Eldred Gregory Peck (wym. []; ur. 5 kwietnia 1916 w San Diego, zm. 12 czerwca 2003 w Los Angeles) – amerykański aktor filmowy, teatralny i telewizyjny, producent oraz działacz społeczny i humanitarny. Uważany za jedną z najwybitniejszych gwiazd filmowych w historii amerykańskiego kina, a także jedną z legend i ikon „Złotej Ery Hollywood”.
Karierę sceniczną rozpoczął pod koniec lat 30. XX wieku na scenie uniwersyteckiej. Na początku lat 40. występował m.in. na Broadwayu. W 1944 zadebiutował w dramacie wojennym Dni chwały. We wczesnych latach wykreował charakterystyczny dla siebie typ poważnego bohatera przywiązanego do wartości moralnych, odznaczającego się inteligencją i wytrwałością (Klucze królestwa; 1944, Dżentelmeńska umowa; 1947), który portretował najczęściej w trakcie kariery. Przekrój jego dorobku stanowiły też role o bardziej skomplikowanej osobowości, nastawionej na większy dramatyzm i warstwę psychologiczną (Urzeczona; 1945), cechujące się bezwzględnością i żądzą zemsty (Pojedynek w słońcu; 1946, Moby Dick; 1956), czy lżejsze kreacje o komediowym charakterze (Rzymskie wakacje; 1953). Pamiętne role stworzył w westernach Jim Ringo (1950) i Biały Kanion (1958).
W trakcie 62-letniej kariery pięciokrotnie uzyskiwał nominacje do nagrody Akademii Filmowej w kategorii dla najlepszego aktora pierwszoplanowego, z czego zdobył jednego Oscara – za sportretowanie prawnika Atticusa Fincha w dramacie obyczajowym Zabić drozda (1962). Poza aktorstwem działał w różnych organizacjach filmowych; m.in. w latach 1967–1970 pełnił funkcję przewodniczącego Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej (AMPAS). Był także jednym ze współzałożycieli American Film Institute (AFI). Laureat licznych nagród przemysłu filmowego, przyznawanych m.in. za całokształt pracy artystycznej. W 1969 odznaczony Medalem Wolności. W 1977 otrzymał francuski Order Sztuki i Literatury w klasie Komandora. W 1993 przyznano mu Order Legii Honorowej w klasie Kawalera (w 1995 awansowany do klasy Komandora), a w 1998 Narodowy Medal Sztuki.
Do innych ważnych filmów w jego dorobku należą m.in.: Dolina decyzji (1945), Roczniak (1946), Z jasnego nieba (1949), Dawid i Betszeba oraz Kapitan Hornblower (oba z 1951), Ostatni brzeg (1959), Działa Navarony (1961) i Omen (1976). Wystąpił w 53 produkcjach fabularnych. W 1999 AFI sklasyfikował jego nazwisko na 12. miejscu w rankingu „50 największych legend amerykańskiego ekranu”.
Życiorys Rodzina i młodość thumb|left|Peck w okresie niemowlęctwa ze swoją matką Bernice Mae „Bunny” Ayres (na zdj. ok. 1916–1917) Eldred Gregory Peck urodził się 5 kwietnia 1916 w rodzinnym bungalowie, zbudowanym przez jego ojca za 4 tys. dolarów, w La Jolla, dzielnicy San Diego w stanie Kalifornia; .. Imię Eldred wybrała mu matka, która znalazła je w książce telefonicznej; .. Jego ojciec, Gregory Pearl Peck (1886–1962) – urodzony w Rochester w stanie Nowy Jork – był angielsko-irlandzkiego pochodzenia; .. Dzieciństwo spędził na rodzinnej farmie w Irlandii (mieszkał tam od sześciu do dziesięciu lat). Niespełna rok po narodzinach zabrała go tam matka Catherine Ashe (1864–1928), kiedy jej mąż Samuel „Sam” Peck (1865–1887) zmarł na błonicę. Ashe pochodziła z Annascaul, wioski położonej na półwyspie Dingle w hrabstwie Kerry, gdzie jej ojciec John był rolnikiem. W 1884, ze względu na pogarszającą się sytuację bytową – spowodowaną początkami irlandzkiej klęski głodu – wyemigrowała do krewnych do Stanów Zjednoczonych. W Rochester poznała mającego angielskie korzenie Samuela Pecka, z którym zawarła związek małżeński. Powróciwszy ponownie z nastoletnim synem w latach 90. XIX wieku za ocean, zapisała go do katolickiej szkoły, sama zaś z powodzeniem pracowała w branży handlowej, jako wędrowna sprzedawczyni. Ponownie wyszła za mąż.
W 1910 Gregory Pearl Peck, ukończywszy farmakologię na Uniwersytecie Michigan (U-M) w Ann Arbor w stanie Michigan, przez rok pracował w H.L. Setchel’s, jedynej aptece w La Jolla. Dzięki pomocy finansowej ze strony matki (wsparła go kwotą 10 tys. dolarów), w 1911 nabył własny sklep. Pracując w założonej przez siebie aptece zyskał przydomek „Doc”. Udzielał się też w lokalnych drużynach baseballowych i koszykarskich (w drugiej z nich piastował funkcję kapitana) oraz występował w zespole muzycznym; ..
Posiadająca angielsko-szkockie pochodzenie matka Pecka, Bernice Mae „Bunny” Ayres (1894–1992), urodzona w Saint Louis w stanie Missouri, miała sześcioro starszego rodzeństwa; dwie siostry oraz czterech braci. Przed przybyciem do San Diego pracowała jako operatorka centrali telefonicznej. Jej ojciec, John Daggett Ayres (1846–1912), był kapitanem łodzi rzecznych, przemierzających rzeki Missisipi i Missouri w XIX wieku (później piastował inne stanowiska, w tym leśniczego, urzędnika, sekretarza i radcy prawnego), z kolei matka, Katherine „Katie” Elizabeth Ayres (z domu Forse; 1853–1942), urodziła się w Pittsburghu w stanie Pensylwania.
thumb|Peck w dzieciństwie (na zdj. ok. 1920) Rodzice Pecka pobrali się 4 czerwca 1915 w Cathedral Basilica of Saint Louis. Ayres, wychowana w wierze episkopalnej, przeszła na katolicyzm, religię męża; .. Krótko po ślubie w małżeństwie zaczęło dochodzić do częstych napięć, głównie ze względów finansowych, powodowanych niefrasobliwością Pecka w prowadzeniu swojej apteki. W konsekwencji rodzina była zmuszona przeprowadzić się z domu w La Jolla do mieszkania w San Diego. Rozstali się w 1918. Ayres razem z synem zamieszkała u siostry Myrtle i jej męża, Charlesa Rannellsa. 3 lutego 1921 złożyła pozew o rozwód, oskarżając męża o przemoc domową i znęcanie się nad kilkuletnim synem. Decyzją sądu otrzymał on zakaz zbliżania się do rodziny. W wyniku licznych próśb ze strony męża, wycofała pozew 16 lutego; . – Peck za główną przyczynę separacji rodziców wymieniał dzielącą ich różnicę wieku oraz kłopoty finansowe; nie potwierdzał stosowania przemocy przez ojca (o którym wypowiadał się czule), mówiąc, że „nic takiego nigdy się nie wydarzyło”. Pięć miesięcy po pojednaniu ponownie opuściła męża, a rozwód uzyskała 30 lipca 1922. Sąd zobowiązał Pecka seniora do płacenia alimentów w wysokości 30 dolarów miesięcznie i kolejnych 20 dolarów na dziecko.
Po rozwodzie zamieszkał wraz z ojcem w San Diego. W kwietniu zapisano go do miejscowej Little Red School House, lecz decyzją rodziców wyjechał do matki do Saint Louis, która wznowiła pracę operatorki centrali telefonicznej. Wynajęła dla siebie i syna pokój w rozległym pensjonacie, będącym domem dla różnych urzędników sklepowych, kelnerów oraz komiwojażerów. W ocenie Pecka miejsce to symbolizowało szalone lata dwudzieste i było „żywcem wyjęte ze sztuki Tennessee Williamsa”. Podejmował się licznych prac dorywczych – czyścił buty za 10 centów, handlował gazetami na ulicy, a także raz lub dwa razy w tygodniu sprzedawał w pensjonacie graczom pokera własną lemoniadę za centa od szklanki; ; ; ..
Edukacja i zainteresowanie kinem thumb|left|Nastoletni Peck w latach 20. (na zdj. ok. 1925) Po pół roku przenieśli się do jednego z braci Ayres, Bena, pracującego jako motorniczy tramwaju w San Francisco. Przez krótki czas uczęszczał do miejscowej placówki szkolnej, a następnie wrócił z matką do San Diego, gdy ta zatrudniła się w charakterze kelnerki w herbaciarni z wynagrodzeniem 25 dolarów miesięcznie. Naukę rozpoczął w La Jolla Elementary School, w której nie wyróżniał się ani naukowo, ani sportowo. W piątej klasie zadebiutował w przedstawieniu opartym na greckim micie Puszka Pandory, lecz – jak pisał Gary Fishgall – aktorstwo uważał za zajęcie „dla dziewczyn i mięczaków” (nastawienie w niewielkim stopniu zmieniła rola podróżnika napadniętego przez bandytów, odegrana na letnim obozie w następnym roku). W okresie nauki w szkole podstawowej był wycofanym dzieckiem, nie nawiązującym bliższych kontaktów z rówieśnikami.
Gdy Ayres otrzymała pracę recepcjonistki telefonicznej w agencji reklamowej w Los Angeles, zostawiła syna pod opieką swej matki, Katherine (ojciec, z uwagi na pracę na nocnych dyżurach w aptece, nie był w stanie zajmować się nim w pełnym wymiarze). Trzy lata mieszkali w małym domu przy 7453 High Avenue, wynajętym przez jego matkę, nieopodal Myrtle i Charlesa Rannellsów oraz czwórki ich dzieci, dzięki czemu regularnie przebywał w towarzystwie rówieśników w stabilnym środowisku rodzinnym. W owym czasie przygarnął bezdomnego psa, brązowo-czarnego kundla (nadał mu imię Bud i dokarmiał w drodze ze szkoły). W 1924 ojciec, w porozumieniu z babką i bez wiedzy Pecka – któremu wmówiono, że pies zaginął – był zmuszony się go pozbyć ze względu na głośne szczekanie, zakłócające spokój sąsiadów; ; .. Pracująca w Los Angeles matka coraz rzadziej go odwiedzała; w 1926 wyszła za mąż za Josepha Maysucha i wyjechała z nim do San Francisco. Ojciec, w dni wolne od pracy, zabierał go na wycieczki i odwiedzał w każdy czwartek; ; ..
Wychowywał się w wierze katolickiej, a o jego edukację religijną dbała babka, regularnie czytając mu Biblię. Jak mówił: „Byłem zafascynowany nie tyle lekcjami i doktrynami, ale wszystkimi wspaniałymi historiami i opowieściami o przygodach i chaosie”, dodając, że dała mu ona wyczucie teatralności i „podsyciła moją miłość do opowiadania historii, legend, dramatów, poświęcenia, cierpienia i radości”. Wraz z babką i rodziną Rannellsów uczęszczał na niedzielne msze do Kościoła episkopalnego pod wezwaniem św. Jakuba.
thumb|Peck jako kadet w St. John’s Military Academy (na zdj. ok. 1929) W młodości zainteresował się filmem, formą rozrywki podzielaną przez babkę. Wspólnie uczęszczali do The Granada Theater, oglądając na srebrnym ekranie m.in. Lillian Gish w Szkarłatnej literze (1926, reż. Victor Sjöström). „Chodziliśmy na filmy dwa lub trzy razy w tygodniu. Lubiłem Hoot Gibsona i Toma Mixa… Ale ten którego zapamiętałem najbardziej to Lon Chaney w Upiorze w operze . Dostałem gęsiej skórki, a moje włosy stały dęba” – wspominał. Lubił również produkcje z udziałem Rin Tin Tina. Gerard Molyneaux napisał, że istotną rolę w jego młodości odegrała babka i wujek Charles, którzy „dostarczali mu poczucie troski rodzinnej i pozwalali w pełni korzystać z dziecięcej swobody”. Peck mieszkanie z babką uważał za „najszczęśliwszy czas w moim dzieciństwie”.
Rodzice, chcąc zapewnić mu bardziej stabilne otoczenie w okresie dorastania, posłali go gdy miał 10 lat do katolickiego gimnazjum St. John’s Military Academy z internatem w Los Angeles, które mieściło się przy Washington Boulevard i było prowadzone przez irlandzki zakon Sióstr Miłosierdzia oraz weteranów z czasów I wojny światowej. Odnosząc się do decyzji rodziców, przyznał: „Może moja matka i ojciec zdecydowali, że miałem za dużo zabawy w La Jolla, albo uznali, że potrzebowałem dyscypliny”. Mając 12 lat został ministrantem, a rok później – wyróżniając się na zajęciach z musztry – mianowano go kapitanem korpusu kadetów; dowodził sześćdziesięcio-osobową grupą pierwszoklasistów w kompanii D. Prowadzona przezeń jednostka otrzymała szkolny złoty medal za doskonałość. „Krzyczałem na nich jak Erich von Stroheim. Bóg wie, co zrobiłem z psychiką tych biednych małych dzieci” – wspominał. Przystosowawszy się do życia szkolnego objął również stanowisko redaktora miesięcznika „The Bugle Call”, dzięki czemu rozwinął umiejętność pisania; ; .. Mimo to niecierpliwie wyczekiwał końca każdego miesiąca, gdy uczniowie mogli przyjechać na weekend do domu; .. Placówkę ukończył wiosną 1930.
Lata 30. Kontynuacja nauki i praca thumb|left|16-letni Peck (po prawej) z ojcem w La Jolla (1930)