thumb|Żydówka stojąca i żołnierze niemieccy w getcie thumb|Pomnik Ofiar Obozu Zagłady w Treblince. Kamień upamiętniający Żydów z Bielska Podlaskiego Getto w Bielsku Podlaskim – getto żydowskie utworzone przez Niemców w Bielsku Podlaskim w sierpniu 1941.
Opis W getcie zamknięto około 5–6 tys. żydowskich mieszkańców Bielska i okolicznych miejscowości, m.in. Narwi i Orli. Obejmowało dużą część centrum miasta, położoną między dzisiejszymi Granice getta wyznaczały ulice: Mickiewicza (od Kopernika do Widowskiej), Widowska do Jagiellońskiej, Bóżnicza zwana Żydowską (dzisiaj Kazimierzowska), Wąska (nie istnieje) oraz Jagiellońska i Dubicze. Przy Kazimierzowskiej znajdowała się główna brama. Getto otoczone zostało trzymetrowym drewnianym ogrodzeniem z drutem kolczastym. Ogrodzenie musieli wybudować sami Żydzi. Gdy zabrakło drewna, musieli użyć własnych mebli. Świadkowie powstania i likwidacji getta oraz traktowania Żydów w getcie pisali o tym, co widzieli. Są wśród nich Sonia Gleicher, Henoch Piasek i Meir Peker.
W połowie lipca 1941 roku powstał Judenrat, na czele którego stanął Szlomo Epstein, oraz policję żydowską, którą dowodził Żyd z Orli Wajnsztajn.
Niemcy wydali rozporządzenie, by zebrano wszystkie tałesy, sejfer-tory i inne religijne księgi, a następnie nakazali by Żydzi sami je spalili. Wszystkim Żydom kazali ściąć brody. Zakazali modlić się.
Ogółem przez getto przeszło 15 tys. osób. Pracowali oni w warsztatach stolarskich, przy wydobywaniu torfu, wyrębie drzew oraz byli zatrudniani do robót porządkowych na terenie miasta.
W dniach 2–11 listopada 1942 roku getto zostało zlikwidowane. Część Żydów wywieziono w transportach po 1000 osób do getta w Białymstoku i do obozu zagłady w Treblince. Podczas akcji Niemcy dokonywali licznych, doraźnych egzekucji. 100 osób, głównie starszych i niedołężnych, rozstrzelano przy ul. Jagiellońskiej.
Akcją likwidacji getta kierował Waldemar Macholl, skierowano tu specjalnych pełnomocników, oficerów SS – Erdbrueggera i Ennulata.
W mieście pozostawiono 48 lub 49 szewców z rodzinami. W styczniu 1943 roku zostali oni przesiedleni do Pietraszy pod Białymstokiem. W lutym kobiety i dzieci wywieziono do Treblinki, a samych rzemieślników stopniowo wywożono do obozu w Auschwitz i na Majdanek.
Bielscy Żydzi zostali upamiętnieni jednym z kamieni z nazwą miasta, stanowiącym element pomnika Ofiar Obozu Zagłady w Treblince.
Część ocalałych Żydów po wojnie powróciła do miasta. W 1946 roku mieszkało tu ponad 100 osób narodowości żydowskiej. Część z nich spisało wspomnienia, które weszły do „Księgi Pamięci Żydów z Bielska Podlaskiego zgładzonych w czasie Holocaustu 1939-1945”, wydanej w 1975 r. w Tel Awiwie.
Społeczność żydowską w mieście upamiętniono pomnikiem z fragmentami odnalezionych macew, ufundowany w 2019 roku przez Fundację Ochrony Dziedzictwa Ziemi Bielskiej przy cmentarzu żydowskim na ul. Brańskiej oraz tablicą pamiątkowa przy ul. Kazimierzowskiej, postawioną w 2010 roku staraniem Stowarzyszenia „Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach” w 2010 roku. Tablica stanęła w miejscu, gdzie dawniej znajdowała się brama do getta. Od 2017 r. niewielki placyk przed pływalnią nosi też nazwę Placu Pamięci Żydów Bielskich.
Przypisy
Bibliografia Zagłada społeczności żydowskiej Bielska, Bielski Hostineć, 2009, nr 2
Bielsk Podlaski Kategoria:Bezirk Bialystok Kategoria:Historia Bielska Podlaskiego