thumb|Berlinki, holowniki i tratwy w Starym Porcie thumb|Stocznia Bydgoskiego Towarzystwa Żeglugi Holowniczej Spółka Akcyjna (1891-1920) thumb|Statek w budowie w stoczni Lloyda Bydgoskiego thumb|Fabryka maszyn Lloyda Bydgoskiego thumb|Spław drewna i żegluga holownicza prowadzona z bydgoskiego Portu Drzewnego thumb|Nabrzeże portu thumb|Widok z ul. Spornej thumb|Załadunek kruszywa thumb|Transport kruszywa na dolnej Brdzie w 2005 r. thumb|Stocznia remontowa thumb|Barka thumb|Barki na Wiśle w Bydgoszczy-Fordonie thumb|Żegluga Bydgoska na Wyspie Młyńskiej w 2013 r. Żegluga Bydgoska – przedsiębiorstwo żeglugi śródlądowej w Bydgoszczy. Od 12 sierpnia 2009 r. jest jedną ze spółek Grupy Kapitałowej Odratrans S.A. we Wrocławiu (od 2012 – OT Logistics S.A.). Jest naturalnym kontynuatorem tradycji żeglugowych w Bydgoszczy, sięgających 1869 roku.
Historia Tradycje żeglugi śródlądowej w Bydgoszczy sięgają czasów egzystencji grodu bydgoskiego, a pierwsze wzmianki pisane o żegludze na Brdzie pochodzą z XIV wiekuGuldon Zenon. Organizacja bractw szyprów, sterników i mierników zbożowych w Polsce północnej w XVI-XVII wieku. [w:] Zapiski historyczne TNT XLI Rok 1976 z. 3.. W XV wieku istniał w Bydgoszczy cech szyprów, posiadające statut potwierdzony w 1487 r. przez starostę bydgoskiego Andrzeja Kościeleckiego. Bydgoszcz była jednym z nielicznych miast w Rzeczypospolitej, posiadających organizację szyprów rzecznychBractwa szyprów oprócz Bydgoszczy, istniały w Gdańsku, Toruniu, Kazimierzu i Jarosławiu nad Sanem.. Obok cechu szyprów, istniał cech sterników, którego statut zatwierdziła w 1591 r. Rada Miejska w Bydgoszczy. W końcu XVI wieku bractwo liczyło około 80 sterników i ich pomocników, zwanych pomagrami.
Okres pruski 1869-1920 Intensywny rozwój bydgoskiego przemysłu w drugiej połowie XIX wieku i nasilający się w związku z tym ruch żeglugowy na Wiśle i Brdzie zrodził potrzebę zorganizowania przedsiębiorstwa które byłoby w stanie przejąć transporty od istniejącej tu od 1870 r. żeglugi holowniczej. Dochodził do tego również spław drewna oraz przeładunek i składowanie towarów w portach nad Wisłą, Brdą i Kanałem Bydgoskim.
Pierwszą w Bydgoszczy firmę dysponującą nowoczesnymi holownikami i barkami otworzył 3 czerwca 1869 roku bankier A. AronsonSzcząchor Arleta. Tradycje Żeglugi Bydgoskiej – Lloyd Bydgoski 1891-1945. [w:] Kronika Bydgoska XXV (2003). Bydgoszcz 2004.. Od 20 stycznia 1883 roku spółka nazywała się „Bromberger Schleppschiffahrt F.W. Bumke” (Bydgoska Żegluga Holownicza F.W. Bumke). Od 29 sierpnia 1891 roku firma zmieniła nazwę na „Bromberger Schleppschiffahrt Aktien Gesellschaft” (Bydgoskie Towarzystwo Żeglugi Holowniczej Spółka Akcyjna). Jej udziałowcami byli: bankier i radca komercjalny Louis Aronsohn, radcy miejscy: Heinrich Dietz, Fritz Kleindienst, Karl Wenzel i Emil Werckmeister oraz gmina Bydgoszcz.
Firma przejęła od spółki F.W. Bumkego koncesję na prowadzenie holowniczej żeglugi łańcuchowej na Brdzie, od jej ujścia do Wisły do śluzy miejskiej, dwa holowniki łańcuchowe, śrubową łódź parową „Victor”, fabrykę maszyn w Zimnych Wodach oraz posiadłość w Czersku Polskim wraz z gorzelnią. Siedzibą spółki przez cały okres istnienia była Bydgoszcz, a jej dyrekcja mieściła się w tzw. „pałacyku Lloyda”, położonym nad Brdą.
Funkcje przewodniczących Rady Nadzorczej spółki pełnili w okresie pruskim kolejni nadburmistrzowie Bydgoszczy, m.in.: Hugo Braesicke, Alfred Knobloch, Paul Mitzlaff oraz radca miejski Heinrich Dietz. Wiceprzewodniczącym był przez wiele lat Louis Aronsohn, zaś wśród członków znajdowało się wielu znanych w Bydgoszczy i regionie niemieckich kupców, fabrykantów i bankierówM.in. Franz Bengsch, Emil i Georg Werckmeister, Wilhelm Wurl, Oskar Peter, Hermann Dyck, Moritz Jacoby, Karl August Bumke, Hans Beckert, Martin i William Friedlander, Franz Krause, CD. Max Francke, Wilhelm Blumwe, Rudolf Pohlmann..
Spółka nabyła parcele w podbydgoskich gminach (dziś dzielnice Bydgoszczy): Zimne Wody i Kapuściska, jak również folwark Siernieczek oraz młyn i cegielnię w Czersku Polskim. Przejęła również prawa i obowiązki Gminy Miejskiej BydgoszczJako rekompensatę miasto otrzymało prawo do pobierania 4% zysków z przedsięwzięcia., wynikające z zawartej przez nią umowy z pruskim Skarbem Państwa. Według umowy państwo pruskie było zobowiązane do poprawy stanu dróg wodnych między Wisłą a Odrą, wykonania przekopu w łuku dolnej Brdy i do odstąpienia spółce obu martwych ramion rzeki w Zimnych Wodach. W zamian przedsiębiorstwo żeglugowe miało założyć na lewym brzegu Brdy port przeładunkowy i wyposażyć go we wszystkie niezbędne urządzenia.
W 1891 r. Bydgoskie Towarzystwo Żeglugi Holowniczej uruchomiło fabrykę maszyn i stocznię w Zimnych Wodach. Fabryka maszyn produkowała m.in. kotły parowe, żurawie, konstrukcje stalowe i łańcuchy holownicze. Sztandarowym produktem fabryki były urządzenia wyposażenia gorzelni, które do 1918 r. sprzedano dla przeszło tysiąca zakładów w Niemczech i za granicą. W miejscowej stoczni budowano parowce, berlinki i inne statki rzeczne konstrukcji drewnianej, stalowej lub kombinowanej oraz dokonywano remontów taboru pływającego. W 1892 r. uruchomiono cegielnię parową oraz tartak w Czersku Polskim, który na początku XX w. przerabiał 30 tys. m³ drewna. Drugi, większy (55 tys. m³ drewna) tartak należący do Towarzystwa znajdował się na Siernieczku i zbudowany został w 1899 r. Oba tartaki posiadały bocznice kolejowe. Kolejnym zakładem należącym do spółki żeglugowej była gorzelnia parowa w Czersku Polskim. Spółka posiadała także gospodarstwa rolne: folwarki w Siernieczku, dwa w Zimnych Wodach oraz centralne gospodarstwo w Ściersku.
W 1897 r. rząd pruski zatwierdził opracowany przez spółkę projekt portu rzecznego w Zimnych Wodach. W tym samym roku Urząd Budownictwa Wodnego w Bydgoszczy wykonał przekop dużego meandru Brdy zmieniający dotychczasowy kierunek rzeki, zaś Towarzystwo przez nowo powstałą wyspę przeprowadziło drogę (dziś: ul. Sporna) z dwoma stalowymi mostami, łączącą ul. Fordońską z ul. Toruńską. Starorzecze Brdy przeznaczono na basen portowy. Budowę portu rzecznego przeprowadzono w latach 1897–1904. Powstały wtedy m.in.: kolej dojazdowa, bocznice, place składowe, magazyny do przeładunku towarów z barek do wagonów kolejowych oraz żurawie parowe. Na początku XX w. zdolność przeładunkowa portu sięgała 2 tys. wagonów rocznie.
W pierwszym dziesięcioleciu XX wieku Bydgoskie Towarzystwo Żeglugi Holowniczej zbudowało osiedle mieszkań dla robotników w Zimnych Wodach i Czersku Polskim, a w pobliżu portu i fabryki maszyn – restaurację (1905 r.) Przedsiębiorstwo posiadało również własną Kasę Chorych, które zapewniało świadczenia socjalne swoim pracownikom.
W latach 1905–1920 spółka rozwinęła działalność spedycyjną, przejmując żeglugę towarową między Gdańskiem a Bydgoszczą oraz innymi miejscowościami położonymi nad Wisłą (aż do Torunia). Do 1919 r. powstały: filia w Gdańsku oraz przedstawicielstwa dla ekspedycji towarów w Tczewie, Gniewie, Korzeniewie, Nowem nad Wisłą i Świeciu.
Powstanie i działalność Bydgoskiego Towarzystwa Żeglugi Holowniczej wpłynęło bardzo korzystnie na ożywienie bydgoskiego przemysłu i handlu oraz rozwoju wschodniej dzielnicy składowo-przemysłowej (dziś dzielnice: Bydgoszcz Wschód, Zimne Wody, Siernieczek, Brdyujście).
Okres międzywojenny 1920-1939 Nowy okres w historii przedsiębiorstwa rozpoczął się wraz z przejęciem Bydgoszczy przez władzę polską 19 stycznia 1920 r. Firmę częściowo spolonizowano poprzez zmianę nazwy na „Lloyd Bydgoski, Bromberger Schleppschiffahrt, Towarzystwo Akcyjne” oraz wprowadzenie Polaków do zarządu spółki.
Sytuacja przedsiębiorstwa w latach 1920–1925 była trudna, z powodu głębokich zmian gospodarczych związanych ze zmianą granic politycznych, odejścia części pracowników narodowości niemieckiej, zmniejszenia spławu drewna i ruchu żeglugowego na drodze wodnej Wisła-Odra. Niewiele zleceń otrzymywał port przeładunkowy Lloyda, gorzelnia oraz tartaki, natomiast nie brakowało zleceń dla stoczni, cegielni oraz fabryki maszyn. Następne lata charakteryzowały gwałtowne wahania koniunktury na drewno oraz wzrost znaczenia transportu na Wiśle, kosztem Kanału Bydgoskiego, co nie było korzystne dla obrotów portu rzecznego.
W latach 1923–1930 prezesem Rady Nadzorczej firmy został prezydent Bydgoszczy Bernard Śliwiński. Jego wsparcie i interwencje pomogły firmie przetrwać trudne lata inflacji, wojny celnej z Niemcami i zmiennej koniunktury gospodarczej. 30 maja 1931 r. akcjonariusze podjęli uchwałę o zmianie nazwy firmy na: „Lloyd Bydgoski Towarzystwo Akcyjne”. W tym samym roku miasto Bydgoszcz stało się większościowym udziałowcem firmy. Pozostałymi udziałowcami były: spółka żeglugowa Lloyd Polski (16%), Karbid Wielkopolski (11%) i spółka David Francke & Söhne z Berlina (6%). W 1933 r. prezesem Rady Nadzorczej Lloyda został ostatni prezydent przedwojennej Bydgoszczy Leon Barciszewski. thumb|Pracownicy Lloyda bydgoskiego przed parowcem "Gniew" (1929)
Korzystna koniunktura gospodarcza dla firmy rozpoczęła się od 1926 r. Lloyd utrzymywał stały ruch holowniczy z Gdańska do Warszawy, przewożąc towary kolonialne (ryż, ekstrakty garbarskie), a w drodze powrotnej – z Płocka, Włocławka i innych miejscowości – zboże dla Gdańska. W 1926 r. w porcie przeładunkowym Lloyda przeładowano, a następnie przewieziono do Gdańska 62 tys. ton węgla. W tym roku uruchomiono również oddział firmy w Warszawie, a kilka lat później agenturę w Poznaniu.
W 1928 r. Lloyd sprzedał miastu Bydgoszczy ulicę Sporną, dwa żelazne mosty oraz pola irygacyjne położone w Kapuściskach Wielkich i Czersku Polskim.
Sytuacja przedsiębiorstwa w latach wielkiego kryzysu (1931-1933) była bardzo trudna. Lloyd zmuszony był zrezygnować z wielu inwestycji i zamierzonych przedsięwzięć gospodarczych oraz ograniczyć produkcję swoich zakładów przemysłowych. Skutkiem trudności gospodarczych była sprzedaż tartaku i gorzelni w Czersku PolskimW 1931 r. spalił się drugi tartak na Siernieczku – za Brakowski Konrad: Wczoraj, dziś i jutro Żeglugi Bydgoskiej. [w:] Kalendarz Bydgoski 1973. oraz dzierżawa cegielni i gospodarstw rolnych należących do przedsiębiorstwa. Od 1934 r. mimo polepszenia koniunktury i wzrostu żeglugi towarowej, ogólna kondycja spółki nie poprawiła się, gdyż zyski trzeba było przeznaczyć na częściowe pokrycie strat z lat ubiegłych, uregulowanie odsetek zaległych podatków i świadczeń socjalnych.
Lloyd Bydgoski w 1934 r. dysponował 19 statkami i 17 barkami. Miał swe oddziały w Warszawie, Gdańsku i Włocławku. Jego statki pływały zarówno po Brdzie i Kanale Bydgoskim, jak również po Wiśle. W przededniu wybuchu II wojny światowej „Lloyd Bydgoski” posiadał 15 statków holowniczych o sile 2545 KM i 1 statek parowy, pilotowy o sile 90 KM, 1 statek morski o sile 125 KM – razem 2760 KM, oraz 17 barek o pojemności 6324 tonTurowski Stefan. Żegluga śródlądowa w Bydgoszczy w latach 1945–1982. [w:] Kronika Bydgoska IX (1982-1985). Bydgoszcz 1988.. Dla zaspokojenia potrzeb zleceniodawców „Lloyd” angażował dodatkowo do przewozu towarów – szyprów posiadających własne barkiWedług zajmującego się wówczas kontrolą gospodarki Urzędu Pomiarowego, w roku 1933 były zarejestrowane w Bydgoszczy 123 barki, podczas gdy w Toruniu 14, a w Gdańsku 61. Za: Jeleniewski Marek. Rola Brdy i Kanału Bydgoskiego w powstaniu i rozwoju Bydgoszczy. [w:] Zasoby przyrodnicze i kulturowe drogi wodnej Wisła-Odra. Praca pod red. Danuty Szumińskiej. Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Instytut Geografii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2008..
Oprócz transportu towarowego Lloyd prowadził również transport pasażerski na Brdzie i Wiśle. W niedziele i święta holowniki parowe wykorzystywano jako statki spacerowe.
Przewozy Lloyda Bydgoskiego w latach 1934–1938: Rok Tonaż towarów[tys. ton] Zboże[tys. ton] Cukier[tys. ton] 1934 235 134 64 1935 257 155 70 1936 243 154 60 1937 172 1938 222