 500 metrów od cerkwi. Od 2016 roku opiekę duszpasterską i jurysdykcję nad parafią sprawuje biskup Kazimierz Gurda.

Historia parafii W 1631 roku zbudowano nową unicką cerkiew w Kostomłotach i od tego roku datuje się istnienie parafii. W tymże roku Teodora z Pryłuk wraz z rodziną ufundowała dla cerkwi ikonę świętego Nikity męczennika.

W wyniku rozbiorów Polski granice diecezji zostały dostosowane do granic państwowych i tak parafia w Kostomłotach znalazła się w diecezji chełmskiej. W 1840 roku parafia, którą stanowiła wieś Kostomłoty należała do dekanatu kodeńskiego i liczyła 484 wiernychks. Z. Nikoniuk, Kostomłoty droga ku jedności, s.28. W 1852 właściciel Kostomłotów Jan Łaski z własnych funduszy przeprowadził gruntowny remont świątyni parafialnej.

W 1875 roku parafia w Kostomłotach wraz z całą diecezją chełmską na mocy edyktu likwidującego Kościół unicki w granicach Królestwa Polskiego została przez rząd carski oficjalnie włączona do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Wówczas duszpasterzem w parafii był ksiądz Henryk Kaliński. W latach 1875–1915 parafią administrowali duchowni prawosławni, początkowo w strukturach eparchii chełmsko-warszawskiej, a od 1905 – eparchii chełmskiej.

31 stycznia 1927 roku na prośbę częściG. J. Pelica, Historia: Kostomłoty - św. Serafina z Sarowa mieszkańców Kostomłotów i okolic decyzją biskupa siedleckiego Henryka Przeździeckiego erygowano parafię greckokatolicką obrządku bizantyjsko-słowiańskiego (neounicką). Tego samego dnia została przez biskupa zatwierdzona rada parafialna. Duszpasterzem kostomłockiej parafii został ksiądz Eugeniusz Różycki pełniący dotychczas urząd proboszcza w parafii greckokatolickiej obrządku bizantyjsko-słowiańskiego w Zabłociu. Utworzona parafia obejmowała następujące wsie: Kostomłoty, Okczyn, Kopytów, Kąty, Kożanówkę, Dobratycze, Kołpin i Ogrodniki z których do neounii przystąpiły 363 osobyks. Z. Nikoniuk, Kostomłoty droga ku jedności, s.43. Na zaproszenie biskupa Henryka Przeździeckiego w dniach 25–26 czerwca 1931 roku, neounicką parafię w Kostomłotach odwiedził Wizytator Apostolski obrządku bizantyjsko-słowiańskiego biskup Mikołaj Czarnecki. W tym czasie parafia liczyła 273 osobyks. Z. Nikoniuk, Kostomłoty droga ku jedności, s.45.

Od początku II wojny światowej do listopada 1941 roku zarekwirowana plebania służyła za kwaterę żołnierzy niemieckich. 22 sierpnia 1940 roku proboszczem w Kostomłotach został ks. Aleksander Przyłucki. Jako zarządca parafii nie dopuścił do ponownego przejęcia cerkwi i plebanii przez prawosławnych.

Po ustaniu działań wojennych 23 maja 1944 roku odbyła się wizytacja kanoniczna parafii, której dokonał administrator diecezji podlaskiej biskup Czesław Sokołowski. W 1947 roku w ramach zorganizowanej przez władze Polski Ludowej akcji „Wisła” niemalże wszystkich mieszkańców parafii kostomłockiej wywieziono na Ziemie Odzyskane. W parafii pozostawiono tylko starców i tych, którym nie pozwalał na to stan zdrowia. Pozostał również ks. Aleksander PrzyłuckiC. Gawryś, Ruska wiara, s.120-121. 18 listopada 1947 roku parafię wizytował dziekan dekanatu terespolskiego ks. Roman Soszyński, który zapisał w protokole powizytacyjnym: „Cerkiew wymaga remontu, dochodów parafia nie ma bo wiernych wywieziono w olsztyńskie. Ziemia parafialna leży odłogiem”ks. Z. Nikoniuk, Kostomłoty droga ku jedności, s.46. Ten stan trwał do 1956 roku, kiedy to komunistyczne władze zezwoliły przesiedleńcom okręgu bialskopodlaskiego na powrót do miejscowości, z których zostali wysiedleni.

10 kwietnia 1968 roku na administratora parafii został mianowany ks. Roman Piętka ze Zgromadzenia Księży Marianów. 4 czerwca 1974 parafię wizytował kardynał Stefan Wyszyński. W 1975 roku rozpoczęte zostały gruntowne prace remontowe parafialnej cerkwi oraz budynków należących do parafii. W 1988 roku z okazji 1000-lecia chrztu Rusi parafialna cerkiew została ozdobiona polichromią. W czasie posługi księdza Romana Piętki cerkiew parafialna stała się znanym w Polsce Sanktuarium Unitów Podlaskich odwiedzanym przez licznych pielgrzymów, a także częstym miejscem rekolekcji odbywanych zarówno przez grekokatolików jak i rzymskich katolików zarówno z Polski jak i z zagranicy. W parafii działa Centrum Ekumeniczne które odwiedzają działacze ekumeniczni oraz teologowie, by na odbywających się od kilkunastu lat Spotkaniach Ekumenicznych modlić się o jedność Kościoła. Od 1 września 2007 do 30 czerwca 2019 roku obowiązki proboszcza pełnił ks. Zbigniew Nikoniuk, a od 1 lipca 2019 roku funkcję tę sprawuje ks. Piotr Witkowicz.

Jurysdykcja nad parafią neounicką 1927–1939 – biskup siedlecki Henryk Przeździecki 1939–1946 – biskup siedlecki Czesław Sokołowski 1946–1948 – prymas Polski August Hlond 1948–1981 – prymas Polski Stefan Wyszyński 1981–2007 – prymas Polski Józef Glemp 2007–2015 – biskup siedlecki Zbigniew Kiernikowski od 2016 – biskup siedlecki Kazimierz Gurda

Księża pracujący w parafii XVIII wiek – ks. Jan Eliaszewicz, proboszcz XIX wiek – ks. Jozafat Terlikiewicz, administratorUnici.pl ?-1875 – ks. Henryk Kaliński 1927 – ks. Eugeniusz Różycki 1927 – ks. Teodor Czystowski 1927 – ks. Eugeniusz Spytecki 1927-1928 – ks. Leon Tychowski 1928 – ks. Mikołaj Szymański-Dobrowolski 1928 – ks. Michał Sułkowski, administrator 1928-1940 – ks. Aleksander Nikolski 1940 – ks. Jan Czornak, proboszcz 1940-1969 – ks. Aleksander Przyłucki, proboszcz 1969-2007 – ks. Roman Piętka, proboszcz 2007 – ks. Maciej Zachara 2007-2019 – ks. Zbigniew Nikoniuk, proboszcz od 2018 – ks. Piotr Witkowicz, proboszcz od 2019

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Opis parafii na stronie diecezji

Kategoria:Parafie diecezji siedleckiej Kategoria:Kościół neounicki Kategoria:Parafie pod wezwaniem św. Nikity Nikity