Żytawa (; , ; ) – miasto w Niemczech, w kraju związkowym Saksonia, w okręgu administracyjnym Drezno, w powiecie Görlitz, przy granicy z Polską i Czechami, w Łużycach Górnych. Do 31 lipca 2008 Żytawa była stolicą powiatu Löbau-Zittau.
Miasto należy do Związku Sześciu Miast.
Przynależność historyczna Początkowo część historycznej krainy Czech, następnie związana z Łużycami Górnymi od 1283 do 1319 oraz Dolnym Śląskiem od 1319 do 1346, w chwili zakładania Związku Sześciu Miast w 1346 wciąż uznawana za miasto czeskie – jedyne w związku obok pięciu miast łużyckichHermann Knothe, Geschichte des Oberlausitzer Adels und seiner Güter, Lipsk, Breitkopf & Härtel, 1879, s. 546–547., z którymi wiążąc się ponownie zbliżyła się do Łużyc Górnych. Nie odnotowano formalnego włączenia Żytawy do Górnych ŁużycIbid., s. 643., jednakże po 1346 dzieliła historię tego regionu, z nim przechodząc na lata 1469–1490 pod panowanie węgierskie, a po 1635 – saskie. Świadectwem powiązań historycznych z Czechami i Śląskiem jest herb miasta, zawierający motywy czeskiego lwa i dolnośląskiego orła piastowskiego.
Historia mały|lewo|Żytawa w połowie XVII wieku Historia Żytawy sięga XII-wiecznej słowiańskiej osady. Obszar leżał w granicach Czech od XI wieku. Najstarsza wzmianka o Żytawie pod łacińską nazwą Sitavia pochodzi z 1238. Prawa miejskie nadał w 1255 król czeski Przemysł Ottokar II, wyznaczając także granice miasta w celu budowy murów obronnych. Żytawa została miastem królewskim, w którym ulokowano prowincjonalny sąd, a dekanat żytawski znajdował się pod bezpośrednim zarządem biskupów praskich. W 1268 powstał klasztor franciszkanów. Na początku XIV wieku miasto otrzymało po raz pierwszy herb i powstały pierwsze gildie rzemieślnicze.
W latach 1319–1346 Żytawa znajdowała się w granicach piastowskiego księstwa jaworskiego. W 1337, po prośbie księcia Henryka I jaworskiego, miasto przeprowadziło skuteczny atak na pobliski czeski zamek Tolštejn, który po 1320 stał się przyczółkiem rozbójników, napadających na miasto i okolice. W nagrodę Henryk I uhonorował miasto umieszczając w jego herbie dolnośląskiego orła piastowskiego. Po śmierci księcia w 1346 miasto ponownie przeszło we władanie CzechGustav Köhler, Der Bund der Sechsstädte in der Ober-Lausitz: Eine Jubelschrift, Görlitz, G. Heinze & Comp., 1846, s. 12.. W 1346 Żytawa była jednym z miast-założycieli Związku Sześciu Miast. W 1359 i 1422 miasto niszczyły wielkie pożary. Od 1421 do 1436 w Żytawie rezydowali kanonicy prascy. W 1469 wraz ze Związkiem Sześciu Miast miasto uznało władzę króla Węgier Macieja Korwina, po którego śmierci w 1490 powróciło do Czech, wówczas we władaniu królewicza polskiego Władysława II JagiellończykaIbid., s. 30.. W 1555, 1559 i 1599 wybuchały epidemie. W 1586 otwarto gimnazjum w Żytawie. Na mocy postanowień pokoju praskiego w 1635 wraz z większą częścią Łużyc przypadła Saksonii. Mimo to po 1635 w mieście wciąż osiedlali się Czesi, już jako imigranci z pobliskiego miasta Gródek nad Nysą, które pozostało w granicach Czech.
mały|lewo|Żytawa w 1757 roku Pomiędzy 1697 a 1763 miasto znajdowało się pod panowaniem królów Polski Augusta II Mocnego i Augusta III Sasa. W czasie wojny siedmioletniej w 1757 wojska austriackie przeprowadziły ostrzał Żytawy, doprowadzając do wielkiego pożaru, po którym nastąpił upadek handlowy miasta. Zniszczone wówczas zostały m.in. kościół św. Jana i ratusz. W 1806 Żytawa została częścią Królestwa Saksonii. W 1813 r. w mieście powstały dwie polskie jednostki wojskowe, tj. 1 i 2 kompania artylerii konnej. Pomiędzy 1840 a 1845 wzniesiono nowy ratusz, a w 1859 otwarto dworzec kolejowy. Do 1869 rozebrano znaczną część obwarowań miejskich. Od 1871 miasto znalazło się w granicach zjednoczonych Niemiec.
W 1904 powstała elektrownia miejska i uruchomiono komunikację tramwajową. W 1920 do miasta włączono wieś Porajów, która pozostawała dzielnicą miasta do 1945, gdy została włączona w granice powojennej Polski. W 1932 miał miejsce pożar teatru, w 1936 otwarto nowy teatr. W czasie II wojny światowej w miejscowości znajdowała się filia obozu koncentracyjnego Groß-Rosen. W 1945 w Żytawie zamieszkiwało ok. 4000 Czechów, którzy założyli Czeską Radę Narodową i podjęli starania o włączenie miasta do Czechosłowacji, jednakże ich postulaty zostały definitywnie odrzucone w 1948. W 1945 znalazła się w radzieckiej strefie okupacyjnej Niemiec, z której w 1949 utworzono NRD. Od 1990 w granicach odtworzonego Wolnego Kraju Saksonia oraz Republiki Federalnej Niemiec.
1 maja 2004 w Żytawie miała miejsce uroczystość przyjęcia Polski i Czech do Unii Europejskiej, w której uczestniczyli premier Polski Leszek Miller, premier Czech Vladimír Špidla i kanclerz Niemiec Gerhard Schröder. Od tego czasu obserwuje się wzrost liczby Polaków i Czechów w populacji Żytawy. W 2010 miasto dotknęła powódź.
Z okolic Żytawy i pobliskiego Lubija swoje korzenie wywodzi polsko-niemiecki ród szlachecki Oppeln-Bronikowskich.
W 1812 roku w Żytawie zmarł powstaniec kościuszkowski i uczestnik wojen napoleońskich Maciej Mirosławski.
12 listopada 1949 w okolicy Żytawy przy próbie ucieczki z Polski został ujęty Tadeusz Cieśla, wielokrotny kurier Armii Andersa zajmujący się przemycaniem do zachodnich stref okupacyjnych osób zagrożonych prześladowaniami w kraju.
Demografia Miasto liczy 25 950 mieszkańców (2013).
Zabytki Wielka zasłona Wielkopostna z 1472 r. w Kościele-Muzeum Św. Krzyża (Museum Kirche zum Heiligen Kreuz); dawny „Dom Solny” z 1511 r. (Salzhaus); neorenesansowy ratusz z XIX wieku; Stare Miasto z fontannami; klasztor franciszkanów (obecnie muzeum miejskie – Kulturhistorisches Museum Franziskanerkloster); Kościół katolicki pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny; Kościół Trójcy Świętej; Kościół szpitalny pw. św. Jakuba; łaźnia miejska; gmach poczty; wieża ciśnień; dworzec kolejowy.
Edukacja i kultura Miasto jest siedzibą Uniwersytetu Nauk Stosowanych Zittau/Görlitz (Hochschule Zittau/Görlitz) oraz Międzynarodowego Instytutu Uniwersyteckiego (Internationales Hochschulinstitut Zittau) – jednostki centralnej Uniwersytetu w Dreźnie. W Zittau działa Teatr im. Gerharta Hauptmanna.
Jest to także miasto narodzin Heinricha Marschnera.
Transport thumb|Dworzec Główny Znajdowały się tutaj dwa drogowe przejścia graniczne z Polską: Żytawa-Sieniawka Żytawa-Porajów oraz tranzyt przez Polskę Żytawa – Gródek nad Nysą przez most kolejowy w Żytawie.
Dworzec Główny w Żytawie jest węzłem kolejowym następujących linii: Zittau – Hrádek nad Nisou – Liberec Zittau – Varnsdorf – Rybniště / Seifhennersdorf (Mandaubahn) Zittau – Görlitz – Cottbus (Neißetalbahn) Zittau – Bischofswerda – Dresden Hbf Zittau – Zittau Süd – Bertsdorf – Kurort Oybin / Kurort Jonsdorf (linia wąskotorowa)
W czasach NRD produkowany był tu samochód Robur w fabryce VEB ROBUR-Werke Zittau w latach 1962–1991 jako ciężarówka i autobus. Ostatnie egzemplarze zjechały z taśmy produkcyjnej w roku 1991 (wersja zarchiwizowana przez Internet Archive, kopia z 01.02.2009)..
Klimat (1979-2013)
Współpraca Bogatynia, Polska Eichgraben, Austria (kontakty utrzymuje dzielnica Eichgraben) Liberec, Czechy Pistoia, Włochy Portsmouth, Stany Zjednoczone Villingen-Schwenningen, Badenia-Wirtembergia Zielona Góra, Polska (od 2016)
Galeria
Przypisy
Linki zewnętrzne strona oficjalna miasta sukna wielkopostne
Kategoria:Łużyce Górne Kategoria:Miasta w Saksonii Kategoria:Powiat Görlitz