Maria Bakka 1° voto Feniuk, 2° voto GierszaninEncyklopedia Szczecina. Wydanie jubileuszowe z okazji 70-lecia polskiego Szczecina. Red. T. Białecki. Szczecińskie Towarzystwo Kultury, Szczecin 2015, s. 40. ISBN 978-83-942725-0-0. (właśc. Bakka-Gierszanin, wyst. też jako Maria Gierszanin; ur. 9 marca 1922 w Warszawie, zm. 31 grudnia 2024 w SzczecinieAndrzej Androchowicz. Maria Bakka. Encyklopedia Pomorza Zachodniego pomeranica.pl (dostęp 05.01.2025)) – polska aktorka teatralna, sporadycznie reżyserka teatralna
Życiorys mały|Maria Bakka (1948) Maria Bakka urodziła się w rodzinie inteligenckiej: matka była polonistką, ojciec – malarzem. W czasie okupacji mieszkała w rodzinnym mieście. Już wówczas interesowała się teatrem, podziwiając m.in. Elżbietę Barszczewską. W szkole średniej na lekcjach filozofii poznała Zofię Mrozowską, która pomogła przyszłej aktorce dostać się na konspiracyjne zajęcia Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej, odbywające się wówczas – ze względu na trwającą wojnę – w prywatnych mieszkaniach. Wykłady prowadzili m.in. Jadwiga Turowicz, Zofia Małynicz, Juliusz Osterwa i Marian Wyrzykowski, a kolegami z ławki M. Bakki byli m.in. Barbara Rachwalska i Andrzej Łapicki. Edukację przerwało powstanie warszawskie. Wkrótce przeprowadziła się do Krakowa, gdzie po zakończeniu wojny rozpoczęła pracę w Studiu przy Teatrze Starym; występowali tam wówczas Andrzej Szczepkowski i Tadeusz Łomnicki. 25 lipca 1945 zdała pierwszy w Polsce egzamin eksternistyczny i otrzymała dyplom aktorski. Wkrótce po egzaminie zadebiutowała w objazdowym Teatrze Ziem Zachodnich, który powstał w Krakowie, w sztuce Jeńcy Lucjana Rydla, wcielając się w rolę Wichny. Spektakl ten reżyserowali Wanda Siemaszkowa i Władysław Woźnik. Z przedstawieniem tym Bakka występowała w wielu miastach i wsiach Polski, a sama aktorka uważa ten okres swojej pracy za szczególnie ważny w doskonaleniu umiejętności aktorskich. Później, na przełomie lat 1946/1947, była aktorką w Teatrze Miejskim im. Juliusza Słowackiego w Opolu. Następnie występowała w teatrach: Dramatycznym Marynarki Wojennej (Teatr Domu Marynarza) w Gdyni (1946-47), Ziemi Lubuskiej im. Juliusza Osterwy w Gorzowie Wielkopolskim (1947-48), Miejskim w Bydgoszczy (1948-49), Polskim w Bielsku-Cieszynie (1949-53), Dramatycznym w Poznaniu. Pierwszym mężem aktorki był scenograf teatralny Roman Feniuk.
W czasie wizyty u kuzynki w Stanach Zjednoczonych urodziła syna Jana. Niedługo później ojciec jej dziecka, Aleksander Gierszanin (występujący w teatrze jako Bohdan Gierszanin), dostał propozycję stałego angażu w Szczecinie, w Teatrach Dramatycznych (Teatr Polski i Współczesny znajdował się wówczas pod jedną dyrekcją). Zanim przyjął tę ofertę, postawił warunek, że jego przyszła żona również zostanie aktorką tego teatru. Pracowała tam w latach 1959-75, a od 1975 do 1983 miała etat w szczecińskim Teatrze Polskim.
W swojej długoletniej pracy teatralnej aktorka brała udział w realizacjach teatralnych polskiej i światowej klasyki (Balladyna, Damy i huzary, Wesele, Rewizor, Cyrulik sewilski, Lilla Weneda, Kordian, Dziady, Pan Tadeusz, Romeo i Julia, Miarka za miarkę, Śluby panieńskie i wiele innych), grała różnorodne role – zarówno dramatyczne, jak i komediowe. Występowała czasem także w repertuarze kierowanym do dzieci i młodzieży.
W 1984 przeszła na emeryturę, nie rozstała się jednak z aktorstwem na zawsze, od czasu do czasu grywając gościnnie drobne role, m.in. docenione przez krytyków w Weselu i Czarownicach z Salem. W 2003 reżyser Tatiana Malinowska-Tyszkiewicz zaprosiła Marię Bakkę do udziału w spektaklu Komandor dziś nie przyjdzie, później specjalnie dla niej przygotowała monodram Orbanowa (2004), a następnie (2009) zaoferowała główną rolę w przedstawieniu Dawno temu dziś (aut. Victor Lanoux), którą Bakka zagrała, mając 87 lat.
W ostatnich latach życia mieszkała w Podgórzynie w województwie dolnośląskim. W marcu 2022 obchodziła setne urodziny.
Spektakle teatralne Role Wybrane role w spektaklach teatralnych: 1945: Beksa (reż. Maria Billiżanka) 1946: Balladyna jako Alina (reż. Stanisław Staśko) 1946: Pan Damazy jako Mańka (reż. Wacław Zdanowicz) 1946: Damy i huzary jako Dyndalska (reż. Wacław Ścibor) 1946: Świerszcz za kominem jako Berta (reż. Wacław Zdanowicz) 1947: Rozkoszna dziewczyna jako Julia (reż. Jerzy Merunowicz) 1947: Madame Sans-Gene jako Julia, Pani de Bassano (reż. Wacław Zastrzeżyński) 1947: Pani prezesowa jako Zofia; Julia (reż. Aleksander Gąssowski) 1948: Żołnierz królowej Madagaskaru jako Kazio (reż. Aleksander Gąssowski) 1948: Rewizor jako Maria Antonówna (reż. Władysław Stoma) 1950: Niemcy jako Flanchette (reż. Aleksander Gąssowski) 1951: Moralność pani Dulskiej jako Hanka (reż. Kazimierz Fabisiak) 1951: Eugenia Grandet jako Eugenia (reż. Aleksander Gąssowski) 1951: Śluby panieńskie jako Aniela Dobrójska (reż. Kazimierz Fabisiak) 1952: Szkoła żon jako Anusia (reż. Czesław Staszewski) 1952: Ich czworo jako Szwaczka; Sługa (reż. Kazimierz Fabisiak) 1953: Cyrulik sewilski jako Rozyna (reż. Andrzej Uramowicz) 1954: Eugenia Grandet jako Eugenia (reż. Aleksander Gąssowski; Kazimierz Fabisiak) 1954: Intryga i miłość jako Luiza (reż. Aleksander Gąssowski) 1956: Dom Bernardy Alba jako Amelia (reż. Włodzisław Ziembiński) 1957: Brat marnotrawny jako pani Middleton (reż. Andrzej Dobrowolski) 1957: Lilla Weneda jako Lilla Weneda (reż. Włodzisław Ziembiński) 1958: Bezimienna gwiazda jako Nieznajoma (reż. Józef Gajdar) 1960, 1973: Kram z piosenkami, różne role (reż. Barbara Fijewska) 1961: Klątwa jako matka (reż. Zbigniew Roman) 1961: Sto dni małżeństwa jako Tesia (reż. Zdzisław Tobiasz) 1962: Kordian (reż. Ryszard Sobolewski) 1963: Wesele jako Gospodyni (reż. Józef Gruda) 1964: Ania z Zielonego Wzgórza jako Maryla Cuthbert (reż. Halina Koman-Dobrowolska) 1965: Balladyna jako matka (reż. Maria Straszewska) 1966: Dziady jako pani Rollison (reż. Jan Maciejowski) 1968: Hedda Gabler jako Julia Tesman (reż. Maryna Broniewska) 1968: Królowa przedmieścia jako Uderska (reż. Ewa Kołogórska) 1969: Królowa Śniegu jako Babunia (reż. Jowita Pieńkiewicz) 1971: Rewizor jako żona podoficera (reż. Jitka Stokalska) 1972: Panna Maliczewska jako Michasiowa (reż. Wojciech Jesionka) 1972: Powrót Odysa jako Euryklea (reż. Wojciech Jesionka) 1974: Człowiek znikąd jako Soniuszka (reż. Józef Gruda) 1974: Awans jako Wczasowiczka (reż. Maciej Englert) 1976: Ślub Katarzyna – Matka i Królowa (reż. Krystyna Tyszarska) 1977: Przedwiośnie jako matka (reż. Janusz Bukowski) 1977: Kartoteka jako Tłusta kobieta (reż. Jan Jeruzal) 1977: Pan Tadeusz (reż. Janusz Bukowski) 1979: Czerwony Kapturek jako babcia (reż. Ewa Kołogórska) 1980: Romeo i Julia jako Niania Julii (reż. Janusz Bukowski) 1982: Miarka za miarkę jako Mniszka (reż. Irena Wollen) 1983: Ulisses jako Rajfura (reż. Wanda Laskowska) 1983: O dwóch takich, co ukradli księżyc jako matka (reż. Bogusława Czosnowska) 1987: Życie jest snem jako Dama I (reż. Andrzej May) 2000: Wesele (reż. Janusz Józefowicz) 2002: Czarownice z Salem jako Rebeka Nurse (reż. Jacek Bunsch) 2003: Komandor dzisiaj nie przyjdzie jako matka (reż. Tatiana Malinowska-Tyszkiewicz) 2004: Orbanowa, monodram, jako Orbanowa (reż. Tatiana Malinowska-Tyszkiewicz) 2006: Zabawa w koty jako Erzi Orban (reż. Tatiana Malinowska-Tyszkiewicz) 2007: Gąska (reż. Anna Kękuś-Poks) 2009: Dawno temu dziś jako Babka (reż. Tatiana Malinowska-Tyszkiewicz) 2012: Sedinum, prochy & rock’n’roll jako Frau Block (reż. Adam Opatowicz)
Teatr Telewizji Role w spektaklach Teatru Telewizji: 1976: Relacja (reż. Jerzy Wójcik) 1977: Medea jako Stara kobieta (reż. Jerzy Wójcik) 1987 Scenarzyści jako sąsiadka (reż. Andrzej May)
Film Rola filmowa: 1979: Elegia jako Niemka (reż. Paweł Komorowski)
Reżyseria Reżyseria spektakli teatralnych: 1957: Cyd (fragmenty) – asystent reżysera 1958: Zygmunt August (fragmenty) – asystent reżysera 1976: Yerma, czyli Bezpłodna – reżyser
Filmografia 1979: Elegia jako Niemka (reż. Paweł Komorowski)
Odznaczenia i nagrody Odznaczenia i nagrody: 1969: Zasłużony Działacz Kultury 1975: Złoty Krzyż Zasługi 1977: Złota Honorowa Odznaka Towarzystwa Przyjaciół Szczecina 1985: Medal 40-lecia Polski Ludowej 2010: Złota Odznaka Honorowa Gryfa Zachodniopomorskiego 2010: nominacja do Bursztynowego Pierścienia 2015: Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Aktorki związane ze Szczecinem Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Polscy reżyserzy teatralni Kategoria:Polscy stulatkowie Kategoria:Polskie aktorki teatralne Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Gryfa Zachodniopomorskiego Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Urodzeni w 1922 Kategoria:Zmarli w 2024