Dzień Matki – święto obchodzone jako wyraz szacunku i wdzięczności matkom. Data obchodów Dnia Matki zależy od państwa, w którym jest świętowane. W Polsce obchodzone jest 26 maja.
Historia Początki święta sięgają czasów starożytnych Greków i Rzymian. Kultem otaczano wtedy matki-boginie, symbole płodności i urodzaju. W późniejszych czasach Cesarstwo Rzymskie przyjęło chrześcijaństwo i tym samym zabroniono wyznawania innych bogów.
Zwyczaj ten powrócił w siedemnastowiecznej Anglii pod nazwą niedziela u matki. Początkowo co roku w czwartą niedzielę postu odprawiano modły w najbliższej katedrze. W zwykłe niedziele odbywały się one w pobliskich kościołach. Dzień, w którym obchodzono to święto, był wolny od pracy. Do tradycji należało składanie matce podarunków, głównie kwiatów i słodyczy, w zamian za otrzymane błogosławieństwo przetrwał do XIX wieku. Ponownie zaczęto go obchodzić po zakończeniu II wojny światowej.
Inaczej historia tego święta przedstawia się w Stanach Zjednoczonych. W 1858 roku amerykańska nauczycielka Ann Maria Reeves Jarvis ogłosiła Dni Matczynej Pracy, zaś od 1872 roku Dzień Matek dla Pokoju promowała Julia Ward Howe. Annie Marie Jarvis, córce Ann Jarvis, w 1905 roku udało się ustanowić Dzień Matki. Z czasem zwyczaj ten rozpowszechnił się na niemal wszystkie stany, zaś w 1914 roku Kongres Stanów Zjednoczonych uznał przypadający na drugą niedzielę maja Dzień Matki za święto narodowe.
Dzień Matki w Polsce Okres międzywojenny mały|lewo|160px|plakat PCK, lata 20. W okresie przed odzyskaniem niepodległości na ziemiach polskich nie odnotowano prób obchodzenia święta matek, a powiązane z macierzyństwem uroczystości miały charakter katolicki, np. obchodzone od końca XIX wieku styczniowe Święto Bożej Rodzicielki Maryi czy grudniowa Uroczystość Świętej Rodziny. Pierwsze informacje o „Święcie Matki” pochodzą z roku 1923, kiedy inicjatywę jego ustanowienia podjeły młodzieżowe koła Polskiego Czerwonego Krzyża„Dzień Matki” na terenie całej Polski, [w:] Kurjer Zachodni 30.05.1931, „Dzień Matki” obchodzi dzisiaj 51 państw, [w:] ABC 24.05.1936.. Mimo generalnie świeckiego charakteru zachowywały w niektórych środowiskach pewien polor religijny; komunikaty o projektowanym święcie dotyczyły ostatniej niedzieli maja, jako miesiąca poświęconego Matce BożejSzkoła Niedzielna. Przewodnik dla nauczycieli szkół niedzielnych VI/5 (1938), s. 14.. Inicjatywa nie została początkowo podjęta ani na masową skalę, ani oficjalnie (np. przez państwo czy Kościół), choć z czasem zaczęła się rozprzestrzeniać; w roku 1931 gazety twierdziły już, że obchody będą miały miejsce „na terenie całej Polski” i „we wszystkich miastach Polski”„Dzień Matki” na terenie całej Polski, [w:] Kurjer Zachodni 30.05.1931.. Uroczystości „Święta Matki” lub „Dnia Matki” nie miały charakteru ideologicznego, np. w roku 1928 lokalnie inicjowały je tak władze miejskie (np. Radom)Zob. Program obchodu „Tygodnia Dziecka” i „Dnia Matki” [ulotka Komitetu Grodzkiego w Radomiu] 1928. jak parafialne (Poznań)Wiadomości Kościelne Parafji Matki Boskiej Bolesnej na św. Łazarzu w Poznaniu 14/29 (02.12.1928)., a nawet także zasymilowane środowiska żydowskie„Dzień Matki” obchodzi dzisiaj 51 państw, [w:] ABC 24.05.1936.. W niektórych przypadkach miały charakter bardzo oficjalny, np. w Poznaniu w roku 1934 uczestniczył w nich, oprócz komitetu organizacyjnego i władz miejskich, także wojewodaPor. „Dzień wczorajszy. 13. bm. – był dniem hołdu, złożonego matce przez dzieci w uznaniu jej trosk o wychowanie dziecka i w podzięce za jej pracę i poświęcenie. Po nabożeństwach w po szczególnych kościołach na pi. Wolności ustawiły się dzieci szkół powszechnych i gimnazjów, pełno było plakatów z napisami w rodzaju: „Kochajmy nasze mamusie” – „Pragniemy być i bedziemy chlubą naszych matek”, – „Cześć matce” itp. O godzinie 10.30 na balkon nad kawiarnią Esplanade wyszli przedstawiciele władz miejskich i Komitetu „Dnia Matki”. Przybył również p. wojewoda poznański Roger hr. Raczyński”, Dzieci złożyły hołd swym matkom, [w:] Dziennik Poznański 15.05.1934, s. 4.. Stosowne uroczystości starały się zorganizować tysiące Kół Młodzieży PCK„Dorocznym zwyczajem Koła Młodzieży Polskiego Czerwonego Krzyża organizują dziś obchody „Dnia Matki”. W Warszawie i we wszystkich miejscowościach, gdzie istnieją Koła Młodzieży P.C.K. (a jest ich ok. 7.700) odbędą się obchody i akademi Dzień Matki”, Robotnik XLVI (127), 07.05.1939, s. 9.. mały|obchody Dnia Matki, Warszawa 1939 W drugiej połowie lat 30. obchody zyskały poparcie Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia PublicznegoSzkoła Niedzielna. Przewodnik dla nauczycieli szkół niedzielnych VI/5 (1938), s. 14., a organizacje nauczycielskiePlan Prac w Przeszkolu 10 (1939), s. 3–4, organ Związku Polskiego Nauczycielstwa Przedszkoli i Wychowawców. i kuratoriaPor. Dziennik Urzędowy Kuratorium Okręgu Szkolnego Wileńskiego XV/10 (1938), s. 291>. włączyły je do standardowego planu zajęć; podobnie niektóre prywatne stowarzyszenie szkolno-wychowawczeNp. Polska Krajowa Rodzina Opiekuńcza I/1 (1936), s. 1.. Pod koniec lat 30. przy okazji święta pojawiły się próby jego powiązania z ideą patriotyczną i budowy pomnika Matki PolkiKronika spraw rodzinnych, [w:] Rodzina Polska 13/6 (1939), s. 18.. Początkowo, tj. w latach 20., niektórzy propagatorzy święta twierdzili, że „wybrano na ten cel drugą niedzielę czerwca”Dzień matki, [w:] Katolik Polski 5/125 (1928), s. 4, również Kurier Szkolny [pismo gimnazjum żeńskiego z Dąbrowy Górniczej, 1931]., choć zdarzały się próby świętowania np. 9 czerwcaGrupa dzieci biorących udział w przedstawieniu w Dzień Matki w Bytomiu dn. 9.VI.31., 23 wrześniaZob. Program obchodu „Tygodnia Dziecka” i „Dnia Matki” [ulotka Komitetu Grodzkiego w Radomiu] 1928., 7 październikaPrzed dniem Matki, [w:] Iskra 03.10.1928. i 8 grudniaWiadomości Kościelne Parafji Matki Boskiej Bolesnej na św. Łazarzu w Poznaniu 14/29 (02.12.1928).. Jednak w latach 30. już w znakomitej większości przypadków dzień ten obchodzono w maju, np. 7. (biuletyn PSO Bata, 1939)Sprzedawca. Biuletyn informacyjny pracowników Polskiej Spółki Obuwia BATA 7/16 28.04.1939., 14. (łódzkie przedszkole, rok 1934)Dla Ciebie Mateczko [afisz] maj 1934., 25. (PCK Warszawa, 1930)Do Matek Stolicy [afisz] maj 1930., 28. (Polski Narodowy Kościół Katolicki, 1933)Dzień Matki, [w:] Posłannictwo 2/15 28.05.1933. czy 30. (szkoła powszechna w Zduńskiej Woli, 1937)Szkoła Powszechna zaprasza [afisz] maj 1936.. Przynajmniej w części tych przypadków różne daty wynikały z faktu, że dzień ku czci matek uważano za święto ruchome, np. warszawski ABC pisał, że „każdego roku, którejś majowej, słonecznej niedzieli obchodzi się na świecie…” (akurat w roku 1936 dnia 24 maja)Dzień Matki” obchodzi dzisiaj 51 państw, [w:] ABC 24.05.1936., a pewną dowolność ułatwiał brak centralnej koordynacji ze strony jakichkolwiek władz i fakt, że obchody miały na ogół charakter lokalny. Prawie zawsze jednak „Dzień/Święto Matki” obchodzono w niedzielęJedynie 14 maja w roku 1934 wypadł w poniedziałek.. Organizacja, która w najbardziej systematyczny sposób propagowała Dzień Matki – PCKPor. liczne broszury i wydawnictwa, Dzień Matki w okresie międzywojennym na witrynie PCK oddział Toruń. – optowała za ostatnią niedzielą majaDzień Matki. Wskazówki i materjały do obchodów, Warszawa 1936, s. 6..
PRL Nie wiadomo, dlaczego po wojnie święto straciło w Polsce charakter ruchomy; być może miało to związek z faktem, że tak obchodzony był pod okupacją Muttertag, być może także by odebrać mu związany z niedzielą kryptokatolicki charakterAnna Perlińska, NSDAP – Zarząd Powiatowy w Bydgoszczy w świetle zachowanych materiałów aktowych, [w:] Kronika Bydgoska XIII (1991), s. 179, także Muttertag. Oto, jak obchodzi się Dzień Matki w Niemczech, [w:] Polski Obserwator 11.05.2024.. Żadne ze źródeł nie wyjaśnia też, dlaczego jego obchody utrwaliły się w dniu 26 maja. W roku 1945 Dnia Matki nie obchodzonoPor. np. Dziennik Polski 26.05.1945; w numerze brak jakiejkolwiek wzmianki o Dniu Matki., ale w pierwszym roku, gdy dzień świętowano, tj. w 1946, ostatnia niedziela maja wypadła właśnie na 26. dzień miesiąca. W roku 1947 niektóre komentarze prasowe nadal sugerowały ruchomy charakter święta, ale obchody zorganizowano także 26 maja, w poniedziałek„W tym roku hołd sercom matczynym składamy w dniu 26 maja”, Matka, [w:] Dziennik Bałtycki 25.05.1947. Krakowski dziennik duży tekst Jalu Kurka poświęcony matce zamieścił w numerze datowanym na 24/25/26 maja, ale nie wspomniał, o który dzień konkretnie chodzi, por. Jalu Kurek, Na Dzień Matki, [w:] Dziennik Polski 24/25/26.05.1947. Warszawska gazeta w wydaniu łączonym z 25/26 maja pisała niejasno (bez wskazania konkretnej daty), że „Dzisiaj w dniu dorocznego Święta Matki składamy hołd”, por. Na Dzień Matki, [w:] Życie Warszawy 25/26.05.1947. W kolejnych kilku latach nie sugerowano już ruchomego charakteru święta, por. Dzień Matki, [w:] Dziennik Bałtycki 25.05.1948.. W pierwszych powojennych kalendarzach dzień ten odnotowywano jako „Dzień Matki”Kalendarz Uczniowski „Książki”. Rok 1946/47, Warszawa 1946, s. 101.; w roku 1946 prasa lokalna publikowała teksty w rodzaju „Matka i społeczeństwo”KR., ZB., Matka i społeczeństwo, [w:] Dziennik Polski 26.05.1946., a prezydent Bierut objął oficjalnym patronatem obchody święta, zorganizowane przez PCKPrezydent B. Bierut protektorem „Dnia Matki”, [w:] Robotnik 22.05.1946.. Jeszcze w roku 1949 lokalnie odbywały się drobne uroczystości, odnotowane przez prasęDzień Matki w Gaci Przeworskiej, [w:] Piast 26.06.1949, s. 3., które jednak (odmiennie niż w przypadku Dnia Kobiet 8 marca) zanikły na przełomie dekad, być może w związku z faktem, że w ZSRR Dnia Matki nie obchodzono ani oficjalnie, ani nieformalnie. Do połowy lat 50. w dniu 26 maja zdarzały się na pierwszych stronach informacje o kobietach w walce o pokój albo o większą produkcję, ale bez odniesień do Dnia MatkiPor. Ponad 18 milionów kart plebiscytowych to wyraz jedności narodu polskiego, [w:] Dziennik Polski 26.05.1951, także Przed Światowym Kongresem Kobiet, [w:] Dziennik Bałtycki 26.05.1953, Kobiety odgrywają ogromną rolę w rozwoju i umacnianiu spółdzielni produkcyjnych, [w:] Dziennik Polski 26.05.1954, Ponieśmy prawdę o sprawiedliwości i pięknie nowego życia do serc milionów kobiet wiejskich, [w:] Dziennik Bałtycki 26.05.1954..